Acqarına qlükoza və insulin səviyyələrinə görə hesablanan insulinrezistentlik göstəricisi; toxumaların insulinə nə qədər həssas olduğunu qiymətləndirməyə kömək edir.
Sinonimlər: HOMA-IR, İnsulinrezistentlik indeksi
HOMA-IR (Homeostasis Model Assessment of Insulin Resistance) acqarına verilən iki analizə əsasən insulinin nə dərəcədə səmərəli işlədiyini qiymətləndirən riyazi modeldir. Toxumalar insulinə zəif cavab verirsə, mədəaltı vəzi normal şəkəri saxlamaq üçün daha çox hormon hasil etməyə məcbur olur — və indeks artır. Düstur: acqarına insulin (mkV/ml) × acqarına qlükoza (mmol/l) / 22,5.
Nə üçün təyin edilir
- artıq bədən çəkisi və abdominal piylənmədə insulinrezistentliyin qiymətləndirilməsi;
- polikistoz yumurtalıq sindromu, akantoz (boyunda və qoltuqaltında tünd məxməri dəri ləkələri);
- qaraciyərin steatotik xəstəliyi, dislipidemiya, hipertenziya;
- prediabet, 2-ci tip diabetə irsi meyil;
- elmi tədqiqatlar və arıqlama fonunda dinamikanın izlənməsi.
İndeks diabet diaqnozu qoymaq üçün istifadə olunmur və acqarına qlükozanı, qlikozilləşmiş hemoqlobini və oral qlükozatolerantlıq testini əvəz etmir.
Hazırlıq
Qan səhər ciddi şəkildə acqarına, 8–12 saatlıq aclıqdan sonra verilir; yalnız su içmək olar. Bir gün əvvəl spirtli içki, yağlı qida və intensiv məşqlərdən, səhər isə siqaretdən çəkinmək lazımdır. Qlükoza və insulin eyni vaxtda götürülməlidir. Şəkərsalıcı vasitələrin və qlükokortikoidlərin qəbulu barədə həkimə məlumat verin. İnsulinoterapiya zamanı indeks hesablanmır: yeridilən insulin nəticəni təhrif edir.
Normalar
Vahid norma yoxdur. İnsulinrezistentlik ən çox HOMA-IR 2,5–2,7-dən yuxarı olduqda ehtimal edilir, lakin hədd göstəricisi laboratoriyadan, insulinin təyini üsulundan, populyasiyadan, yaşdan və cinsdən asılıdır. Buna görə nəticə müstəqil diaqnoz kimi deyil, çəki, bel çevrəsi, lipidlər və təzyiqlə birlikdə qiymətləndirilir.
Kənarlaşmaların səbəbləri
Artma: abdominal piylənmə, az hərəkətlilik, prediabet və erkən 2-ci tip diabet, polikistoz yumurtalıq sindromu, qaraciyər steatozu, hamiləlik (ikinci yarısında fizioloji olaraq), Kuşinq sindromu, akromeqaliya, qlükokortikoid qəbulu. Aclıq qaydası pozulduqda və kəskin xəstəlik zamanı yalançı yüksək nəticə ola bilər.
Aşağı göstəricilər adətən insulinə yaxşı həssaslığı əks etdirir. Lakin qabarıq insulin çatışmazlığında, məsələn 1-ci tip diabetdə və ya beta-hüceyrələrin tükənməsində indeks məlumatsız olur.
HOMA-IR yüksək olduqda əsas müalicə arıqlama, fiziki aktivlik və qidalanmadır; dərmanları həkim tək bir rəqəmə görə deyil, göstərişlərə əsasən təyin edir.
