Məmə ucundan ifrazatda duktoqrafiya nə vaxt müzakirə olunur?

Qalaktoqrafiya da adlanan bu üsulda ifrazat gələn axacağa nazik kateterlə az miqdarda kontrast verilir və rentgen görüntüləri alınır. Məqsəd axacağın daxilindəki dəyişikliklər barədə məlumat əldə etməkdir. Bu, bütün süd vəzisini eyni dərəcədə qiymətləndirən universal müayinə deyil.

Prosedurun texniki mümkünlüyü də önəmlidir: uyğun axacağın müəyyən edilməsi lazım olur. Bəzi hallarda müayinə tamamlanmaya bilər. Nəticənin məhdudiyyətini əvvəlcədən bilmək “test alınmadı, deməli problem yoxdur” kimi yanlış qənaətin qarşısını alır.

İfrazatın bir və ya iki tərəfdə olması, öz-özünə, yoxsa sıxanda gəlməsi, rəngi və başlanma vaxtı soruşulur. Südvermə, hamiləlik, dərman və əvvəlki əməliyyat barədə deyin. Qəbuldan əvvəl təkrar sıxaraq ifrazatı “yoxlamaq” lazım deyil; hazırlıq qaydasını klinikadan alın.

USM, mammoqrafiya və seçilmiş hallarda başqa görüntüləmə uyğun vəziyyətdə istifadə olunur. Hansının əvvəl seçiləcəyi yaşa, klinik baxışa və nəticələrə bağlıdır. Duktoqrafiya sözü digər müayinələri avtomatik ləğv etmir.

Axacaqda dolma qüsuru və ya başqa dəyişiklik görülməsi təkbaşına qəti histoloji diaqnoz deyil. Toxuma qiymətləndirilməsi və ya əlavə müdaxilə lazım ola bilər. Normal və ya tamamlanmamış nəticə də davam edən şübhəli şikayəti səbəbsiz elan etməməlidir.

Həkimdən “Bu müayinə hansı qərara kömək edəcək?” sualını verin. Eyni klinik sual başqa üsulla cavablandırıla bilərsə, üstünlük və məhdudiyyətləri müzakirə edin. Müayinənin yerli imkanını və konkret komandada aparılıb-aparılmadığını ayrıca dəqiqləşdirmək lazımdır.

Kontrasta əvvəlki reaksiyalar və hamiləlik ehtimalını bildirin. Narahatlıq və prosedurla bağlı risklər barədə izah alın. Güclü ağrı hiss etdikdə komandanı xəbərdar edin. Sonradan qızartı, şiş və ya hərarət yaranarsa, komanda ilə əlaqə saxlayın.

Yekun cavabı əvvəlki görüntülərlə birlikdə müzakirə edin. “İfrazat bir az azaldı” məlumatı əvvəlki şübhəli nəticəni avtomatik həll etmir. Nəzarət və ya biopsiya planı verilibsə, məqsədini və vaxtını yazın; nəticəsiz qalan araşdırmanı bağlamayın.

İfrazatın öz-özünə, yoxsa sıxanda gəldiyini, bir və ya iki tərəfdə olduğunu və nə vaxt başladığını deyin. Rəngini də təsvir edin. Bu məlumatla komanda ilkin baxış və görüntüləmə planını daha məqsədli qura bilər.

Duktoqrafiya təklif olunursa, həmin axacağın müayinə günü müəyyən edilə bilməsi məsələsini soruşun. Texniki olaraq tamamlanmayan prosedurla normal nəticə eyni deyil. Sonrakı qiymətləndirmə necə seçiləcək, bunu əvvəlcədən dəqiqləşdirin.

Əvvəlki USM və mammoqrafiya cavablarını birlikdə təqdim edin. İfrazatın dəyişməsi və görüntünün nəticəsi ayrı məlumatdır; biri digərini avtomatik əvəz etmir. Şikayət davam edirsə, yalnız “kontrast keçdi” ifadəsi ilə araşdırmanın bitdiyini düşünməyin. Yekun qərarı izah edən görüşün vaxtını bilin.

Məmə ucundan ifrazatın hamısı xəstəlik əlaməti deyil. Bəzi növlər fizioloji ola bilər:

• hər iki məmədən, bir neçə axacaqdan və yalnız sıxanda gələn şəffaf, süd kimi, yaşılımtıl və ya tünd rəngli ifrazat;
• hamiləlik və ya südvermə dövründə, həmçinin südvermə bitdikdən sonra bir müddət davam edən ifrazat;
• bəzi dərmanların fonunda yaranan ifrazat.

Buna baxmayaraq, ifrazatın xarakterini mütəxəssis baxışı olmadan qiymətləndirmək düzgün deyil. Yeni başlayıbsa və ya şübhəniz varsa, həkimə müraciət etməyiniz məqsədəuyğundur.

İfrazatın səbəbləri müxtəlifdir və əksəriyyəti xoşxassəlidir. Daha tez-tez rast gəlinənlər bunlardır:

• intraduktal papillom, yəni axacağın daxilində kiçik xoşxassəli törəmə;
• duktal ektaziya, yəni axacağın genişlənməsi və iltihabı;
• hormonal səbəblər, o cümlədən prolaktinin yüksəlməsi;
• bəzi dərmanların yan təsiri;
• nadir hallarda süd vəzisinin xərçəngi və ya xərçəngəqədər dəyişikliklər.

