Şüurlu fəaliyyətin qəfil kəsilməsi; insan ətrafa reaksiya vermir. Qısamüddətli (bayılma) və ya uzunmüddətli ola bilər.
Sinonimlər: Şüurun itirilməsi
Huşun itirilməsi insanın ətrafı qavramadığı, müraciətə və toxunuşa cavab vermədiyi vəziyyətdir. Yıxılma ilə müşayiət olunan və özbaşına tez keçən qısamüddətli huşsuzluq çox vaxt bayılmadır. İnsan bir neçə dəqiqədən artıq özünə gəlmirsə, bu, həyat üçün təhlükəli vəziyyətin əlamətidir.
Mümkün səbəblər
- Refleks (vazovaqal) sinkop — havasız otaq, uzun müddət ayaq üstə durma, qan görmə, ağrı, qorxu nəticəsində.
- Ortostatik hipotenziya — ayağa qalxarkən təzyiqin düşməsi, o cümlədən susuzlaşma və ya dərmanlar səbəbindən.
- Kardial səbəblər: aritmiyalar, atrioventrikulyar blokada, aorta stenozu, hipertrofik kardiomiopatiya.
- Epileptik tutma.
- Hipoqlikemiya, xüsusilə şəkərli diabeti olanlarda.
- Kəllə-beyin travması, insult, subaraxnoidal qansızma.
- Zəhərlənmələr, alkoqol və ya dərmanların həddindən artıq dozası, ağır infeksiyalar, hipoksiya.
Müşayiət edən əlamətlər
Bayılmadan əvvəl çox vaxt ürəkbulanma, gözlərin qaralması, qulaqlarda küy, tərləmə, solğunluq olur. Qıcolma hərəkətləri, dilin dişlənməsi, qeyri-iradi sidik ifrazı və tutmadan sonra uzun sürən çaşqınlıq daha çox epilepsiya üçün xarakterikdir. Fiziki yük zamanı və ya uzanmış vəziyyətdə huşun itməsi, ondan əvvəl ürəkdöyünmə ürək xəstəliyinə şübhə yaradır.
Diaqnostika
Həkim üçün şahidlərin danışdıqları çox vacibdir: epizoddan əvvəl nə olub, nə qədər davam edib, qıcolma olubmu. Mütləq EKQ çəkilir və təzyiq uzanmış və ayaq üstə vəziyyətdə ölçülür. Göstərişə görə Holter monitorinqi, exokardioqrafiya, ortostatik sınaq, qanda qlükoza və elektrolitlərin təyini, elektroensefaloqrafiya, baş beynin KT və ya MRT müayinəsi təyin olunur.
İlk yardım
İnsanı arxası üstə uzadın və ayaqlarını qaldırın; özünə gəlmir, lakin nəfəs alırsa — yan tərəfə çevirin. Ağzına heç nə verməyin. Nəfəs yoxdursa, təcili yardım çağırın və ürək-ağciyər reanimasiyasına başlayın.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Təcili tibbi yardım (103) çağırın, əgər:
- insan 1–2 dəqiqədən çox özünə gəlmirsə və ya normal nəfəs almırsa;
- huşun itməsi fiziki yük zamanı, uzanmış vəziyyətdə baş veribsə və ya ondan əvvəl ürəkdöyünmə, döş qəfəsində ağrı olubsa;
- epizoddan sonra ətraflarda zəiflik, nitq pozuntusu, üz asimmetriyası qalıbsa;
- baş travması, qıcolmalar, hamiləlik, yaşlı yaş və ya məlum ürək xəstəliyi varsa.
Aydın səbəbi olmayan hətta bir dəfəlik bayılma da planlı qaydada həkim müayinəsindən keçmək üçün əsasdır.
Əlaqəli terminlər
- Huşunu itirmə
- Vazovaqal sinkop
- Epilepsiya
- Aritmiya
- Ortostatik hipotenziya
- Bayılmaqabağı vəziyyət
- Şüur pozğunluğu
- Elektrokardioqrafiya
