Huşun itəcəyi hissi, zəiflik və gözlərin qaralması ilə müşayiət olunan, lakin tam huşsuzluğa gətirib çıxarmayan halsızlıq vəziyyəti.
Sinonimlər: Presinkope
Bayılmaqabağı vəziyyət (presinkope) huşun indicə itəcəyi hissidir, lakin tam bayılma baş vermir. Mexanizmi bayılmadakı kimidir: beynin qanla təchizatının qısamüddətli azalması. Buna görə də bayılmaqabağı vəziyyətin və bayılmanın səbəbləri böyük ölçüdə üst-üstə düşür və onlara eyni dərəcədə diqqətlə yanaşmaq lazımdır.
Mümkün səbəblər
- Refleks reaksiyalar: uzun müddət ayaq üstə durma, isti və havasız otaq, qan görmə, ağrı, emosional stress, gərginləşmə, öskürək.
- Ortostatik hipotenziya — qəfil ayağa qalxma, susuzlaşma, təzyiqi salan dərmanların, diuretiklərin qəbulu.
- Postural ortostatik taxikardiya sindromu — daha çox gənc qadınlarda.
- Hipoqlikemiya, yemək qəbulunun buraxılması, xüsusilə diabetli insanlarda.
- Anemiya, qanitirmə.
- Ürək ritmi və keçiriciliyinin pozuntuları, aorta stenozu.
- Hiperventilyasiya ilə keçən panik atak.
Müşayiət edən əlamətlər
- Zəiflik, ayaqlarda «pambıq» hissi, oturmaq və ya uzanmaq istəyi.
- Gözlərin qaralması və ya gözlər önündə «milçəklər», görmə sahəsinin daralması.
- Qulaqlarda küy və ya cingilti, səslərin boğuqlaşması.
- Solğunluq, soyuq tər, ürəkbulanma.
- Müvazinətsizlik hissi — əsl başgicəllənmədən fərqli olaraq ətraf əşyalar adətən «fırlanmır».
Tutma zamanı nə etməli
Dərhal oturun və ya uzanın, ayaqlarınızı qaldırın, sıx paltarı boşaldın, təmiz hava daxil olmasını təmin edin. Əzələlərin gərginləşdirilməsi kömək edir: ayaqları çarpazlayıb sıxmaq, əlləri bir-birinə keçirib yanlara dartmaq. Özünüzü tam yaxşı hiss etdikdən sonra yavaş-yavaş ayağa qalxın.
Diaqnostika
Həkim epizodların şəraitini öyrənir, təzyiqi və nəbzi uzanmış və ayaq üstə vəziyyətdə ölçür, EKQ çəkir. Göstərişə görə ümumi qan analizi, qlükoza, Holter monitorinqi, exokardioqrafiya, ortostatik sınaq və ya tilt-test təyin edilir. Məqsəd ürəklə bağlı səbəbi gözdən qaçırmamaqdır.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Halsızlıqla yanaşı aşağıdakılar varsa, təcili tibbi yardım (103) çağırın:
- döş qəfəsində ağrı, təngnəfəslik, güclü ürəkdöyünmə və ya çox seyrək nəbz;
- üz asimmetriyası, qol və ya ayaqda zəiflik, nitq pozuntusu;
- qəfil güclü baş ağrısı;
- qara nəcis, qanlı qusma və ya qanaxmanın digər əlamətləri.
Epizodlar təkrarlanırsa, fiziki yük zamanı və ya uzanmış vəziyyətdə yaranırsa, həmçinin yeni dərmana başladıqdan sonra meydana çıxıbsa, planlı qaydada həkimə müraciət etmək lazımdır.
Əlaqəli terminlər
- Huşunu itirmə
- Huşun itirilməsi
- Vazovaqal sinkop
- Ortostatik hipotenziya
- Postural ortostatik taxikardiya sindromu
- Başgicəllənmə
- Ortostatik sınaq
- Hipoqlikemiya
