Xroniki böyrək xəstəliyi

XBX ümumiləşdirici anlayışdır: diabetik nefropatiya, qlomerulonefrit və ya polikistoz olmasından asılı olmayaraq böyrəklərin bütün uzunmüddətli zədələnmələrini birləşdirir. Üç aydan çox müddətdə YFS 60 ml/dəq/1,73 m²-dən aşağı olduqda və ya böyrək zədələnməsi əlamətləri (albuminuriya, sidikdə dəyişikliklər, ultrasəsdə struktur anomaliyalar) olduqda diaqnoz qoyulur. Mərhələ YFS-ə (G1–G5) və albuminuriya səviyyəsinə (A1–A3) görə müəyyən edilir. XBX geniş yayılıb, uzun müddət hiss olunmadan keçir və infarkt və insult riskini xeyli artırır.

Səbəblər və risk amilləri

• şəkərli diabet və arterial hipertenziya — əsas səbəblər;
• qlomerulonefritlər, polikistoz, xroniki pielonefrit, sidik daşı xəstəliyi;
• piylənmə, siqaret, yaşlı yaş, ürək çatışmazlığı, qohumlarda böyrək xəstəlikləri;
• QSİƏP qrupundan olan ağrıkəsicilərin uzun müddət nəzarətsiz qəbulu.

Simptomlar

G1–G3 mərhələlərində adətən şikayət olmur. Proqressivləşdikcə yorğunluq, nikturiya, ödemlər, təzyiqin artması, anemiyaya görə solğunluq yaranır. Gec mərhələlərdə ürəkbulanma, dəri qaşınması, təngnəfəslik, əzələ qıcolmaları, sidik miqdarının azalması olur.

Diaqnostika

Minimal dəst — YFS hesablanması ilə qanda kreatinin, birdəfəlik sidik porsiyasında albumin/kreatinin nisbəti və ümumi sidik analizi. Əlavə olaraq kalium, hemoqlobin, kalsium, fosfor təyin edilir, böyrəklərin ultrasəs müayinəsi aparılır. Risk qruplarından olan insanlara bu analizlər hər il tövsiyə olunur.

Müalicə

Məqsəd funksiya itkisini ləngitmək və ürək-damar riskini azaltmaqdır. Əsas: təzyiqə və qlükozaya nəzarət; sübut olunmuş nefroprotektiv təsirli preparatlar — AÇF inhibitorları və ya sartanlar, SGLT2 inhibitorları (məsələn, dapaqliflozin, empaqliflozin), albuminuriya ilə 2-ci tip diabetdə həmçinin finerenon; statinlər. Siqaretdən imtina, duzun orta dərəcədə məhdudlaşdırılması, həkim təyinatı olmadan QSİƏP-dən imtina, dərman dozalarının YFS-ə görə düzəldilməsi vacibdir. YFS azaldıqca anemiya və fosfor-kalsium mübadiləsi pozğunluqları müalicə olunur, G4 mərhələsində isə dializə və ya transplantasiyaya hazırlıq başlanır.

Profilaktika

Təzyiqə, şəkərə və çəkiyə nəzarət, fiziki aktivlik, siqaretdən imtina və risk qruplarında müntəzəm analizlər xəstəliyi erkən aşkar etməyə imkan verir.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

• sidiyin kəskin azalması, sürətlə artan ödemlər və təngnəfəslik;
• ürəkdə fasilələrlə güclü əzələ zəifliyi — təcili tibbi yardım (103) çağırın;
• şüur qarışıqlığı, dayanmayan qusma, pis hal ilə 180/120-dən yuxarı təzyiq.