HİV ilə hamiləlik: ana sağlamlığı və körpəyə keçmə riskinin azaldılması

İnfeksionist və mama-ginekoloq hazırkı sxemi, virus yükünü, digər infeksiyaları və dərman qarşılıqlı təsirlərini qiymətləndirir. Müalicə qəbul etmirsinizsə erkən başlama planı qurulur. Effektiv müalicəni qorxudan dayandırmaq virus yükünü artıra bilər. Dəyişiklik lazım olduqda onu mütəxəssis etməlidir. Preparat seçimi əvvəlki müalicə və müqavimət məlumatından da asılıdır.

Qanda virusun miqdarı müalicənin təsirini qiymətləndirməyə kömək edir. Aşkarlanmayan səviyyəyə çatmaq ana və perinatal profilaktika üçün mühüm məqsəddir. Tək köhnə nəticə bütün hamiləlik ərzində nəzarəti əvəz etmir. Qusma, qəbulun buraxılması və yeni dərmanlar barədə məlumat verin. Dərmanlara çıxış problemi varsa bunu gizlətməyin; davamlı təminat üçün praktik dəstək planlaşdırılmalıdır.

Doğuşa yaxın virus yükü, qəbul olunan müalicə və obstetrik vəziyyət nəzərə alınır. Yüksək və ya məlum olmayan virus yükündə planlı keysəriyyə riskin azaldılması üçün nəzərdə tutula bilər. Müalicə ilə yaxşı nəzarət olunan vəziyyətdə yalnız HİV diaqnozuna görə keysəriyyə hər dəfə lazım deyil. Dəqiq qərar aktual klinik protokol və fərdi nəticələrə əsaslanır. Dərmanların doğuş zamanı qəbulu əvvəlcədən planlaşdırılır.

Körpəyə doğuşdan sonra profilaktik preparatlar və uyğun test cədvəli lazım ola bilər. Qidalanma qərarı ötürülmə riskini, təhlükəsiz alternativə çıxışı və aktual yerli protokolu nəzərə almalıdır. Əmizdirmədə qalıq risk və monitorinq ayrıca müzakirə edilir; internetdən universal qayda seçməyin. Ananın müalicəsi doğuşdan sonra da davam edir. Məxfilik və qınanmadan tibbi yardım almaq bu qayğının vacib hissəsidir.

HİV məlumatının kimlə və hansı məqsədlə paylaşılacağını tibbi komanda ilə danışın. Məqsəd doğuş və körpənin təhlükəsizlik planının düzgün qurulmasıdır. Qınanma qorxusu dərman qəbulunu və müraciəti çətinləşdirə bilər; belə maneəni bildirmək vacibdir. Dərman ehtiyatı bitmək üzrədirsə növbəti qəbul tarixini gözləmədən əlaqə saxlayın. Davamlı müalicə planı yalnız resept yazılmasından ibarət deyil.

Qidalanma barədə məsləhət alarkən hansı protokolun və imkanların nəzərə alındığını soruşun. Əvəzedici qidalanma təhlükəsiz hazırlanma və davamlı təminat tələb edir. Əmizdirmə nəzərdən keçirilirsə virus yükü, müalicəyə riayət və körpənin nəzarəti barədə xüsusi plan lazımdır. Bu qərarı başqa ölkənin qısa internet tövsiyəsindən çıxarmaq olmaz. Pediatrik profilaktika və test cədvəlini yazılı alın. Ananın müalicəsi və ümumi sağlamlıq nəzarəti körpə doğulduqdan sonra da davam etməlidir.

HİV skrininq və təsdiq testləri diaqnozun müəyyənləşdirilməsi üçün istifadə olunur. Virus yükü isə müalicənin təsirinin və perinatal riskin qiymətləndirilməsində başqa məlumat verir. Müalicə ilə virusun aşkarlanmayan səviyyəyə düşməsi anticisim testinin mütləq mənfiyə çevrilməsi demək deyil. Diaqnoz və nəzarət testlərini qarışdırmamaq vacibdir. Hamiləlik planında aktual virus yükünün vaxtı və dərman qəbulu birlikdə nəzərə alınır. Başqa bir testin normal olmasını virusun nəzarətdə olduğuna sübut kimi istifadə etməyin; uyğun infeksion nəzarət planı izlənməlidir.

