Yenidoğulmuşların sarılığı

Yenidoğulmuşların sarılığı sağlam körpələrin əksəriyyətində və vaxtından əvvəl doğulanların demək olar ki, hamısında rast gəlinir. Doğuşdan sonra döl hemoqlobini olan eritrositlər sürətlə parçalanır, yetişməmiş qaraciyər isə yaranan bilirubini birləşdirib xaric etməyə çatdırmır. Fizioloji sarılıq birinci sutkanın sonundan tez başlamır, 3–5-ci gün pik həddə çatır və ikinci həftənin sonuna keçib gedir (vaxtından əvvəl doğulanlarda və ana südü ilə qidalanan körpələrdə daha uzun sürə bilər). Təhlükəni çox yüksək qeyri-düz bilirubin yaradır: o, beyni zədələyə bilər (nüvə sarılığı).

Səbəblər və risk amilləri

• vaxtından əvvəl doğuş, ilk günlərdə süd çatışmazlığı;
• ana və döl qanının rezus-faktor və ya qrup üzrə uyğunsuzluğunda hemolitik xəstəlik;
• G6FD fermentinin çatışmazlığı (Azərbaycan üçün aktualdır), irsi anemiyalar;
• doğuşdan sonra kefalohematoma və geniş qançırlar;
• infeksiyalar, hipotireoz, Jilber sindromu;
• xolestaz və öd yollarının atreziyası (düz, «yaşılımtıl» sarılıq).

Simptomlar

Saralma yuxarıdan aşağıya yayılır: əvvəl üz və skleralar, sonra gövdə, qollar və ayaqlar. Süstlük, yuxululuq, zəif əmmə, yüksək bilirubin zamanı isə kəskin çığırtı, belin geriyə əyilməsi, qıcolmalar narahatlıq doğurmalıdır. Açıq rəngli, rəngsiz nəcis və tünd sidik öd axınının pozulmasına dəlalət edir.

Diaqnostika

Neonatoloq sarılığı gözlə və dəri vasitəsilə ölçən bilirubinometrlə qiymətləndirir, lazım gəldikdə qanda ümumi və düz bilirubini təyin edir. Müalicə barədə qərar saatlarla yaş, hestasiya müddəti və risk amilləri nəzərə alınmaqla xüsusi nomoqramlar əsasında verilir. Əlavə olaraq qan qrupu və rezus faktor, Kumbs sınağı, hemoqlobin yoxlanılır.

Müalicə

Fizioloji sarılıq müalicə tələb etmir — körpəni tez-tez əmizdirmək vacibdir. Hədlər aşıldıqda fototerapiya təyin olunur. Hemolitik xəstəlikdə immunoqlobulin və əvəzedici qan köçürülməsi lazım ola bilər. Xolestazın müalicəsi səbəbdən asılıdır; öd yollarının atreziyası mümkün qədər tez əməliyyat olunur.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Həyatın ilk 24 saatında sarılıq, saralmanın sürətlə ayaq və ovuclara qədər yayılması, süstlük və döşdən imtina, iki həftədən uzun davam edən sarılıq, rəngsiz nəcis körpəni dərhal həkimə göstərmək üçün səbəbdir. Qıcolma, bədənin əyilməsi və ya kəskin çığırtı olarsa, təcili tibbi yardım (103) çağırın.