Hamiləlikdə şəkər yükləmə testi: necə hazırlaşmalı?

Müəyyən protokolda acqarına qan götürülür, qlükoza məhlulu içilir və sonrakı vaxtlarda yenidən nümunə alınır. Müxtəlif mərhələli skrininq və diaqnostik yanaşmalar mövcuddur. Ona görə başqa qadının məhlul miqdarı və analiz sayı sizin testinizlə eyni olmaya bilər.

Qəbul təyin ediləndə testin tam adını, tələb olunan aclıq müddətini və nə qədər vaxt ayırmalı olduğunuzu soruşun. Laboratoriyanın yazılı göstərişini alın. Rəqəmləri başqa protokolun sərhədləri ilə müqayisə etməyin; hesabatın həmin testə uyğun şərhi lazımdır.

Testdən əvvəl qidalanmanı özbaşına kəskin dəyişib nəticəni “yaxşılaşdırmağa” çalışmayın. Aclıq, su və dərman barədə təlimata əməl edin. Dərmanlarınızı özbaşına dayandırmayın; şəkərə təsir edə bilən müalicə, xəstəlik və qusma barədə əvvəlcədən deyin.

Test zamanı özünüzü pis hiss etsəniz, komandanı məlumatlandırın. Məhlulu qusduqda bunu gizlətmək nəticəni etibarlı etmir. Təkrar və ya alternativ qiymətləndirmə barədə qərarı həkim verir. Prosedur zamanı yemək və fiziki fəaliyyət qaydasını da laboratoriya izah etməlidir.

Bir çox yanaşmada qiymətləndirmə 24–28-ci həftələrdə aparılır, lakin risk olduqda daha erkən plan seçilə bilər. Başqa ölkənin bütün hamilələr üçün qaydasını özünüzə avtomatik tətbiq etməyin; sizin izlənmə planınızı həkimlə dəqiqləşdirin. Normal erkən nəticə sonrakı qiymətləndirməni hər zaman ləğv etmir.

Əvvəlki hamiləlikdə gestasion diabet və ya başqa risk barədə məlumat verin. Əvvəldən diabetiniz varsa, adi skrininqdən fərqli nəzarət lazım ola bilər. Təkrarlanan analizləri niyə verdiyinizi soruşmaq cədvəli başa düşməyə kömək edir.

Uyğun meyarlarla diaqnoz qoyularsa, qidalanma məsləhəti, şəkərin izlənməsi və ehtiyac olduqda dərman planı qurulur. Bu, hər qadında eyni müalicə demək deyil. Yalnız internetdəki pəhrizlə nəticəni gizlətmək yerinə, fərdi komanda dəstəyi alın.

Hamiləlikdən sonra da seçilmiş nəzarət lazımdır: şəkərin düzəlməsi uzunmüddətli riskin tam bitməsi mənasına gəlmir. Doğuşdan sonrakı yoxlama vaxtını əvvəlcədən soruşun. Nəticələr və istifadə etdiyiniz müalicəni qeyd etmək sonrakı hamiləlik planı üçün də faydalıdır.

Şəkər yükləmə testlərində məhlul və qan götürmə cədvəli fərqli ola bilər. Hesabatı başqa üsulun sərhədləri ilə müqayisə etmək yanlış nəticəyə gətirə bilər. Laboratoriyadan tətbiq edilən protokolu və gözlənilən proseduru əvvəlcədən öyrənin.

Test üçün yeməyi özbaşına azaltmaq və ya əvvəlki günlərdə qidalanmanı kəskin dəyişmək məqsəd deyil. Məqsəd real vəziyyət haqqında etibarlı məlumat almaqdır. Xəstəlik və qusma baş verərsə, bunu komanda ilə danışın; nəticəni necə qiymətləndirəcəyini onlar müəyyənləşdirsin.

Dəyişmiş cavab gəldikdə özünüzü günahlandırmaq əvəzinə sonrakı addımı soruşun. Qidalanma dəstəyi, ölçmə qaydası və əlavə müalicənin kim tərəfindən idarə ediləcəyi aydın olmalıdır. Doğuşdan sonrakı nəzarətin planını da qeyd edin.

Gestasion diabet hər hamilə qadında inkişaf edə bilər, lakin bəzi amillər ehtimalı artırır. Bunlar arasında aşağıdakılar sayıla bilər:

• hamiləlikdən əvvəl artıq çəki və ya piylənmə;
• yaxın qohumlarda 2-ci tip diabet;
• əvvəlki hamiləlikdə gestasion diabet və ya çox iri körpə doğulması;
• polikistik yumurtalıq sindromu;
• yaşın artması.

Risk amillərinin olmaması diabetin mümkün olmadığı demək deyil, ona görə də skrininq çox vaxt risk qrupundan asılı olmayaraq təklif edilir. Sizin üçün ən uyğun plan barədə həkimlə danışın.

Hamiləlikdə qan şəkərinin uzun müddət yüksək qalması ana və körpə üçün müəyyən risklərlə əlaqələndirilir. Körpənin normadan iri doğulması, doğuşun çətinləşməsi və kesar əməliyyatı ehtimalı, doğuşdan sonra yenidoğulmuşda qan şəkərinin aşağı düşməsi və anada hamiləlik yüksək təzyiqi bu risklərə aiddir.

Vaxtında aşkarlanan və izlənən gestasion diabetin əksər hallarda idarə olunması mümkündür. Əsas məqsəd qorxutmaq yox, uyğun qidalanma, fiziki fəallıq və lazım olduqda müalicə ilə şəkər səviyyəsini hədəf aralığında saxlamaqdır. Bu plan hər qadın üçün fərdi qurulur.

