Qadın xorultudan necə xilas ola bilər

Xorultu yuxu zamanı tənəffüs yollarının qismən və ya tam bağlanması nəticəsində qırtlaq nahiyəsindəki toxumaların titrəməsidir. Normal vəziyyətdə tənəffüs yolları açıq qalır, lakin bəzi insanlarda onlar darala bilər; nəticədə hava çətinliklə keçir və xırıltılı, çox vaxt gur səs yaranır.

Yaranmasına şərait yaradan amillər müxtəlifdir:

• kəllə və qırtlağın quruluş xüsusiyyətləri — bəzi qadınlarda (kişilərdə olduğu kimi) tənəffüs yollarının daralmasına meyl yaradan quruluş xüsusiyyətləri olur: böyümüş badamcıqlar və ya dil, yumşaq toxumaların xüsusiyyətləri;
• piylənmə — artıq bədən kütləsi boyun nahiyəsindəki artıq piy toxuması səbəbindən tənəffüs yollarının daralmasına gətirib çıxara bilər;
• spirt və siqaret — bu vərdişlər qırtlaq əzələlərini boşaldır və pozğunluğun yaranmasına şərait yaradır;
• irsiyyət — ailədə oxşar hallar olubsa, formalaşma ehtimalı artır.

Qadınlarda bu problem bir sıra səbəbdən yarana bilər:

1. Anatomik xüsusiyyətlər — qırtlağın forması, dilin və yumşaq damağın vəziyyəti çətinliklərə şərait yarada bilər. Dar udlaq və ya böyümüş badamcıqlar yuxuda normal tənəffüsü çətinləşdirə bilər.
2. Hormonal dəyişikliklər — qadınlarda hormonal balans həyatın müxtəlif dövrlərində — menstruasiya, hamiləlik və ya menopauza zamanı dəyişə bilər. Bu dəyişikliklər udlaq əzələlərinin tonusuna təsir göstərir.
3. Artıq çəki — boyun nahiyəsində toplanan dərialtı piy toxuması traxeyanı sıxa bilər, bu isə havanın aşağı tənəffüs yollarına keçməsini çətinləşdirir.
4. Allergik reaksiyalar və ya infeksiyalar (zökəm, angina) ödem yarada və oksigenin adekvat daxil olmasını bloklaya bilər.
5. Yuxu problemləri — yuxu apnoesi kimi pozğunluqlar vəziyyəti ağırlaşdıra bilər. Yuxu üçün düzgün olmayan poza, məsələn arxası üstə yatmaq da bu hadisəyə şərait yaradır.
6. Spirt və siqaret — spirt və nikotin boğazdakı yumşaq toxumaları boşalda bilər. Yatmazdan əvvəl spirtli içki qəbulu yuxunun keyfiyyətini də pisləşdirir.

Xorultunu intensivliyini və sağlamlığa təsirini əks etdirən mərhələlərə görə təsnif etmək olar:

• yüngül — bu mərhələdə yuxunu pozmur, təsadüfi ola bilər, adətən narahatlıq doğurmur və tibbi müdaxilə tələb etmir;
• mülayim — səs daha gur olur və partnyorun yuxusuna mane ola bilər; bu mərhələ tənəffüs yolları ilə bağlı problemlərdən xəbər verə bilər və diqqət tələb edir;
• güclü — səs daimi olur və yuxunun keyfiyyətinə ciddi təsir göstərir; obstruktiv yuxu apnoesinin inkişaf riski xeyli artır;
• apnoe ilə — ən ciddi formadır: gur xorultu tənəffüsün dayanma dövrləri ilə müşayiət olunur. Bu mərhələ dərhal həkimə müraciət tələb edir.

Menopauzanın və hamiləliyin rolu

Menopauza və hamiləlik qadınlarda xorultunun yaranmasına və güclənməsinə əhəmiyyətli təsir göstərə bilər.

Menopauza çox vaxt hormonal fonda dəyişikliklərə, o cümlədən estrogenlərin səviyyəsinin azalmasına gətirib çıxarır. Bu dəyişikliklər əzələlərin boşalmasına şərait yarada bilər. Bundan başqa, qadınlarda bu dövrdə yuxusuzluq və ya tez-tez oyanma kimi əlavə yuxu problemləri yarana bilər.

Hamiləlik də mühüm meyl yaradan amildir. Hamiləlik dövründə bədən kütləsinin artması və ödemlər tənəffüs yollarının daralmasına və nəticədə güclü xorultuya səbəb ola bilər. Üstəlik, progesteron səviyyəsinin yüksəlməsi kimi hormonal dəyişikliklər qırtlaq əzələlərinin tonusuna təsir göstərərək onların boşalmasına səbəb ola bilər.

