Funksional dispepsiya müayinədə üzvi səbəb tapılmadan qarnın yuxarısında xroniki ağrı, yanma və ya dolğunluq hissidir.
Funksional dispepsiya həzm sisteminin yuxarı şöbələrinin ən çox rast gəlinən pozuntularındandır. Şikayətlər realdır və bəzən ifadəli olur, lakin qastroskopiya xora, şiş və ya əhəmiyyətli iltihab göstərmir. Əsasında mədə motorikasının pozulması (yeməkdən sonra zəif boşalma, gec boşalma), divarının həssaslığının artması və “bağırsaq — beyin” oxunun işindəki dəyişikliklər durur.
Səbəblər və risk amilləri
Helicobacter pylori infeksiyası, keçirilmiş qastroenterit, stress, həyəcan və depressiya, siqaret, QSİƏP qəbulu. Funksional dispepsiya tez-tez qıcıqlanmış bağırsaq sindromu və QERX ilə birgə olur.
Simptomlar
Roma IV meyarlarına görə birləşə bilən iki variant ayırd edilir:
- Postprandial distress sindromu — yeməkdən sonra narahatedici dolğunluq və adi porsiyanı bitirməyə mane olan erkən doyma.
- Epiqastral ağrı sindromu — “ürəyin altında” ağrı və ya yanma, mütləq qida ilə bağlı olmayaraq.
Çox vaxt qarnın yuxarısında köp, gəyirmə, ürəkbulanma olur. Simptomlar son 3 ayda narahat etməli və ən azı 6 ay əvvəl başlamış olmalıdır.
Diaqnostika
Helicobacter pylori testi aparılır (ureaza tənəffüs testi, nəcisdə antigen və ya biopsiya). Xora xəstəliyini və mədə xərçəngini istisna etmək lazım olduğundan narahatedici əlamətlərdə və yaşlı insanlarda qastroskopiya mütləqdir. Əlavə olaraq ümumi qan analizi, qarın boşluğu orqanlarının ultrasəs müayinəsi, qastroparezdən şübhələndikdə mədə boşalmasının müayinəsi aparılır.
Müalicə
- Helicobacter pylori aşkarlandıqda eradikasiya.
- Proton pompası inhibitorları — xüsusən epiqastral ağrı sindromunda.
- Prokinetiklər — dolğunluq və erkən doymada.
- Neyromodulyator kimi bəzi antidepressantların aşağı dozaları, psixoterapiya.
- Kiçik porsiyalarla qidalanma, yağlı qidanın məhdudlaşdırılması, siqaretdən və lüzumsuz QSİƏP-lərdən imtina.
Vasitələrin seçimi və müalicənin müddəti həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Funksional dispepsiyanı təhlükəli vəziyyətlərlə qarışdırmamaq vacibdir. Arıqlama, anemiya, artan udma çətinliyi, davamlı qusma, 50–60 yaşdan sonra ilk dəfə yaranan simptomlar olduqda dərhal müayinə olunun. Qanlı qusma, qara nəcis, qəfil kəskin qarın ağrısı təcili tibbi yardım (103) çağırmaq üçün səbəbdir. Təngnəfəslik və tərləmə ilə epiqastral yanma infarkt ola bilər — narahatlıq 5 dəqiqədən çox sürərsə, yenə 103-ə zəng edin.
Üst termin: Dispepsiya
Əlaqəli terminlər
- Dispepsiya
- Erkən doyma
- Qarında ağırlıq
- Helikobakter infeksiyası
- Qastroskopiya
- Xora xəstəliyi
- Qastroparez
- Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
