Raxit erkən yaşlı uşaqlarda D vitamini, kalsium və ya fosfor çatışmazlığı nəticəsində böyüyən sümüklərin minerallaşmasının pozulmasıdır. Sümüklər yumşalır və əyilir, böyümə ləngiyir. D vitamini profilaktikası xəstəliyin qarşısını effektiv alır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- D vitamini çatışmazlığı raxiti
Xəstəlik haqqında
Raxit böyümə zonaları açıq olan uşaqların xəstəliyidir. Kalsium və fosforun kifayət qədər sorulmaması nəticəsində yeni əmələ gələn sümük toxuması bərkimir, sümüklər yumşaq qalır və yük altında deformasiyaya uğrayır. Böyüklərdə eyni mexanizm osteomalyasiyaya səbəb olur.
Ən çox altı aydan iki yaşa qədər uşaqlarda, günəş işığının az olduğu mövsümlərdə, ana südü ilə qidalanan, lakin D vitamini profilaktikası almayan körpələrdə rast gəlinir. Bəzi raxit formaları irsi xarakter daşıyır və adi D vitamini dozalarına cavab vermir.
Səbəbləri
- D vitamini çatışmazlığı – günəş işığına az çıxma, örtülü geyim, tünd dəri, şimal enlikləri, profilaktikanın aparılmaması;
- vaxtından əvvəl doğulma, çoxdöllü hamiləlik, hamiləlikdə ananın D vitamini çatışmazlığı;
- qidada kalsium çatışmazlığı;
- bağırsaqda sorulmanın pozulması – çölyak xəstəliyi, mukovissidoz, xroniki ishallar;
- qaraciyər və böyrək xəstəlikləri – D vitamininin aktiv formaya çevrilməsi pozulur;
- bəzi qıcolma əleyhinə preparatların uzun müddət qəbulu;
- irsi formalar – fosfatın böyrəkdən itirilməsi (hipofosfatemik raxit), D vitamini mübadiləsinin genetik pozuntuları.
Təsnifat
- Kalsipenik (D vitamini çatışmazlığı) raxit – ən çox rast gələn forma;
- Fosfopenik raxit – çox vaxt irsi, fosfatın böyrəkdən itirilməsi ilə bağlı;
- D vitamininə davamlı (D-asılı) raxit – D vitamininin aktivləşməsinin və ya reseptorunun genetik qüsuru;
- İkincili raxit – böyrək, qaraciyər, bağırsaq xəstəlikləri fonunda.
Gedişinə görə kəskin, yarımkəskin və residivləşən, ağırlığına görə yüngül, orta və ağır dərəcələr fərqləndirilir.
Klinik mənzərə
Erkən əlamətlər
- narahatlıq, qorxaqlıq, yuxunun pozulması;
- güclü tərləmə, xüsusən başın arxa hissəsində, ənsədə saçların silinməsi;
- əzələ tonusunun azalması, «qurbağa qarnı».
Sümük dəyişiklikləri
- böyük əmgəyin gec bağlanması, kəllə sümüklərinin yumşalması, alın və ənsə qabarlarının qabarması;
- dişlərin gec çıxması, minanın qüsurları;
- qabırğalarda qalınlaşmalar («raxit təsbehi»), döş qəfəsinin deformasiyası;
- biləklərdə qalınlaşma («bilərzik»);
- ayaqların O- və ya X-şəkilli əyilməsi;
- oturma və yerimənin gecikməsi, boy artımının ləngiməsi.
Kalsiumun kəskin azalması qıcolmalara və qırtlaq spazmına səbəb ola bilər – bu, təcili vəziyyətdir.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
- pediatrın baxışı, qidalanma və D vitamini profilaktikası barədə məlumat;
- qanda 25(OH)D vitamini, kalsium, fosfor, qələvi fosfataza, paratireoid hormonun təyini;
- böyrək və qaraciyər göstəriciləri, sidikdə kalsium və fosfor;
- bilək və ya diz oynağının rentgenoqrafiyası – böyümə zonalarının genişlənməsi, «qədəhvari» deformasiya, sümük sıxlığının azalması;
- adi müalicəyə cavab olmadıqda – irsi formalar üçün genetik müayinə.
Ağırlaşmalar
- ayaqların, onurğanın, çanağın və döş qəfəsinin qalıcı deformasiyaları;
- boy artımının ləngiməsi;
- hipokalsemik qıcolmalar, laringospazm;
- tənəffüs yollarının tez-tez infeksiyaları, pnevmoniyaya meyl;
- qanazlığı;
- qızlarda çanaq deformasiyası gələcəkdə doğuşu çətinləşdirə bilər;
- diş minasının qüsurları və kariyesə meyl.
Müalicə
Müalicəni pediatr və ya uşaq endokrinoloqu analizlərin nəticələrinə əsasən təyin edir.
