Systema cardiovasculare

Ürəkdən və qan damarlarından ibarət olan, qanın orqanizmdə fasiləsiz hərəkətini təmin edən orqanlar sistemi.

Ürək-damar sistemi — ürək və qanın fasiləsiz hərəkət etdiyi qan damarları şəbəkəsidir. O, toxumalara oksigen, qida maddələri və hormonlar çatdırır, karbon qazını və mübadilə məhsullarını aparır, bədən temperaturunun saxlanmasında və immun sistemin işində iştirak edir. Ürək nasos, damarlar isə paylayıcı şəbəkə rolunu oynayır.

Quruluşu və funksiyası

Ürək — qanı ritmik şəkildə vuran dörd kameralı əzələ orqanıdır.
Arteriyalar qanı ürəkdən orqanlara aparır; onların elastik divarları yüksək təzyiqə davam gətirir.
Kapilyarlar ən kiçik damarlardır; qan ilə toxumalar arasında maddələr mübadiləsi onların divarından keçir.
Venalar qanı ürəyə qaytarır; ayaq venalarındakı qapaqlar qanın geri axmasının qarşısını alır.

Qan iki qan dövranı dairəsi ilə hərəkət edir. Kiçik (ağciyər) dairə sağ mədəcikdən başlayır: ağciyərlərdə qan oksigenlə zənginləşir və sol qulaqcığa qayıdır. Böyük dairə sol mədəcikdən başlayır və aorta vasitəsilə bütün orqanları qanla təmin edir, sonra venoz qan sağ qulaqcığa daxil olur. Sistemin işini vegetativ sinir sistemi, hormonlar və böyrəklər tənzimləyir, sabit arterial təzyiqi saxlayır.

Klinik əhəmiyyəti

ÜST-nin məlumatına görə, ürək və damar xəstəlikləri dünyada ölümün aparıcı səbəbidir. Onların çoxu uzun müddət simptomsuz keçir, buna görə arterial təzyiqin müntəzəm ölçülməsi, xolesterinə və qan şəkərinə nəzarət vacibdir. Əsas dəyişdirilə bilən risk amilləri siqaret, hipertenziya, yüksək xolesterin, diabet, piylənmə, hipodinamiya və qeyri-sağlam qidalanmadır. Sistemin vəziyyətini qiymətləndirmək üçün elektrokardioqrafiya, exokardioqrafiya, damarların ultrasəs müayinəsi, lipidoqramma və yüklənmə testləri istifadə olunur.

Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir

ateroskleroz və onun nəticələri: ürəyin işemik xəstəliyi, miokard infarktı, insult, periferik arteriyaların xəstəliyi;
arterial hipertenziya və hipotenziya;
ürək çatışmazlığı;
ritm və keçiricilik pozuntuları;
qapaq qüsurları, kardiomiopatiyalar, miokardit;
aorta anevrizmaları və laylanması, trombozlar və ağciyər arteriyasının tromboemboliyası.

Qəfil döş ağrısı, təngnəfəslik, huşunu itirmə, ətraflarda kəskin zəiflik və ya nitq pozuntusu zamanı təcili tibbi yardım (103) çağırmaq lazımdır.