İştahanın itməsi

İştaha mədədən, bağırsaqdan, piy toxumasından və hormonlardan siqnallar alan baş beyin mərkəzləri tərəfindən tənzimlənir. Soyuqdəymə, stress zamanı və ya istidə iştahanın qısamüddətli azalması adi haldır. Həftələrlə davam edən, xüsusilə arıqlama ilə müşayiət olunan iştahsızlıq narahatlıq doğurmalıdır. Tibbdə iştahanın davamlı olmaması simptom kimi anoreksiya adlanır — bu, psixi pozuntu olan nervoz anoreksiya ilə eyni deyil.

Mümkün səbəblər

• kəskin infeksiyalar — KRVİ, qrip, qastroenterit, hepatit;
• həzm sistemi xəstəlikləri — qastrit, xora xəstəliyi, pankreatit, qaraciyər xəstəlikləri, qəbizlik;
• psixi vəziyyətlər — depressiya, həyəcan pozuntuları, itki kədəri, nervoz anoreksiya;
• onkoloji xəstəliklər — mədə, mədəaltı vəzi, ağciyər xərçəngi və s.;
• xroniki böyrək xəstəliyi, ürək çatışmazlığı, XOAX;
• endokrin pozuntular — böyrəküstü vəz çatışmazlığı, hiperkalsiemiya;
• dərmanlar — kimyaterapiya, bəzi antibiotiklər, opioidlər, dəmir preparatları, qəbulun əvvəlində metformin;
• yaşlılıq, diş problemləri, tənhalıq, alkoqol.

Nələr müşayiət edir

Çox vaxt ürəkbulanma, tez doyma, qarında ağırlıq, zəiflik, yorğunluq, bədən çəkisinin azalması qoşulur. Qarın ağrısı, nəcisin dəyişməsi, sarılıq, öskürək, pis əhval-ruhiyyə və yuxu pozuntuları səbəbi göstərə bilər. Yaşlılarda uzun sürən iştahsızlıq əzələ kütləsinin itirilməsinə (sarkopeniya) gətirib çıxarır və yıxılma riskini artırır.

Diaqnostika

Həkim iştahanın nə vaxtdan azaldığını, çəkinin nə qədər düşdüyünü, pasiyentin hansı dərmanları qəbul etdiyini aydınlaşdırır, əhval-ruhiyyəni qiymətləndirir. Əsas müayinəyə ümumi və biokimyəvi qan analizi (qaraciyər sınaqları, kreatinin, qlükoza, kalsium, zülal), TSH, ümumi sidik analizi daxildir. Göstərişə görə qastroskopiya, qarın boşluğu orqanlarının ultrasəs müayinəsi, döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası və ya KT, yaşa uyğun onkoloji skrininq aparılır. Səbəb aydınlaşdırılmadan «iştahaartırıcı» vasitələr qəbul etmək məsləhət deyil.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

• 6–12 ay ərzində çəkinin istəmədən 5%-dən çox azalması;
• udqunmanın çətinləşməsi, qusma, xüsusilə qanlı, qara nəcis;
• sarılıq, ifadəli qarın ağrısı, davamlı temperatur;
• uşağın və ya yaşlı insanın yeməkdən və sudan imtinası, susuzlaşma əlamətləri;
• ağır depressiya fonunda, xüsusilə özünəzərər fikirləri ilə iştahsızlıq.

Qanlı qusma, kəskin zəifliklə qara qətranabənzər nəcis və ya huşun itməsi zamanı təcili tibbi yardım (103) çağırın.