Qanda sidik turşusunun artmış səviyyəsi — podaqranın və böyrəklərdə urat daşlarının əsas risk amili.
Hiperurikemiya qan zərdabında sidik turşusunun konsentrasiyasının təxminən 360–420 mkmol/l (6–7 mq/dl) həddini aşdığı vəziyyətdir. Sidik turşusu orqanizmdə əmələ gələn və qida ilə daxil olan purinlərin parçalanmasının son məhsuludur. Artıq miqdarda o, oynaqlarda, böyrəklərdə və yumşaq toxumalarda urat kristalları şəklində çökür. Hiperurikemiyası olan bir çox insan illərlə heç bir simptom hiss etmir, lakin onların bir hissəsində podaqra və ya sidik daşı xəstəliyi inkişaf edir.
Səbəblər və risk amilləri
- sidik turşusunun böyrəklər tərəfindən azalmış xaric edilməsi — ən çox rast gəlinən səbəb: irsiyyət, xroniki böyrək xəstəliyi, susuzlaşma;
- bəzi dərmanların qəbulu: tiazid və ilgək diuretikləri, aşağı dozada asetilsalisil turşusu, siklosporin;
- artıq əmələ gəlmə: purinlə zəngin qida (qırmızı ət, sakatat, dəniz məhsulları), spirtli içkilər, xüsusən pivə, fruktozalı şirin içkilər;
- qan şişlərində, kimyaterapiyada, psoriazda hüceyrələrin sürətli parçalanması;
- piylənmə, metabolik sindrom, 2-ci tip şəkərli diabet, arterial hipertenziya.
Simptomlar
Hiperurikemiyanın özü ağrı vermir. Klinik təzahürlər onun nəticələri ilə bağlıdır: podaqrik artritin kəskin tutmaları (daha çox ayağın baş barmağında), tofuslar — dərialtı urat düyünləri, daşlar zamanı böyrək sancısı, böyrək funksiyasının tədricən zəifləməsi.
Diaqnostika
Sidik turşusunun səviyyəsi ac qarına biokimyəvi qan analizində təyin edilir. Əlavə olaraq kreatinin və yumaqcıq filtrasiya sürəti, qlükoza, lipid profili, lazım olduqda sidik turşusunun sutkalıq ifrazı və böyrəklərin USM-i qiymətləndirilir.
Müalicə
Simptomsuz hiperurikemiyada əsas yeri həyat tərzinin dəyişdirilməsi tutur: çəkinin azaldılması, spirtli və şirin içkilərin, purinlə zəngin məhsulların məhdudlaşdırılması, kifayət qədər maye qəbulu. Sidik turşusunu azaldan preparatlar məsələsi fərdi həll edilir: beynəlxalq tövsiyələrin əksəriyyəti podaqra və ya daş olmadan onları təyin etməyi məsləhət görmür. Podaqrada ksantinoksidaza inhibitorları (allopurinol, febuksostat) sidik turşusunun hədəf səviyyəsi 360 mkmol/l-dən aşağı olmaqla tətbiq edilir. Həkim həmçinin onun səviyyəsini artıran dərmanlara yenidən baxır.
Profilaktika
Normal bədən çəkisinin saxlanması, ət və spirtli içkilərdə mötədillik, müntəzəm fiziki fəallıq, təzyiqə və şəkərə nəzarət ağırlaşmaların riskini azaldır.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
- oynaqda qəfil güclü ağrı, qızartı və ödem;
- qasığa yayılan tutmaşəkilli bel ağrısı, sidikdə qan;
- sidiyin miqdarının kəskin azalması.
Əlaqəli terminlər
- Sidik turşusu
- Podaqra
- Sidik daşı xəstəliyi
- Xroniki böyrək xəstəliyi
- Metabolik sindrom
- Piylənmə
- 2-ci tip şəkərli diabet
- Arterial hipertenziya
