Qanın ürəkdə yalnız bir istiqamətdə keçməsini təmin edən, taylardan və birləşdirici toxuma halqasından ibarət struktur; insan ürəyində dörd qapaq var.
Ürək qapaqları birtərəfli qapı kimi işləyir: açılaraq qanı irəli buraxır və onun geri qayıtmasına imkan verməmək üçün sıx bağlanır. Onların sayəsində qan düzgün yolla hərəkət edir: qulaqcıqlardan mədəciklərə, mədəciklərdən isə iri arteriyalara. Qapaqların bağlanma səslərini həkim stetoskopla ürək tonları kimi eşidir.
Quruluşu və funksiyası
Ürəkdə dörd qapaq var:
- mitral (ikitaylı) — sol qulaqcıqla sol mədəcik arasında;
- trikuspidal (üçtaylı) — sağ qulaqcıqla sağ mədəcik arasında;
- aortal — sol mədəciklə aorta arasında;
- ağciyər (ağciyər arteriyası qapağı) — sağ mədəciklə ağciyər arteriyası arasında.
Qapaq tayları nazik, hamar və möhkəmdir. Mitral və trikuspidal qapaqları vətər xordaları və məməyəbənzər əzələlər saxlayır; onlar mədəcik yığılarkən tayların qulaqcığa tərəf çevrilməsinə imkan vermir. Aortal və ağciyər qapaqlarının hər birində qanın təzyiqi altında qapanan üç yarımaypara tay var.
Kliniki əhəmiyyəti
Qapağın işinin pozulması iki növ olur. Stenoz zamanı taylar tam açılmır və ürək müqaviməti dəf etməli olur. Çatışmazlıq (regurgitasiya) zamanı qapaq tam bağlanmır və qanın bir hissəsi geri qayıdır. Hər ikisi ürək əzələsini yükləyir, zaman keçdikcə ürək boşluqlarının böyüməsinə, aritmiyalara və ürək çatışmazlığına gətirib çıxarır. Qapaq zədələnməsi çox vaxt ilk dəfə ürək dinlənilərkən küy kimi aşkarlanır; onların qiymətləndirilməsinin əsas üsulu exokardioqrafiyadır.
Zədələnmiş qapağı bərpa etmək (plastika) və ya mexaniki yaxud bioloji protezlə əvəz etmək olar — açıq əməliyyatla və ya kateter vasitəsilə. Mexaniki protezlər uzunömürlüdür, lakin daimi antikoaqulyant qəbulu tələb edir; bioloji protezlərdə uzunmüddətli antikoaqulyasiya adətən lazım olmur, amma zaman keçdikcə onlar köhnəlir.
Hansı xəstəliklərlə bağlıdır
- aorta stenozu və aortal qapağın kalsinozu, aorta çatışmazlığı;
- mitral stenoz, mitral çatışmazlıq, mitral qapağın prolapsı;
- trikuspidal çatışmazlıq;
- revmatik ürək xəstəliyi, infeksion endokardit;
- anadangəlmə qüsurlar — məsələn, ikitaylı aortal qapaq.
Əlaqəli terminlər
- Ürəyin qapaq xəstəliyi
- Aorta stenozu
- Mitral çatışmazlıq
- Mitral stenoz
- Ürək qapağının protezləşdirilməsi
- Mitral qapağın prolapsı
- İnfeksion endokardit
- Exokardioqrafiya