Xorultu təkcə xoşagəlməz deyil, potensial təhlükəli də ola bilər — ilk növbədə ona görə ki, obstruktiv yuxu apnoesinin, yəni yuxuda tənəffüsün dayanmasının əlaməti ola bilər. Risklərə aiddir:

• yuxunun pozulması — davamlı səs müntəzəm olaraq təkcə xoruldayanı deyil, partnyorunu da oyadır, hər iki tərəfin yuxusunun keyfiyyəti pisləşir;
• həyat keyfiyyətinin azalması — daimi yuxusuzluq diqqəti, iş qabiliyyətini və ümumi özünühissetməni aşağı sala bilər;
• ürək-damar xəstəlikləri riskinin artması — xorultu və yuxu apnoesi arterial təzyiqin yüksəlməsi və ürək-damar xəstəlikləri riski ilə bağlı ola bilər;
• psixoloji problemlər — komplekslər yarada və özünüqiymətləndirməni azalda bilər;
• stress səviyyəsinin artması — hər səhər yorğun oyanmaq həyəcanı gücləndirir.

Bu amillər problem olduqda vaxtında yardıma müraciətin əhəmiyyətini vurğulayır.

Hər xorultu təhlükəli deyil, lakin bəzi əlamətlər yuxu apnoesindən xəbər verə bilər. Aşağıdakı müqayisə fərqləri ilkin olaraq qiymətləndirməyə kömək edir. Dəqiq nəticəni yalnız həkim müayinəsi və yuxu müayinəsi verir.

Narahatlıqdan həmişəlik qurtulmaq üçün onun səbəblərini düzgün müəyyən etmək vacibdir. Adətən diaqnostika bir neçə mərhələdən ibarətdir:

1. Tibbi sorğu. Həkim pasiyentin tibbi tarixçəsini öyrənməklə başlayır: artıq çəki, siqaret, spirt qəbulu və xroniki xəstəliklərin olub-olmamasına diqqət yetirir.
2. Subyektiv qiymətləndirmə. Partnyorun və ya ailə üzvlərinin fikrini nəzərə almaq vacibdir — xorultu necə təzahür edir, nə qədər tez-tez narahat edir və nə dərəcədə gurdur.
3. Apnoe üzrə yoxlama. Obstruktiv apnoenin diaqnostikası üçün yuxu müayinəsi təyin edilə bilər. Bu, ixtisaslaşmış tibb müəssisələrində və ya portativ cihazlarla ev şəraitində aparıla bilər.
4. Fiziki müayinə. Həkim boğazı və burnu nəzərdən keçirir ki, böyümüş badamcıqlar, burun arakəsməsinin əyriliyi və ya tənəffüs yolları ilə bağlı digər problemlər kimi mümkün anomaliyaları aşkarlasın.
5. Əlavə müayinələr. Bəzi hallarda mümkün səbəbləri aşkarlamaq üçün qan analizləri və ya görüntüləmə müayinələri (məsələn, boynun USM-i) təyin edilə bilər.

Diaqnoz müəyyən edildikdən sonra həkim ən uyğun müalicə üsullarını təklif edəcək — həyat tərzinin dəyişməsindən və ortopedik qurğuların istifadəsindən tutmuş dərman müalicəsinə və ya cərrahi müdaxiləyə qədər.

Müalicə mümkündür və əksər hallarda həyat tərzinin dəyişməsindən və ya tibbi tədbirlərdən ibarətdir. Kompleks yanaşma tələb oluna bilər.

Ev vasitələri:

• yuxu pozasının dəyişdirilməsi — arxası üstə deyil, yan üstə yatmaq xorultunu azaltmağa kömək edə bilər: bu vəziyyətdə dil və boğazın yumşaq toxumaları tənəffüs yollarını o qədər güclü bağlamır;
• havanın nəmləndirilməsi — quru hava tənəffüs yollarının qıcıqlanmasını ağırlaşdıra bilər; nəmləndiricilər selikli qişaların vəziyyətini yaxşılaşdırmağa kömək edir;
• spirt və yuxugətirici vasitələrdən çəkinmək — bu maddələr əzələləri boşaldır, bu isə xorultunun təzahürünü gücləndirə bilər.

Ev vasitələri istənilən nəticəni vermirsə, həkimə müraciət etmək lazımdır. Aşağıdakı variantları nəzərdən keçirmək olar:

• SİPAP terapiyası — daimi hava axını təmin edən və tənəffüs yollarının daralmasının qarşısını alan xüsusi aparatın istifadəsi;
• adaptiv qurğular — alt çənəni irəli çıxaran ortodontik aparatlar; bu, tənəffüs yollarını açmağa kömək edir;
• cərrahi müdaxilə — ağır hallarda tənəffüs yollarının enini artırmaq və ya artıq toxumanı çıxarmaq üçün əməliyyat tələb oluna bilər.

