Xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi

Xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi (XOAX) havanın ağciyərlərdən çətinliklə çıxdığı geniş yayılmış xəstəlikdir. Səbəb kiçik bronxların xroniki iltihabı və alveolların dağılmasıdır (emfizema). Dəyişikliklər illər ərzində inkişaf edir və tam yox olmur, lakin vaxtında müalicə simptomları, kəskinləşmələrin sayını azaldır və proqressiyanı ləngidir.

Səbəblər və risk amilləri

• siqaret, o cümlədən qəlyan və elektron siqaretlər — əsas amil;
• passiv siqaret tüstüsü, qapalı yerdə odun və kömür yandırılmasından yaranan tüstü;
• peşə tozu və kimyəvi buxarlar, çirklənmiş hava;
• alfa-1-antitripsin çatışmazlığı — gənclərdə irsi səbəb;
• uşaqlıqda tez-tez tənəffüs yolu infeksiyaları, vaxtından əvvəl doğulma.

Simptomlar

• yük zamanı tədricən artan təngnəfəslik;
• çox vaxt səhərlər olan xroniki öskürək;
• bəlğəm ifrazı;
• fitverici nəfəs, döşdə sıxılma hissi;
• gec mərhələlərdə arıqlama, halsızlıq, ayaqlarda ödem.

Kəskinləşmələr təngnəfəsliyin, öskürəyin və bəlğəmin kəskin artdığı dövrlərdir; əsasən virus və ya bakterial infeksiya fonunda baş verir.

Diaqnostika

Diaqnozu spirometriya təsdiqləyir: bronxolitik inhalyasiyasından sonra FNH1/FHT nisbəti 0,7-dən aşağıdır. Əlavə olaraq pulsoksimetriya, döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası və ya KT-si, ümumi qan analizi (o cümlədən terapiya seçiminə təsir edən eozinofillərin səviyyəsi), lazım olduqda qanın qaz analizi və exokardioqrafiya aparılır. Ağırlıq simptomların dərəcəsinə və kəskinləşmələrin tezliyinə görə qiymətləndirilir.

Müalicə

Ən vacib tədbir siqaretdən imtinadır, lazım olduqda dərman dəstəyi ilə. Dərman müalicəsinin əsasını iki qrupdan olan uzun təsirli inhalyasiya bronxolitikləri — antixolinergiklər və beta-2-aqonistlər təşkil edir; tez-tez kəskinləşmələrdə və eozinofillərin yüksək səviyyəsində inhalyasiya qlükokortikoidləri əlavə edilir. İnhalyatorun düzgün texnikasını öyrənmək vacibdir. Ağciyər reabilitasiyası yükə dözümü yaxşılaşdırır. Xroniki tənəffüs çatışmazlığında uzunmüddətli oksigen terapiyası, bəzən evdə qeyri-invaziv ventilyasiya təyin edilir. Dərmanları və onların birləşməsini həkim seçir.

Profilaktika

Siqaretə başlamamaq və ya onu atmaq, zərərli istehsalatda tənəffüs yollarını qorumaq, hər il qripə, həmçinin pnevmokok və COVID-19 əleyhinə peyvənd olunmaq.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

• təngnəfəslik, öskürək və ya bəlğəm nəzərəçarpacaq dərəcədə artıb, bəlğəm irinli olub;
• tez təsirli inhalyatorlar adi haldan zəif kömək edir;
• ayaqlarda ödem, yüksək hərarət yaranıb;
• sakitlikdə təngnəfəslik, dodaqların göyərməsi, yuxululuq və ya şüurun qarışması — təcili tibbi yardım (103) çağırın.