Test bir neçə saat çəkə bilər, ona görə günü əvvəlcədən planlaşdırın.

• Laboratoriyanın yazılı təlimatındakı aclıq müddətinə əməl edin.
• Test başlamazdan əvvəl və testin gedişində yemək və şirin içki qəbul etməyin.
• Gözləmə zamanı oturub dincəlməyə hazır olun; kitab və ya su (icazə verilərsə) götürün.
• Məhlulun şirinliyi bəzən ürək bulanması yarada bilər; özünüzü pis hiss edərsə, laborantı xəbərdar edin.
• Müşayiətçi ilə gəlmək və ya evə gedişi əvvəlcədən planlaşdırmaq rahatlıq yaradır.

Siqaret çəkmək və fiziki yüklənmə qan şəkərinə təsir edə biləcəyi üçün test müddətində tövsiyə olunmur.

Hamiləlik diabeti ilə eyni vaxtda başqa vəziyyətlər də ola bilər, ona görə şikayətləri testin vaxtını gözləmədən bildirin.

Gestasion diabet təsdiqlənərsə, komanda çox vaxt evdə qan şəkərinin ölçülməsini və qida gündəliyini təklif edir. Ölçmələr açlıqda və yeməkdən sonra aparıla bilər, saatlar və hədəf rəqəmlər həkim tərəfindən müəyyən edilir.

1. Ölçmə. Cihazın düzgün istifadəsini mütəxəssisdən öyrənin.
2. Qeyd. Hər nəticəni tarix, saat və yeməklə birlikdə yazın.
3. Müzakirə. Qeydləri növbəti görüşdə həkimə göstərin.

Qidanı özbaşına həddindən artıq məhdudlaşdırmaq körpənin qidalanmasına zərər verə bilər; pəhrizi mütəxəssislə uyğunlaşdırın.

Gestasion diabet çox vaxt doğuşdan sonra yoxa çıxır, lakin bu, vəziyyətin tamamilə bitdiyi demək deyil. Belə qadınlarda sonrakı illərdə 2-ci tip diabet inkişaf etmə ehtimalı yüksək olur.

• Doğuşdan sonra qan şəkərinin yoxlanılması üçün vaxtı əvvəlcədən həkimlə dəqiqləşdirin.
• Sonrakı hamiləliklərdə erkən skrininq barədə məlumat verin.
• Sağlam çəki, müntəzəm fiziki fəallıq və balanslı qidalanma riski azaltmağa kömək edir.
• Südvermə bəzi qadınlarda şəkər mübadiləsinə müsbət təsir göstərə bilər, lakin bunu həkimlə müzakirə edin.

Gestasion diabet təsdiqlənərsə, qidalanma planı fərdi qurulur və ideal olaraq mütəxəssis diyetoloqla uyğunlaşdırılır. Ümumi prinsiplər isə belədir:

• karbohidratları gün ərzində bərabər paylamaq və böyük porsiyalardan çəkinmək;
• şirin içkilər, şirniyyat və ağ unlu məmulatları məhdudlaşdırmaq;
• tam taxıllı məhsullara, tərəvəzə və lifli qidalara üstünlük vermək;
• hər qida qəbuluna zülal əlavə etmək;
• yeməyi tamamilə atlamamaq.

Hamiləlikdə çəki itirmək məqsəd deyil; qidalanma körpənin və sizin ehtiyaclarınızı ödəməlidir. İnternetdəki ekstremal pəhrizlərdən uzaq durun.

Həkim başqa məhdudiyyət qoymayıbsa, hamiləlikdə mülayim fiziki fəallıq qan şəkərinin nəzarətinə kömək edə bilər. Yeməkdən sonra qısa gəzinti, hamilələr üçün nəzərdə tutulmuş yüngül məşqlər və ya üzgüçülük bu məqsədə xidmət edir.

Plasenta previa, vaxtından əvvəl doğuş riski, yüksək təzyiq və ya digər fəsad varsa, fəallıq məhdudlaşdırıla bilər, buna görə başlamazdan əvvəl həkimlə danışın. Baş gicəllənməsi, qarın ağrısı, qanaxma və ya nəfəs darlığı olarsa, məşqi dayandırın. Məqsəd rekord qırmaq yox, müntəzəm və təhlükəsiz hərəkət etməkdir.

Qlükoza tolerantlıq testində qan şəkəri aclıqda və yükləmədən sonrakı müəyyən saatlarda ölçülür. Hər ölçmənin öz sərhəd dəyəri var və bu sərhədlər tətbiq edilən protokola görə fərqlənir. Bəzi protokollarda diaqnoz üçün bir göstəricinin həddi aşması kifayət edir, bəzilərində isə iki və ya daha çoxu tələb olunur.

Buna görə başqa qadının və ya internetdəki cədvəlin rəqəmlərini öz cavabınıza tətbiq etməyin. Cavab blankında hansı protokolun istifadə edildiyini, hansı dəyərin sərhəddi aşdığını və nəyin gözlənildiyini həkimdən soruşun. Sərhəd nəticə alınarsa, həkim qidalanma tövsiyəsi, evdə ölçmə və ya təkrar yoxlama təklif edə bilər. Qeyd edin ki, tək yüksək rəqəm hər zaman mütləq diaqnoz demək deyil, ona görə nəticə klinik mənzərə ilə birgə şərh olunur.