Litotripsiya

Litotripsiya sidik daşı xəstəliyinin müalicə üsulları qrupudur: daş kiçik fraqmentlərə parçalanır, onlar sidiklə xaric olur və ya alətlə çıxarılır. Bu üsullar sayəsində daş zamanı böyrəklərdə açıq əməliyyatlar bu gün nadir hallarda aparılır. Üsulun seçimi daşın ölçüsündən, sıxlığından və yerləşməsindən, sidik yollarının anatomiyasından və pasiyentin ümumi vəziyyətindən asılıdır.

Göstərişlər

Özbaşına çıxa bilməyən (adətən 5–10 mm-dən böyük), təkrarlanan sancılara səbəb olan, sidik axınını pozan, infeksiya ilə birlikdə olan və ya müşahidə zamanı böyüyən daşlar. Kiçik simptomsuz böyrək daşları bəzən sadəcə müşahidə edilir.

Növləri

• Distant zərbə-dalğa litotripsiyası — zərbə dalğaları kəsiksiz, dəri vasitəsilə daşa fokuslanır. Böyrəyin və sidik axarının yuxarı üçdə bir hissəsinin kiçik ölçülü, orta sıxlıqlı daşları üçün uyğundur.
• Lazer litotripsiyası ilə kontakt ureteroskopiya — nazik endoskop uretra və sidik kisəsindən sidik axarına və ya böyrəyə yeridilir, daş lazerlə parçalanır.
• Perkutan (dəridən) nefrolitotripsiya — bel nahiyəsində deşik vasitəsilə böyrəyə alət yeridilir; iri və mərcanvari daşlar üçün seçim üsuludur.
• Sistolitotripsiya — sidik kisəsi daşlarının parçalanması.

Əks-göstərişlər

Distant litotripsiya üçün — hamiləlik, korreksiya edilməmiş laxtalanma pozğunluqları, aktiv sidik infeksiyası, daşdan aşağıda sidik axınına maneə, daşın yaxınlığında aorta və ya böyrək arteriyası anevrizması. Endoskopik üsullar da infeksiya müalicə olunana qədər təxirə salınır.

Hazırlıq

Sidik analizləri və əkmə, qan analizləri, koaquloqramma, daşın dəqiq qiymətləndirilməsi üçün kontrastsız KT aparılır. Həkim antikoaqulyant və antiaqreqantların dayandırılması və ya əvəz edilməsi məsələsini əvvəlcədən həll edir. Endoskopik əməliyyatlar ac qarına, narkoz və ya spinal anesteziya altında aparılır.

Mümkün ağırlaşmalar

İlk günlərdə çəhrayı sidik və fraqmentlər çıxarkən orta dərəcəli narahatlıq normaldır; bəzən müvəqqəti sidik axarı stenti qoyulur, o, tez-tez çağırışlara səbəb ola bilər. Qırıntılardan əmələ gələn «cığır» səbəbindən böyrək sancısı, infeksiya və pielonefrit, distant litotripsiyadan sonra böyrək hematoması, perkutan əməliyyatdan sonra qanaxma mümkündür. Yeni daşların qarşısını almaq üçün onların tərkibini öyrənmək və qidalanma və içmə tövsiyələrinə əməl etmək vacibdir.

Prosedurdan sonra üşütmə ilə 38 °C-dən yüksək qızdırma, ağrıkəsici ilə keçməyən güclü ağrı, laxtalı bol qan və ya sidik ifrazının dayanması zamanı dərhal xəstəxanaya müraciət edin.