Kəskinləşmə

Xroniki xəstəliklərin əksəriyyəti dalğavari gedişə malikdir: stabil vəziyyət dövrləri (remissiya) pisləşmə dövrləri — kəskinləşmələrlə əvəz olunur. Kəskinləşmə zamanı patoloji prosesin fəallığı artır, simptomlar daha qabarıq olur, bəzən isə yeniləri yaranır. Kəskinləşmələri nəyin təhrik etdiyini və onları erkən mərhələdə necə tanımağı bilmək xroniki xəstəliklə yaşamağın mühüm hissəsidir.

Mahiyyəti

Kəskinləşməni residivdən fərqləndirirlər: residiv adətən tam sağalmadan və ya uzun remissiyadan sonra xəstəliyin yenidən yaranmasına deyilir (məsələn, şişin və ya infeksiyanın residivi), kəskinləşmə isə mövcud xroniki prosesin pisləşməsidir. Kəskinləşmələrin ağırlığı həkimin planına uyğun müalicə düzəlişi ilə evdə keçirilə bilən yüngül hallardan tutmuş hospitalizasiya tələb edən, həyat üçün təhlükəli vəziyyətlərədək dəyişir.

Tez-tez rast gəlinən təhrikedicilər

• kəskin respirator infeksiyalar — XOAX və bronxial astma kəskinləşmələrinin əsas səbəbi;
• dərmanların özbaşına dayandırılması və ya buraxılması;
• pəhriz pozuntuları, alkoqol — pankreatit, podaqra, qastrit zamanı;
• stress, həddindən artıq yorğunluq, yuxusuzluq;
• siqaret çəkmə, çirkli hava, allergenlər;
• soyuqlama, fəsil dəyişikliyi, hormonal dəyişikliklər.

Klinik əhəmiyyəti

Tez-tez təkrarlanan kəskinləşmələr bir çox xəstəliyin irəliləməsini sürətləndirir: XOAX-da hər ağır kəskinləşmə ağciyər funksiyasını pisləşdirir, xroniki ürək çatışmazlığında təkrar hospitalizasiya riskini artırır. Buna görə müalicənin məqsədi təkcə cari kəskinləşməni aradan qaldırmaq deyil, həm də onların sayını azaltmaqdır: bazis terapiyanın mütəmadi qəbulu, qrip və pnevmokokka qarşı vaksinasiya, siqaretdən imtina, pasiyentin maarifləndirilməsi.

Bir çox pasiyent üçün həkim yazılı fəaliyyət planı hazırlayır: hansı əlamətlər kəskinləşmənin başlanğıcını göstərir, hansı dərmanlardan istifadə etməli və nə vaxt yardım üçün müraciət etməli.

Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir

Termin XOAX, bronxial astma, xroniki pankreatit və qastrit, xora xəstəliyi, bağırsağın iltihabi xəstəlikləri, revmatoid artrit, podaqra, psoriaz, dağınıq skleroz, xroniki ürək çatışmazlığı, xroniki pielonefrit zamanı istifadə olunur.

Nə vaxt təcili yardım lazımdır

Kəskinləşmə sakit vəziyyətdə ifadəli təngnəfəslik, dodaqların göyərməsi, döş qəfəsində ağrı, huşun qarışması, qanlı qusma və ya qarında şiddətli ağrı ilə müşayiət olunarsa, planlı qəbulu gözləmədən təcili tibbi yardım (103) çağırın.