Səbəbin tapılması üçün baxış, görüntüləmə və lazım olduqda laborator müayinə birlikdə istifadə olunur. Duktoqrafiya bu zəncirin yalnız bir həlqəsidir.

Süd vəzisində süd istehsal edən payciqlərdən başlayan çoxsaylı axacaq sistemi var. Bu axacaqlar məmə ucuna doğru birləşir və orada ayrı-ayrı açılışlarla bitir. Ona görə ifrazat bir axacaqdan, yoxsa bir neçəsindən gəldiyi qiymətləndirilir.

Hər iki məmədən və bir neçə axacaqdan gələn ifrazat daha çox fizioloji və ya hormonal səbəblərlə əlaqələndirilir. Yalnız bir axacaqdan gələn ifrazatda isə həmin axacağın daxilindəki dəyişiklik daha ehtimal olunur və duktoqrafiya və ya digər müayinə bu axacağı hədəf alır. Müayinə zamanı hansı axacaqdan nümunə götürüldüyünü soruşmaq nəticənin düzgün oxunmasına kömək edir.

Normal axacaqlar kontrastla nazik, budaqlanan və hamar konturlu görünür. Hesabatda aşağıdakı ifadələr rast gələ bilər:

• Dolma qüsuru. Axacaq daxilində törəmə, məsələn papillom və ya başqa dəyişiklik şübhəsi.
• Genişlənmə. Axacağın yoğunlaşması, ektaziya ilə əlaqəli ola bilər.
• Kəsilmə. Kontrastın müəyyən yerdə dayanması, daralma və ya maneə ehtimalı.
• Ekstravazasiya. Kontrastın axacaqdan kənara çıxması, texniki səbəbdən də ola bilər.

Bu terminlər yalnız görüntü təsviridir və qəti diaqnoz deyil. Həkim şəkli klinik baxış və digər müayinələrlə birgə şərh edir, lazım olduqda əlavə qiymətləndirmə təklif edir.

• Əvvəlki mammoqrafiya və ultrasəs şəkilləri, mümkünsə disk və ya yazılı hesabatla.
• İfrazatın başlanma tarixi və gün ərzində necə dəyişməsi barədə qeydlər.
• Qəbul etdiyiniz dərmanların siyahısı, xüsusilə hormonal və psixiatrik preparatlar.
• Kontrast maddəyə, lateksə və ya dərmanlara allergiya məlumatı.
• Ailədə süd vəzisi xərçəngi olubsa, qohumluq dərəcəsi və yaş.

Müayinədən əvvəl məmənin təkrar sıxılması ifrazatın axacağını tapmağı çətinləşdirə bilər; həkim bu barədə dəqiq göstəriş verəcək.

Duktoqrafiya mammoqrafiya şöbəsində aparılır və həkimin qərarına əsasən planlaşdırılır.

1. Hazırlıq. Məmə ucu təmizlənir, ifrazat gələn axacaq müəyyən edilir.
2. Kateter. Axacağın ağzına çox nazik kateter yerləşdirilir.
3. Kontrast. Az miqdarda kontrast maddə yeridilir; bu zaman dolğunluq və ya yüngül narahatlıq hiss oluna bilər.
4. Şəkillər. Mammoqrafiya cihazı ilə bir neçə rentgen şəkli çəkilir.
5. Yekun. Kateter çıxarılır və məmə ucu yoxlanılır.

Prosedur zamanı hərəkət etməmək və ağrı ilə bağlı həkimə bildirmək vacibdir.

Eyni klinik sual bəzən başqa üsullarla da cavablandırıla bilər. Seçim yaşa, ifrazatın xarakterinə və əvvəlki müayinələrə görə dəyişir.

• Ultrasəs. Axacaqlarda genişlənmə və ya törəməni göstərə bilər, şüalanma yoxdur.
• Mammoqrafiya. Əsasən yaşlı qadınlarda süd vəzisinin ümumi qiymətləndirilməsi üçün istifadə edilir.
• MRT. Seçilmiş hallarda əlavə məlumat verir.
• Duktoskopiya. Axacağın daxilinə kiçik optik alətlə baxışdır və hər mərkəzdə mövcud olmaya bilər.
• Sitoloji müayinə. İfrazatın hüceyrə tərkibinə baxılır, lakin tək başına xərçəngi istisna etmir.

Hansı üsulun sizin üçün uyğun olduğunu və niyə seçildiyini həkimdən soruşun.

Bu əlamətlər əlavə müayinə tələb edir. Çox vaxt səbəb xoşxassəli olsa da, qiymətləndirmə gecikdirilməməlidir.

Duktoqrafiyaya qərar verilməzdən əvvəl həkim süd vəzilərini hər iki tərəfdən yoxlayır: şiş, bərkimə, dərinin vəziyyəti və əlaltı limfa düyünləri qiymətləndirilir. İfrazatın hansı axacaqdan gəldiyi müşahidə edilir və rəngi qeyd olunur.

Lazım gəldikdə ilkin laborator müayinələr də təyin oluna bilər: hamiləlik testi, prolaktin, qalxanabənzər vəz hormonları. İfrazatın nümunəsi hüceyrə müayinəsinə (sitologiyaya) göndərilə bilər, lakin mənfi sitologiya nəticəsi xoşxassəli olduğunu qəti göstərmir. Qanın gizli olub-olmadığını yoxlayan sadə test ifrazatın gözlə görünməyən qan izləri üçün istifadə edilə bilər. Bu addımlar nəticəsində duktoqrafiya, ultrasəs və ya başqa müayinə lazım olub-olmadığı müəyyən edilir.