- D vitamini çatışmazlığı raxiti – müalicəvi dozalarda D vitamini (kolekalsiferol), qida ilə kifayət qədər kalsium, lazım olduqda kalsium preparatları; müalicə laborator göstəricilər və rentgen dinamikası ilə izlənir, sonra profilaktik dozaya keçilir.
- Hipofosfatemik və D-asılı formalar – fosfat preparatları və D vitamininin aktiv formaları (kalsitriol, alfakalsidol), bəzi hallarda müasir hədəf preparatlar; uzunmüddətli mütəxəssis nəzarəti tələb olunur.
- Qidalanmanın düzəldilməsi, gəzintilər, masaj və müalicəvi gimnastika.
- Ağır və qalıcı deformasiyalarda – ortopedik müalicə, bəzən cərrahi korreksiya.
D vitamininin həddindən artıq dozası toksikdir – onu özbaşına artırmaq olmaz.
Profilaktika
- həyatın ilk günlərindən körpələrə pediatrın tövsiyə etdiyi profilaktik dozada D vitamini;
- hamiləlikdə ananın D vitamini səviyyəsinin normada saxlanması;
- ana südü ilə qidalandırma, vaxtında və düzgün əlavə qidaya keçid;
- təmiz havada müntəzəm gəzintilər;
- vaxtından əvvəl doğulmuş uşaqlarda xüsusi profilaktika sxemi.
Yadda saxla!
D vitamini çatışmazlığı raxiti asanlıqla qarşısı alınan xəstəlikdir – bunun üçün körpəyə həkimin tövsiyə etdiyi profilaktik dozanı müntəzəm vermək kifayətdir.
- Uşaqda güclü tərləmə, ənsədə tükün silinməsi, yerimənin gecikməsi varsa, pediatra müraciət edin.
- D vitamininin dozasını özbaşına artırmayın.
- Uşaqda qıcolma və ya nəfəsalmada çətinlik yaranarsa, 103-ə zəng edin.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Osteomalyasiya
- Avitaminoz
- Hipoparatireoz
- O-şəkilli ayaqlar
- Döş qəfəsinin deformasiyası
- Çölyak xəstəliyi
- 1-ci tip şəkərli diabet
- Açıq arterial axacaq
- Adenoidit
- Ağız boşluğunun kandidozu
- Ailəvi Aralıq dənizi qızdırması
- Anadangəlmə əyriboyunluq
- Aortanın koarktasiyası
- Bağırsaq kolikası
- Böyümə hormonu çatışmazlığı
Suallar və cavablar
Bəli. Ana südündə D vitamini azdır, ona görə ana südü ilə qidalanan körpələrə adətən həyatın ilk günlərindən profilaktik D vitamini tövsiyə olunur. Dozanı və müddəti pediatr müəyyən edir.
Erkən mərhələdə vaxtında başlanan müalicə ilə yüngül deformasiyalar uşaq böyüdükcə əhəmiyyətli dərəcədə düzələ bilər. Ağır və uzun müddət müalicə olunmamış deformasiyalar qalıcı ola bilər və ortopedik korreksiya tələb edir.
Xeyr. Körpələrdə tərləmə çox vaxt otağın isti olması, çox geyindirmə və ya tər vəzilərinin yetişməmiş olması ilə bağlıdır. Raxitdən şübhələnmək üçün digər əlamətlər və analizlər lazımdır, ona görə qərarı pediatr verir.
Mövzu üzrə məqalələr
Polikistik yumurtalıq sindromu: aybaşıdan hamiləlik planına qədər
PCOS adı ilə tanınan sindrom yalnız yumurtalıqlarla bağlı deyil. Aybaşı, dəri əlamətləri, maddələr mübadiləsi və hamiləlik planı birlikdə…
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya / Endokrinologiya / Reproduktologiya
Hamiləlikdə şəkər yükləmə testi: necə hazırlaşmalı?
Qlükoza tolerantlıq testi hamiləlikdə şəkər mübadiləsini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Hazırlıq, məhlul və qan götürmə vaxtı protokola görə…
İstiqamət: Ginekologiya / Endokrinologiya
Apqar balı: doğuşdan sonrakı ilk qiymətləndirmə nəyi göstərir?
Doğuşdan sonra valideynlər tez-tez “Apqar neçə oldu?” sualını verirlər. Apqar balı yenidoğulmuşun ilk dəqiqələrdəki vəziyyətini təsvir etmək üçün…
İstiqamət: Pediatriya / Ginekologiya
Qalxanabənzər vəz və hamiləlik: TSH nəticəsini necə qiymətləndirməli?
Qalxanabənzər vəzin hormonları ana və dölün sağlamlığı üçün əhəmiyyətlidir. Hamiləlikdə hormonal dəyişikliklər analizlərə təsir etdiyindən TSH və sərbəst…
İstiqamət: Endokrinologiya / Ginekologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
