Ritmik yığılmaları hesabına qanı bütün orqanizmin damarları ilə vuran dörd kameralı boşluqlu əzələ orqanı.
Ürək — ürək-damar sisteminin mərkəzi orqanı, qanı damarlar boyunca fasiləsiz vuran əzələ nasosudur. O, döş qəfəsində ağciyərlərin arasında, əsasən orta xəttin solunda yerləşir və ölçüsü təxminən sahibinin yumruğu boyda olur. Sakit vəziyyətdə böyük insanın ürəyi adətən dəqiqədə 60–100 dəfə yığılır.
Quruluşu
- Kameralar. İki qulaqcıq qanı qəbul edir, iki mədəcik onu vurur: sağ mədəcik ağciyərlərə, sol mədəcik isə aortaya və oradan bütün orqanlara.
- Qapaqlar. Trikuspidal, ağciyər, mitral və aortal qapaqlar qanın bir istiqamətdə axmasını təmin edir.
- Divar. Daxili qişa endokard, əzələ qatı miokarddır; xaricdən ürək ürəkətrafı kisə — perikardla örtülüdür.
- Koronar arteriyalar ürək əzələsinin özünü qanla təchiz edir.
- Keçirici sistem: sinus düyünü ritmi müəyyən edir, impuls atrioventrikulyar düyün, Hiss dəstəsi və onun ayaqcıqları vasitəsilə Purkinye liflərinə çataraq kameraların uzlaşmış yığılmasını təmin edir.
Funksiyası
Ürəyin iş dövrü yığılma (sistola) və boşalmadan (diastola) ibarətdir. Ürək yükə çevik uyğunlaşır: fiziki iş, həyəcan və ya temperaturun yüksəlməsi zamanı ritm tezləşir və atım həcmi artır. Onun işinin əsas göstəriciləri ürək vurğularının tezliyi, arterial təzyiq və sol mədəciyin atım fraksiyasıdır.
Klinik əhəmiyyəti
Ürəyin vəziyyəti elektrokardioqrafiya, exokardioqrafiya, Holter monitorinqi, yüklənmə testləri, ürəyin KT və MRT-si, koronar angioqrafiya, həmçinin qan analizləri (troponin, NT-proBNP, lipidoqramma) ilə qiymətləndirilir. Ürəyin sağlamlığına siqaretdən imtina, fiziki fəallıq, balanslı qidalanma, normal çəki, təzyiqə, xolesterinə və şəkərə nəzarət kömək edir.
Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir
- ürəyin işemik xəstəliyi, stenokardiya, miokard infarktı;
- ürək çatışmazlığı;
- aritmiyalar və blokadalar;
- qapaq qüsurları, anadangəlmə ürək qüsurları;
- kardiomiopatiyalar, miokardit, perikardit, endokardit.
Döş qəfəsində 5 dəqiqədən çox davam edən sıxıcı ağrı, huşunu itirmə, qəfil güclü təngnəfəslik və ya çox tez, qeyri-ritmik ürəkdöyünmə zamanı təcili tibbi yardım (103) çağırın.
Əlaqəli terminlər
- Miokard
- Ürək qapağı
- Perikard
- Ürək-damar sistemi
- Ürək vurğularının tezliyi
- Elektrokardioqrafiya
- Exokardioqrafiya
- Ürəyin işemik xəstəliyi
