Mədənin bir hissəsinin (bəzən digər orqanların) diafraqmanın genişlənmiş qida borusu dəliyindən döş qəfəsinə keçməsi.
Sinonimlər: Hiatal yırtıq
Diafraqmanın qida borusu dəliyinin yırtığı (hiatal yırtıq) qida borusunun keçdiyi dəlik genişləndikdə və mədənin yuxarı hissəsi döş boşluğuna qalxdıqda yaranır. Ən çox rast gəlinən forması sürüşən (aksial) yırtıqdır: mədə və qida borusunun aşağı hissəsi yuxarı yerini dəyişir və geri qayıda bilir. Paraezofageal yırtıq daha nadirdir, lakin boğulma riskinə görə daha təhlükəlidir. Kiçik yırtıqlar çox vaxt heç bir əlamət vermir və təsadüfən aşkar olunur.
Səbəblər və risk amilləri
- yaşla əlaqədar diafraqma bağlarının və əzələlərinin zəifləməsi;
- qarındaxili təzyiqin artması: piylənmə, hamiləlik, xroniki qəbizlik, ağır fiziki iş, uzunmüddətli öskürək;
- birləşdirici toxumanın anadangəlmə zəifliyi;
- diafraqma nahiyəsində travma və əməliyyatlar.
Simptomlar
Əsas əlamətlər mədənin turş möhtəviyyatının qida borusuna atılması ilə bağlıdır: ürək yanması, turş gəyirmə, döş sümüyü arxasında yanma; bunlar uzananda və əyiləndə güclənir. Udqunma zamanı ağrı, döş arxasında düyün hissi, səhərlər öskürək və səs xırıltısı ola bilər. Böyük paraezofageal yırtıqlar yeməkdən sonra dolğunluq, təngnəfəslik, gizli qanaxmalar səbəbindən anemiya yarada bilər.
Diaqnostika
Əsas üsul qastroskopiyadır: yırtığı və selikli qişanın vəziyyətini (ezofagit, Barret qida borusu) göstərir. Barium ilə rentgenoskopiya yırtığın ölçüsünü və tipini dəqiqləşdirir. Əməliyyata hazırlıq zamanı qida borusunun manometriyası və sutkalıq pH-metriya aparılır.
Müalicə
Reflüks ilə müşayiət olunan sürüşən yırtıqda əsas yer həyat tərzinin dəyişməsinə verilir: çəkinin azaldılması, az-az yemək, yatmazdan 2–3 saat əvvəl yeməmək, çarpayının baş tərəfini qaldırmaq, siqareti tərk etmək. Turşuluğu azaltmaq üçün həkim proton pompası inhibitorları, antasidlər və ya alginatlar təyin edir. Dərmanlar kömək etmədikdə, ağırlaşmalar olduqda və simptomlu paraezofageal yırtıqların əksəriyyətində laparoskopik plastika və fundoplikasiya əməliyyatı nəzərdən keçirilir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Döşdə və ya qarnın yuxarı hissəsində qəfil güclü ağrı, hətta tüpürcəyi uda bilməmək, qusma və ya nəticəsiz qusma istəyi olduqda təcili tibbi yardım (103) çağırın — bu, yırtığın boğulmasının əlaməti ola bilər. 5 dəqiqədən uzun çəkən və ya istirahətdə keçməyən döş ağrısı infarktın istisna edilməsini tələb edir. Qanlı qusma, qara nəcis, getdikcə artan udma çətinliyi və arıqlama zamanı dərhal həkimə müraciət edin.
Üst termin: Yırtıq
Əlaqəli terminlər
- Qastroezofageal reflüks xəstəliyi
- Ürək yanması
- Reflüks-ezofagit
- Barret qida borusu
- Qastroskopiya
- Qida borusunun manometriyası
- Sutkalıq pH-metriya
- Yırtıq