Xorultunun qarşısını almaq üçün həyat tərzini necə dəyişmək

• çəkiyə nəzarət — artıq çəki boyun və boğaz nahiyəsində piyin toplanmasına gətirib çıxarır; normal çəkiyə qayıtmaq yükü azaltmağa kömək edir;
• müntəzəm bədən tərbiyəsi — fiziki fəallıq təkcə çəkiyə nəzarətə deyil, ümumi sağlamlığa da kömək edir;
• siqaretdən imtina — siqaret qırtlağın sağlamlığını sarsıdır və səbəblərdən biri ola bilər;
• yuxu rejiminin saxlanması — müntəzəm yuxu qrafiki və kifayət qədər yuxu orqanizmin bərpasına kömək edir;
• kifayət qədər su içmək — gün ərzində kifayət qədər su susuzlaşmadan yayınmağa və selikli qişaların normal işinə kömək edir.

Qadın tənəffüs problemi ilə üzləşirsə, ilk addım ümumi praktika həkiminə və ya terapevtə müraciət etməkdir. Bu mütəxəssis ilkin diaqnostika apara və zərurət olduqda dar ixtisaslı həkimlərə yönləndirə bilər.

Ən çox bu problemlə məşğul olurlar:

1. Otorinolarinqoloq (LOR) — qulaq, boğaz və burun xəstəlikləri üzrə ixtisaslaşır; burun arakəsməsinin əyriliyi və ya badamcıqların böyüməsi kimi anatomik səbəblərin olub-olmadığını müəyyən edə bilər.
2. Somnoloq — yuxu pozğunluqları üzrə mütəxəssis; səbəbləri aşkarlamaq üçün polisomnoqrafiya apara və ən uyğun müalicə üsullarını təklif edə bilər.
3. Dietoloq — səbəb artıq çəkidirsə, qidalanma və fiziki fəallıq planının hazırlanması üçün konsultasiya lazım gələ bilər.

Bu, mübarizə aparmaq mümkün və lazım olan problemdir. Mütəxəssislərə vaxtında müraciət və düzgün yanaşma ilə yuxunun keyfiyyətini və ümumi sağlamlıq vəziyyətini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırmaq olar.

Problemin qarşısını almaq onu müalicə etməkdən asandır:

1. Normal bədən kütləsinin saxlanması. Artıq çəki boyun ətrafında piy toxumasının artmasına gətirib çıxarır, bu isə yuxu zamanı tənəffüs yollarının diametrini azaldır. Rasiona diqqət yetirmək və fiziki fəaliyyətlə məşğul olmaq tövsiyə olunur.
2. Yuxu pozasının dəyişdirilməsi. Yan üstə yatmağa çalışın. Bu poza traxeyanın sıxılmasından yayınmağa kömək edir. Yan yuxu üçün xüsusi yastıqlardan istifadə müsbət təsir göstərə bilər.
3. Spirt və siqaretdən imtina. Spirt boğaz əzələlərinin tonusunu həddindən artıq azaldır, siqaret isə tənəffüs yollarının sağlamlığına mənfi təsir göstərir.
4. Havanın nəmləndirilməsi. Quru hava selikli qişaları qıcıqlandıra bilər. Otaqda nəmləndirici quraşdırmaq optimal rütubət səviyyəsini saxlamağa kömək edəcək.
5. Müntəzəm fiziki məşqlər. İdman təkcə çəkinin azalmasına deyil, əzələlərin möhkəmlənməsinə də kömək edir. Lakin bilavasitə yatmazdan əvvəl intensiv məşqlərdən çəkinin.
6. Həkimə müraciət. Problem davam edirsə, həkimə getmək lazımdır. O, müayinə aparacaq və zərurət olduqda müalicə təyin edəcək.

Xorultu adətən həyat tərzinin dəyişdirilməsi ilə azala bilər, lakin bəzi hallarda həkimə gecikdirmədən müraciət etmək lazımdır. Aşağıdakı əlamətlər yuxu apnoesi və digər ciddi pozğunluqlara işarə edə bilər.

Vaxtında müraciət problemin səbəbini aydınlaşdırmağa və uyğun müalicə seçməyə imkan verir. Özbaşına dərman və ya yuxu dərmanları qəbul etməyin, çünki bəzi vasitələr əzələləri boşaldır və xorultunu gücləndirə bilər.