Sərbəst testosteron — qanda daşıyıcı zülallarla birləşməmiş və buna görə bioloji fəal olan testosteron hissəsidir (təxminən 2%).
Qanda testosteronun böyük hissəsi cinsi hormonları bağlayan qlobulinlə (CHBQ) möhkəm, albuminlə isə zəif birləşir. Toxumalara yalnız sərbəst fraksiya və qismən albuminlə zəif bağlı hissə təsir göstərə bilər. Buna görə CHBQ səviyyəsi dəyişdikdə ümumi testosteron normal görünə, həqiqətən istifadə oluna bilən hormon isə çatışmaya bilər və ya əksinə.
Nə üçün təyin edilir
- Ümumi testosteron sərhəd səviyyədə olduqda (təxminən 8–12 nmol/l) kişi hipoqonadizmindən şübhə.
- CHBQ-ni dəyişən vəziyyətlər: piylənmə, 2-ci tip şəkərli diabet, hipotireoz (CHBQ-ni azaldır), yaşlı yaş, qaraciyər xəstəlikləri, hipertireoz, qıcolma əleyhinə preparatların qəbulu (artırır).
- Qadınlarda hiperandrogeniyanın qiymətləndirilməsi: artıq tüklənmə, akne, tsikl pozuntuları, polikistoz yumurtalıq sindromu.
Hazırlıq
Qan səhər saat 7-dən 11-ə qədər acqarına verilir: kişilərdə hormonun səviyyəsi bu saatlarda ən yüksək olur, qida qəbulu isə onu azalda bilər. Bir sutka əvvəl intensiv məşqlər və alkoqol istisna edilir, ərəfədə mümkün qədər cinsi fəallıq və stressdən çəkinmək lazımdır. Kontraseptivlər və əzələ kütləsi artırmaq üçün vasitələr daxil olmaqla, hormonal preparatlar barədə həkimə məlumat verin. Qadınlara analiz, həkim başqa cür göstərməyibsə, adətən tsiklin 2–5-ci günü təyin edilir.
Normalar
Sərbəst testosteronun immunokimyəvi üsullarla birbaşa ölçülməsi qeyri-dəqiqdir, buna görə hesablanmış sərbəst testosteron — ümumi testosteron, CHBQ və albumin əsasında — və ya tarazlıq dializi üsulu üstün tutulur. Yetkin kişilər üçün təxminən 0,2–0,6 nmol/l (200–600 pmol/l) normal hesab edilir; simptomlar olduqda təxminən 0,22–0,25 nmol/l-dən aşağı səviyyə hipoqonadizm diaqnozunu dəstəkləyir. Qadınlarda göstərici onlarla dəfə aşağıdır. İstinad dəyərləri laboratoriyadan, üsuldan, cinsdən və yaşdan asılıdır — blankdakı hədlərə və həkimin rəyinə istinad edin.
Kənarlaşmaların səbəbləri
Azalma: birincili və ikincili hipoqonadizm, piylənmə, dekompensasiya olunmuş diabet, xroniki xəstəliklər, hipofiz şişləri, hiperprolaktinemiya, opioid və qlükokortikoidlərin qəbulu, uzunmüddətli aclıq.
Artma: kişilərdə testosteron və ya anabolik steroidlərin qəbulu, androgen hasil edən şişlər; qadınlarda polikistoz yumurtalıq sindromu, böyrəküstü vəzi qabığının anadangəlmə disfunksiyası, yumurtalıq və ya böyrəküstü vəzi şişləri. Maskulinizasiya əlamətləri sürətlə artan qadında səviyyənin kəskin yüksəlməsi təcili müayinə tələb edir.
Üst termin: Testosteron
Əlaqəli terminlər
- Testosteron
- Cinsi hormonları bağlayan qlobulin
- Kişi hipoqonadizmi
- Lüteinləşdirici hormon
- Polikistoz yumurtalıq sindromu
- Libidonun azalması
- Piylənmə
- Prolaktin
