Uşaqlarda böyüməni, böyüklərdə isə maddələr mübadiləsini idarə edən hipofiz ön payının hormonu; analiz onun artıqlığını və ya çatışmazlığını aşkarlamağa kömək edir.
Sinonimlər: STH, Böyümə hormonu
Somatotrop hormon (STH, böyümə hormonu) hipofizdə hasil olunur. Uşaqlarda sümüklərin uzununa böyüməsini təmin edir, böyüklərdə əzələ kütləsini və sümük sıxlığını qoruyur, piyin paylanmasına və qlükoza mübadiləsinə təsir göstərir. Təsirlərinin çoxu qaraciyərdə əmələ gələn insulinəbənzər böyümə faktoru-1 (IGF-1) vasitəsilə həyata keçir. STH impulslarla, xüsusən gecə dərin yuxu zamanı ifraz olunur, buna görə bir təsadüfi ölçmə az məlumat verir — diaqnostika üçün funksional sınaqlar tətbiq edilir.
Nə üçün təyin edilir
- uşaqda boy qısalığı və ya böyümənin ləngiməsi — böyümə hormonu çatışmazlığı şübhəsi;
- böyüklərdə akromeqaliya əlamətləri: əllərin, ayaqların, üz cizgilərinin böyüməsi, dişləmin dəyişməsi, səsin kobudlaşması;
- hipofiz şişləri və bu nahiyədə əməliyyat və ya şüalanmadan sonrakı vəziyyət;
- akromeqaliyanın müalicəsinə və böyümə hormonu ilə terapiyaya nəzarət.
Hazırlıq
Qan səhər acqarına, 20–30 dəqiqəlik istirahətdən sonra, bir gün əvvəl fiziki yük və siqaret olmadan verilir. Stimullaşdırıcı sınaqlar (insulin, qlükaqon, arginin və s. ilə) və qlükoza ilə supressiya testi yalnız tibb müəssisəsində həkim nəzarəti altında aparılır.
Normalar
Sağlam insanlarda bazal səviyyə təyin olunmayan dəyərdən ifraz zirvələri zamanı 10 nq/ml-dən yuxarıya qədər dəyişir (1 nq/ml təxminən 3 mBV/l-ə uyğundur). Buna görə sınaqların nəticələri əsas götürülür: qlükozatolerantlıq testində sağlam insanda STH 1 nq/ml-dən aşağı düşür, stimullaşdırmada qeyri-kafi artım isə çatışmazlığı göstərir. Hədd dəyərləri sınaqdan, metoddan, yaşdan və laboratoriyadan asılıdır və endokrinoloq tərəfindən IGF-1 ilə birlikdə şərh olunur.
Kənarlaşmaların səbəbləri
Artma: akromeqaliya və giqantizm (hipofiz adenoması), həmçinin fizioloji və müvəqqəti vəziyyətlər — stres, fiziki yük, yuxu, aclıq, pis nəzarət olunan şəkərli diabet, nervoz anoreksiya, böyrək və qaraciyər çatışmazlığı.
Azalma və ya stimullaşdırmaya qeyri-kafi cavab: böyümə hormonu çatışmazlığı, o cümlədən hipofiz çatışmazlığı çərçivəsində; yalançı azalma piylənmə, hipotireoz və qlükokortikoid artıqlığında mümkündür.
Əlaqəli terminlər
- İnsulinəbənzər böyümə faktoru-1
- Akromeqaliya
- Böyümə hormonu çatışmazlığı
- Hipofiz
- Hipofiz adenoması
- Hipofiz çatışmazlığı
- Oral qlükozatolerantlıq testi
