Qastroezofageal reflüks xəstəliyi

Qastroezofageal reflüks xəstəliyi (QERX) mədə möhtəviyyatının qida borusuna atılmasının narahatedici simptomlara və ya selikli qişanın zədələnməsinə səbəb olduğu vəziyyətdir. Qısa reflüks epizodları hamıda olur, lakin QERX zamanı onlar tez-tez və uzunmüddətli olur. Əsas səbəb normada qida borusu ilə mədə arasında klapan kimi işləyən aşağı qida borusu sfinkterinin çatışmazlığıdır.

Səbəblər və risk amilləri

• artıq çəki, xüsusən abdominal piylənmə;
• diafraqmanın qida borusu dəliyinin yırtığı;
• hamiləlik;
• siqaret çəkmə, çox yemək, gec şam yeməyi, bol yağlı qida;
• bəzi dərmanlar (nitratlar, kalsium kanalları blokatorları, sedativ vasitələr);
• sistem sklerodermiya, qastroparez.

Simptomlar

Tipik simptomlar yeməkdən sonra, əyilmə və uzanmış vəziyyətdə güclənən ürək yanması (döş sümüyü arxasında yanma) və turş möhtəviyyatın geri qayıtmasıdır. Döş sümüyü arxasında ağrı, udqunmanın çətinləşməsi, həmçinin qida borusundan kənar təzahürlər mümkündür: xroniki öskürək, səs batması, boğazda düyün hissi, diş minasının eroziyası. Ağırlaşmalar — eroziv ezofagit, qida borusunun strikturası, adenokarsinoma riskini artıran Barret qida borusu.

Diaqnostika

Təhlükəli əlamətlər olmadan tipik şikayətlərdə diaqnoz klinik qoyula bilər, sınaq müalicəsi isə onu təsdiqləyir. Qastroskopiya təhlükəli simptomlarda, uzunmüddətli gedişdə, müalicənin effekti olmadıqda və Barret qida borusunu aşkar etmək üçün göstərişdir. Sutkalıq pH-impedansometriya reflüksü obyektiv təsdiqləyir, qida borusunun manometriyası əməliyyatdan əvvəl lazımdır.

Müalicə

Əsas həyat tərzinin dəyişdirilməsidir: çəkinin azaldılması, siqaretdən imtina, yuxudan ən azı 2–3 saat əvvəl yemək, gecə simptomlarında çarpayının baş hissəsinin qaldırılması. Ən effektiv vasitələr proton pompası inhibitorlarıdır (məsələn, omeprazol, pantoprazol); H2-reseptor blokatorları, sürətli rahatlama üçün antasidlər və alginatlar da istifadə olunur. Dozanı və müddəti həkim müəyyən edir. Dərmanlar effektsiz olduqda və ya dözülmədikdə, böyük yırtıqda laparoskopik fundoplikasiya mümkündür.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Döş sümüyü arxasında yandırıcı ağrı infarktın təzahürü ola bilər. Döş ağrısı 5 dəqiqədən çox davam edirsə, sakitlikdə və ya nitroqliserindən sonra keçmirsə, qola, boyuna, çənəyə yayılırsa, təngnəfəslik və tərləmə ilə müşayiət olunursa, təcili tibbi yardım (103) çağırın. Udqunmanın çətinləşməsi və ya ağrılı olması, qidanın ilişib qalması, qan qusma, qara nəcis, arıqlama, anemiya zamanı təcili həkimə müraciət edin.