Raxit

Raxit erkən yaşlı uşaqların xəstəliyidir; bu zaman sümüklərin böyümə zonalarında normal minerallaşma üçün kalsium və fosfat çatışmır. Sümüklər yumşalır, asanlıqla deformasiyaya uğrayır, boy artımı pozulur. Yetkinlərdə analoji proses osteomalyasiya adlanır. Raxit daha çox həyatın ilk iki ilində, ən intensiv böyümə dövründə inkişaf edir.

Səbəblər və risk amilləri

• D vitamini çatışmazlığı: günəşin azlığı, tünd dəri, qapalı geyim, körpələrdə D vitamininin profilaktik qəbul edilməməsi;
• hamiləlik və əmizdirmə dövründə anada D vitamini çatışmazlığı;
• vaxtından əvvəl doğulma, sürətli boy artımı;
• rasionda kalsium çatışmazlığı;
• sorulma pozuntuları (seliakiya, mukovissidoz), qaraciyər və böyrək xəstəlikləri;
• nadir irsi formalar — hipofosfatemik və D vitaminindən asılı raxit.

Simptomlar

Erkən əlamətlər qeyri-spesifikdir: narahatlıq, tərləmə, pis yuxu. Sonra əmgəyin kənarlarının və kəllə sümüklərinin yumşalması, ənsənin yastılaşması, alın və təpə qabarları, qabırğalarda qalınlaşmalar («raxit təsbehi»), biləklərdə «bilərziklər», yeriməyə başladıqdan sonra ayaqların O- və ya X-şəkilli əyilməsi yaranır. Əzələ zəifliyi, dişlərin çıxmasının və hərəki inkişafın gecikməsi xarakterikdir, ağır kalsium çatışmazlığında qıcolmalar olur.

Diaqnostika

Həkim uşağa baxır və analizlər təyin edir: kalsium, fosfor, qələvi fosfataza, 25(OH)D (D vitamini), paratireoid hormon. Raxitdə qələvi fosfataza adətən yüksəlir. Bilək və ya dizlərin rentgenoqrafiyası böyümə zonalarında xarakterik dəyişiklikləri göstərir. Müalicə kömək etmədikdə irsi formalara müayinə aparılır.

Müalicə

Qidalanma ilə bağlı raxitdə həkim D vitamini preparatları və lazım gəldikdə kalsium təyin edir; doza fərdi seçilir və analizlərlə nəzarət olunur, çünki D vitamininin artıq dozası təhlükəlidir. Gəzintilər, balanslaşdırılmış qidalanma və müalicəvi bədən tərbiyəsi vacibdir. Vaxtında müalicədə deformasiyaların əksəriyyəti azalır; davamlı əyilmələr bəzən ortopedin köməyini tələb edir.

Profilaktika

Pediatrlar ana südü və qarışıq qidalanan körpələrə D vitamininin profilaktik qəbulunu, açıq havada olmağı, əlavə qidanın vaxtında verilməsini, hamilə qadının tam dəyərli qidalanmasını tövsiyə edir.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Qıcolmalar, küylü nəfəsalma ilə qırtlaq spazmı, uşağın kəskin süstlüyü zamanı təcili tibbi yardım (103) çağırın. D vitamini qəbulu fonunda qusma, yeməkdən imtina, güclü susuzluq, qəbizlik yaranarsa, təcili həkimə müraciət edin.