Ensefalomielit

Ensefalomielit iltihabın həm baş, həm də onurğa beynini əhatə etdiyi zədələnmədir. Ən məşhur forması kəskin dağınıq ensefalomielitdir (KDEM): keçirilmiş infeksiyadan, daha nadir hallarda vaksinasiyadan sonra immun sistemi sinir liflərinin mielin örtüyünə hücum edir. Daha çox uşaqlar xəstələnir, lakin xəstəlik böyüklərdə də rast gəlinir. Onu “mialgik ensefalomielit”lə qarışdırmaq olmaz — bəzən xroniki yorğunluq sindromu belə adlandırılır, bu, başqa vəziyyətdir.

Səbəblər və risk amilləri

• Virus və ya bakterial infeksiyadan (KRVİ, qızılca, su çiçəyi və s.) 1–3 həftə sonra autoimmun reaksiya.
• Birbaşa infeksion zədələnmə — viruslar, o cümlədən gənə ensefaliti və quduzluq virusları.
• Oliqodendrositlərin mielin zülalına (MOG) qarşı antitellərlə gedən xəstəliklər və digər demielinizasiyaedici xəstəliklər.

Simptomlar

Başlanğıc adətən kəskindir: qızdırma, baş ağrısı, qusma, yuxululuq və ya şüur qarışıqlığı, əsəbilik. Sonra sürətlə nevroloji pozuntular qoşulur — ətraflarda zəiflik, səndələmə, görmə sinirinin iltihabı nəticəsində görmənin pozulması, keyimə, sidik ifrazının pozulması, qıcolmalar. Simptomlar bir neçə gün ərzində artır.

Diaqnostika

Baş və onurğa beyninin MRT-si çoxsaylı iri demielinizasiya ocaqlarını aşkar edir. Lümbal punksiya infeksiyanı istisna etməyə və iltihabı qiymətləndirməyə kömək edir. Formanı dəqiqləşdirmək üçün qanda MOG və akvaporin-4 əleyhinə antitellər yoxlanılır. Əsas vəzifə KDEM-i dağınıq sklerozun ilk epizodundan və infeksion ensefalitdən ayırmaqdır, çünki müalicə və proqnoz fərqlidir.

Müalicə

Müalicə stasionarda aparılır. Autoimmun formada əsas üsul yüksək dozalı qlükokortikoidlərlə puls-terapiyadır; kifayət qədər cavab olmadıqda venadaxili immunoqlobulin və ya plazmaferez tətbiq edilir. Virus infeksiyası istisna edilməyibsə, analizlərin nəticəsinə qədər virus əleyhinə preparatlar təyin olunur. Müalicə sxemlərini həkim müəyyən edir. KDEM keçirən uşaqların əksəriyyəti tam və ya demək olar ki, tam sağalır, lakin bəzi xəstələrdə qalıq pozuntular qalır; erkən reabilitasiya vacibdir.

Mümkün fəsadlar

Zəiflik, koordinasiyanın, görmənin, koqnitiv funksiyaların pozulması, epileptik tutmalar. Bəzi xəstələrdə sonradan təkrar epizodlar baş verir — bu halda diaqnoz yenidən nəzərdən keçirilir və uzunmüddətli terapiya məsələsi həll olunur.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Yaxınlarda keçirilmiş infeksiyadan sonra uşaqda və ya böyükdə güclü yuxululuq, şüur qarışıqlığı, qıcolmalar, qol və ya ayaqlarda zəiflik, görmənin qəfil pisləşməsi, sidiyin saxlanması yaranıbsa, təcili tibbi yardım (103) çağırın. Gecikmə proqnozu pisləşdirir.