Perforasiya

Perforasiya (deşilmə) boş orqan divarının bütün qatlarının dağılaraq dəlik əmələ gəlməsidir. Orqanın möhtəviyyatı — mədə şirəsi, öd, bakteriyalarla dolu bağırsaq möhtəviyyatı — qarın boşluğuna, divararalığa və ya toxumalara tökülür, peritonit və ya mediastinitə səbəb olur. Daxili orqanın perforasiyası demək olar ki, həmişə təcili cərrahi müalicə tələb edir. Termin digər toxumalar üçün də işlədilir — məsələn, qulaq pərdəsinin və ya burun arakəsməsinin perforasiyası, lakin cərrahiyyədə daha çox həzm traktından söhbət gedir.

Səbəblər və risk amilləri

• mədə və on iki barmaq bağırsağın xorası — ən çox rast gəlinən səbəblərdən biri;
• destruktiv appendisit və xolesistit;
• yoğun bağırsağın divertikuliti, bağırsağın iltihabi xəstəlikləri;
• mədə və bağırsaq şişləri;
• bağırsağın həddən artıq genişlənməsi ilə keçməməzlik, bağırsaq işemiyası;
• yad cisimlər, qarın travması;
• endoskopiya, qusma zamanı zədələnmə (qida borusunun cırılması);
• qeyri-steroid iltihabəleyhinə dərmanlar və qlükokortikoidlərin qəbulu, siqaret.

Simptomlar

Klassik təzahür xəncər zərbəsinə bənzədilən qəfil kəskin ağrıdır. Sonra ağrı bütün qarına yayılır, qarın divarının əzələləri gərginləşir, ürəkbulanma, qusma yaranır, nəbz tezləşir. Bir neçə saatdan sonra qızdırma, köp və intoksikasiya əlamətləri qoşulur. Qida borusunun perforasiyasında ağrı döş qəfəsində, boyunda olur, udma çətinləşir. Yaşlılarda və zəif xəstələrdə mənzərə zəif ifadə oluna bilər.

Diaqnostika

Əsas əlamət ayaq üstə rentgenoqrafiyada və ya mənbəyi tapmağa da kömək edən kompüter tomoqrafiyada qarın boşluğunda sərbəst qazdır. Qan analizləri, ultrasəs müayinəsi, lazım gəldikdə diaqnostik laparoskopiya aparılır.

Müalicə

Əsas üsul təcili əməliyyatdır: defektin tikilməsi, zədələnmiş hissənin rezeksiyası, appendiks və ya öd kisəsinin çıxarılması, boşluğun sanasiyası və drenajı. Əməliyyat laparoskopik və ya açıq üsulla aparılır. Paralel olaraq infuzion və antibakterial terapiya keçirilir. Stabil xəstələrdə məhdudlaşmış perforasiyanın ayrı-ayrı hallarında həkim daimi nəzarət altında konservativ taktika seçə bilər.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Qarında və ya döşdə qəfil güclü ağrı olarsa, xüsusən xora xəstəliyi olan insanda, endoskopiyadan və ya yad cisim udulmasından sonra, qarın əzələlərinin gərginliyi, qusma, huşunu itirmə zamanı təcili tibbi yardım (103) çağırın. Cərrah baxana qədər ağrıkəsici qəbul etməyin, yemək yeməyin və su içməyin.