ÜDBQ zərdab transferrininin nə qədər dəmir bağlaya biləcəyini əks etdirən laborator göstəricidir; dəmir çatışmazlığını digər anemiya növlərindən ayırmağa kömək edir.
Sinonimlər: ÜDBQ, TIBC
Zərdabın ümumi dəmirbirləşdirmə qabiliyyəti (ÜDBQ, TIBC) plazma zülallarının, ilk növbədə transferrinin daşıya biləcəyi maksimal dəmir miqdarının hesablanan və ya birbaşa ölçülən göstəricisidir. Orqanizmdə dəmir az olduqda qaraciyər daha çox transferrin hasil edir və ÜDBQ artır; dəmir artıqlığında və ya iltihabda isə azalır. Göstərici serum dəmiri, ferritin və transferrinin doyma faizi ilə birlikdə şərh edilir.
Nə üçün təyin edilir
- Anemiyanın səbəbini dəqiqləşdirmək üçün, xüsusən hemoqlobin aşağı və eritrositlərin həcmi kiçik olduqda.
- Dəmir çatışmazlığı vəziyyətinin diaqnostikası və dəmir ehtiyatlarının qiymətləndirilməsi.
- Dəmir çatışmazlığını xroniki xəstəliklərin anemiyasından ayırmaq.
- Dəmirlə yüklənmənin — hemoxromatozun, çoxsaylı qan köçürülməsindən sonra hemosiderozun skrininqi və nəzarəti.
Hazırlıq
Venadan qan səhər acqarına, 8–12 saat yemək yemədən verilir; su içmək olar. Dəmirin səviyyəsi gün ərzində dəyişdiyi üçün səhər vaxtı üstündür. Həkim icazə verərsə, ən azı 5–7 gün əvvəl dəmir preparatlarının qəbulu dayandırılır — onlar nəticəni təhrif edir. Analizdən əvvəl intensiv yükdən, spirtli içkidən və siqaretdən çəkinin. Oral kontraseptiv qəbulu və yaxın vaxtlarda qan köçürülməsi barədə həkimə məlumat verin.
Normalar
Böyüklərdə ÜDBQ-nin təxmini qiymətləri 45–77 mkmol/l-dir (təxminən 250–430 mkq/dl). İstinad intervalları laboratoriyadan, üsuldan, cinsdən və yaşdan asılıdır, ona görə nəticəni blankda göstərilən diapazonla müqayisə edin. ÜDBQ və serum dəmirindən transferrinin doyma faizi (normada təxminən 20–45%) və latent (doymamış) dəmirbirləşdirmə qabiliyyəti hesablanır.
Kənarlaşmaların səbəbləri
ÜDBQ-nin artması: dəmir çatışmazlığı və dəmir defisitli anemiya (adətən aşağı ferritin və transferrin doyması ilə birgə), xroniki qanitirmə, hamiləlik (xüsusən üçüncü trimestr), estrogenli kontraseptivlərin qəbulu, kəskin hepatit.
ÜDBQ-nin azalması: xroniki xəstəliklərin anemiyası (infeksiyalar, autoimmun xəstəliklər, şişlər), hemoxromatoz və dəmirlə yüklənmənin digər növləri, qaraciyər sirrozu, nefrotik sindromda zülal itkisi, arıqlama və zülal çatışmazlığı.
ÜDBQ tək başına diaqnoz qoymur: nəticəni həkim göstəricilərin məcmusuna və klinik mənzərəyə görə çıxarır.
Əlaqəli terminlər
- Serum dəmiri
- Ferritin
- Transferrin
- Transferrinin doyma faizi
- Dəmir defisitli anemiya
- Dəmir çatışmazlığı
- Hemoxromatoz
- Həll olunan transferrin reseptoru
