Şəkərli diabetdə qan damarlarının — kiçik damarların (mikroangiopatiya) və iri arteriyaların (makroangiopatiya) zədələnməsi.
Qanda şəkərin uzun müddət yüksək qalması damarların daxili qişasını zədələyir, kapilyar divarını qalınlaşdırır, aterosklerozu sürətləndirir və tromboza meyli artırır. Diabetik angiopatiya iki formaya bölünür. Mikroangiopatiya gözlərin, böyrəklərin və sinirlərin kapilyarlarını zədələyir. Makroangiopatiya ürək, beyin və ayaq arteriyalarının sürətlənmiş aterosklerozudur. Diabetdə əlilliyin və ölümün əsas hissəsini məhz damar ağırlaşmaları müəyyən edir.
Səbəblər və risk amilləri
- diabetin davamiyyəti və yüksək qlikozilləşmiş hemoqlobin;
- arterial hipertenziya və yüksək ASLP xolesterini;
- siqaret, piylənmə, az hərəkətlilik;
- xroniki böyrək xəstəliyi, irsiyyət.
Simptomlar
Erkən mərhələlərdə şikayət olmur. Sonralar təzahürlər hansı damarların zədələnməsindən asılıdır:
- gözlər (retinopatiya) — görmənin zəifləməsi, «pərdə», göz önündə ləkələr;
- böyrəklər (nefropatiya) — sidikdə zülal, ödemlər, təzyiqin yüksəlməsi;
- ürək — stenokardiya, təngnəfəslik, bəzən ağrısız infarkt;
- beyin — tranzitor işemik atakalar, insult;
- ayaqlar — yeriyərkən baldır ağrısı, soyuq pəncələr, pis sağalan yaralar, xoralar, qanqrena riski.
Diaqnostika
Diabetli insanlara müntəzəm skrininq tövsiyə olunur: oftalmoloqda göz dibinin müayinəsi, sidikdə albumin-kreatinin nisbəti və yumaqcıq filtrasiya sürətinin hesablanması, təzyiqin və lipidoqrammanın nəzarəti, nəbzin yoxlanması ilə ayaqların müayinəsi. Göstəriş olduqda topuq-bazu indeksi, arteriyaların dupleks skanlanması, EKQ, yüklənmə sınaqları, koronaroqrafiya aparılır.
Müalicə
Müalicə kompleksdir və həkim tərəfindən təyin edilir: qlikemiya, təzyiq və ASLP xolesterini üzrə fərdi hədəflərə çatmaq; statinlər; antihipertenziv preparatlar, böyrək zədələnməsində ilk növbədə AÇF inhibitorları və ya sartanlar; təsdiqlənmiş ürək-damar xəstəliklərində — antiaqreqantlar. SGLT2 inhibitorları və QLP-1 reseptor aqonistləri qruplarından olan şəkərsalıcı preparatlar müəyyən xəstələrdə ürək-damar və böyrək riskini sübut olunmuş şəkildə azaldır. Tor qişanın zədələnməsində lazer koaqulyasiyası və intravitreal inyeksiyalar, arteriyaların kritik daralmasında revaskulyarizasiya tətbiq olunur.
Profilaktika
Siqaretdən imtina, fiziki aktivlik, sağlam qidalanma, çəkiyə nəzarət, ayaqların gündəlik yoxlanması və rahat ayaqqabı.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
5 dəqiqədən uzun sürən və ya sakitlikdə keçməyən döş ağrısı, üzün asimmetriyası, qol və ya ayaqda zəiflik, nitqin pozulması zamanı keçməsini gözləmədən dərhal təcili tibbi yardım (103) çağırın. Görmənin qəfil itirilməsi, ayaq pəncəsinin soyuması və solğunlaşması, barmağın qaralması, qızartı və şişkinliklə yara olduqda təcili həkimə müraciət edin.
Üst termin: Angiopatiya
Əlaqəli terminlər
- Şəkərli diabet
- Diabetik retinopatiya
- Diabetik nefropatiya
- Diabetik ayaq sindromu
- Ateroskleroz
- Periferik arteriyaların xəstəliyi
- Xroniki böyrək xəstəliyi
- Qlikozilləşmiş hemoqlobin
