Gecəlik aclıqdan sonra qanda insulinin miqdarını göstərən analizdir; insulinrezistentliyi qiymətləndirmək və hipoqlikemiyanın səbəbini axtarmaq üçün istifadə olunur.
Acqarına insulin analizi mədəaltı vəzinin sakit vəziyyətdə, qida yükü olmadan nə qədər insulin ifraz etdiyini göstərir. Nəticə tək başına nadir hallarda diaqnoz qoymağa imkan verir: onu həmişə eyni anda götürülmüş qlükoza ilə, lazım olduqda isə C-peptidlə müqayisə edirlər.
Nə üçün təyin edilir
- insulinrezistentliyin qiymətləndirilməsi — acqarına insulin və qlükoza əsasında HOMA-IR indeksi hesablanır;
- aşağı şəkər epizodlarının səbəbinin axtarılması (insulinomadan şübhə) — analiz məhz hipoqlikemiya zamanı götürülür;
- piylənmə, polikistoz yumurtalıq sindromu, prediabet zamanı müayinə;
- bəzən beta-hüceyrələrin funksiyasının qorunub-qorunmadığını dəqiqləşdirmək üçün (bu məqsədlə C-peptid daha informativdir).
Şəkərli diabetin diaqnostikası üçün bu analizdən istifadə edilmir: diaqnoz qlükoza, qlikozilləşmiş hemoqlobin və qlükozatolerantlıq testi əsasında qoyulur.
Hazırlıq
- qan səhər, 8–14 saatlıq aclıqdan sonra verilir, yalnız təmiz su içmək olar;
- bir gün əvvəl spirtli içkilərdən, bol yağlı yeməkdən və intensiv məşqlərdən çəkinmək lazımdır;
- qanvermədən ən azı bir saat əvvəl siqaret çəkməmək;
- qəbul edilən bütün dərmanlar barədə həkimə məlumat vermək; insulin alan şəxslərdə bu analiz az informativdir, çünki laborator üsullar yeridilmiş preparatı da təyin edə bilər.
Normalar
Böyüklərdə acqarına insulin təxminən 2–25 mkV/ml (təqribən 15–175 pmol/l) təşkil edir. İstinad dəyərləri laboratoriyadan və üsuldan, həmçinin cinsdən, yaşdan və bədən çəkisindən asılıdır, buna görə konkret laboratoriyanın blankına əsaslanmaq lazımdır. HOMA-IR qiymətləndirilərkən bir çox mütəxəssis təxminən 2,5–2,7 həddindən istifadə edir, lakin vahid standart yoxdur.
Kənarlaşmaların səbəbləri
Yüksək səviyyə: insulinrezistentlik, piylənmə, prediabet və 2-ci tip diabetin erkən mərhələləri, polikistoz yumurtalıq sindromu, Kuşinq sindromu, akromeqaliya, qlükokortikoidlərin qəbulu. Aşağı qlükoza fonunda yüksək insulin insulinomanı və ya kənardan insulin yeridilməsini istisna etməyi tələb edir.
Aşağı səviyyə: 1-ci tip şəkərli diabet, uzunmüddətli 2-ci tip diabetdə ifadəli insulin çatışmazlığı, mədəaltı vəzi xəstəlikləri, hipofiz çatışmazlığı, uzunmüddətli aclıq.
Nəticəni klinik mənzərəni nəzərə alaraq endokrinoloq şərh edir — yalnız bir insulin rəqəminə əsaslanıb müalicəyə başlamaq düzgün deyil.
Əlaqəli terminlər
- HOMA-IR indeksi
- Acqarına qlükoza
- İnsulinrezistentlik
- C-peptid
- Oral qlükozatolerantlıq testi
- İnsulinoma
- Polikistoz yumurtalıq sindromu
- Prediabet