HİV anadan körpəyə üç mərhələdə keçə bilər: hamiləlik dövründə, doğuş zamanı və əmizdirmə ilə. Bu səbəbdən qoruyucu tədbirlər də bu üç mərhələni əhatə edir.

• Hamiləlik dövrü. Ananın davamlı müalicəsi virus yükünü azaldır və plasenta yolu ilə ötürülmə ehtimalını xeyli aşağı salır.
• Doğuş. Doğuş yolu ilə təmas zamanı qan və selik vasitəsilə ötürülmə mümkündür; planlaşdırma bu riski azaltmağa yönəlir.
• Əmizdirmə. Ana südü virusun ötürülmə yoludur, buna görə qidalanma qərarı ayrıca müzakirə edilir.

HİV gündəlik təmasla, yəni qucaqlamaq, birgə yeməkdən istifadə etmək və ya eyni evdə yaşamaqla ötürülmür. Körpəyə qayğıda adi gigiyena qaydaları yetərlidir.

Antiretrovirus müalicənin effekti müntəzəm qəbuldan asılıdır. Hamiləlikdə ürəkbulanma, qusma, yorğunluq və emosional gərginlik bəzən qəbulu çətinləşdirir.

• Dərmanı hər gün eyni saatda qəbul etməyə çalışın, telefon xatırlatması qurun.
• Dərmanın ehtiyatını bitməzdən xeyli əvvəl yeniləyin.
• Səfər zamanı dərmanı əl çantasında saxlayın.
• Qusma qəbuldan sonra baş veribsə, nə etməli olduğunuzu həkimdən əvvəlcədən soruşun.
• Yeni əlavə, bitki çayı və ya digər dərman qəbul etməzdən əvvəl həkimə deyin, çünki qarşılıqlı təsir ola bilər.
• Qəbulu yaxşı hiss etdiyiniz üçün və ya qorxu səbəbilə dayandırmayın.

Qəbulu buraxdınızsa, bunu gizlətməyin. Həkim vəziyyəti qiymətləndirib uyğun addımı müəyyənləşdirir.

Hamiləlik planlaşdıran cütlükdə partnyorun da HİV statusu bilinməlidir və lazım gələrsə o da müayinə olunmalıdır.

• Hər iki partnyor üçün uyğun müayinə və məsləhətləşmə təşkil edilir.
• Ananın virus yükü müalicə ilə aşkarlanmayan səviyyədə davamlı saxlanırsa, cinsi yolla ötürülmə riski çox aşağı sayılır; bu məsələni mütəxəssislə dəqiqləşdirin.
• Partnyor HİV-mənfi olduqda hamiləliyə cəhd üçün təhlükəsiz variantlar, o cümlədən məsləhətləşmə əsasında qoruyucu müalicə imkanları müzakirə olunur.
• Yeni və ya başqa partnyor olduqda prezervativ digər cinsi yolla keçən infeksiyalardan da qoruyur.

Qərarlar tərəflərin razılığı ilə və ayrı-ayrılıqda verilən məxfi məsləhətlə qurulmalıdır.

HİV ilə yaşayan hamilələrdə digər infeksiyalar da yoxlanır, çünki onlar həm ananın, həm də körpənin sağlamlığına təsir edə bilər.

• Sifilis, hepatit B və hepatit C üçün müayinə hər hamiləyə təklif olunur və HİV ilə yaşayanlarda xüsusilə vacibdir.
• Cinsi yolla keçən digər infeksiyaların yoxlanması şübhə olduqda aparılır.
• Servikal skrininq vaxtında edilməlidir.
• Hamiləliyə uyğun peyvəndlər barədə həkimlə məsləhətləşin.

HİV hamiləlik zamanı aşkarlanıbsa, ilk addım panikaya düşmədən təsdiq müayinələrini və müalicəyə başlamaq planını tamamlamaqdır. Erkən başlanan müalicə həm ananın sağlamlığını qoruyur, həm də körpəyə ötürülmə riskini azaldır.

1. Təsdiq. Skrininq testinin müsbət nəticəsi əlavə təsdiq müayinəsi ilə yoxlanılır.
2. İlkin qiymətləndirmə. Virus yükü, immun sistemin vəziyyəti, digər infeksiyalar və dərman müqavimətinin yoxlanılması planlaşdırılır.
3. Müalicəyə başlamaq. İnfeksionist hamiləliyə uyğun sxemi seçir və gecikdirmədən başlayır.
4. İzləmə planı. Virus yükünün nə vaxt təkrar yoxlanılacağı və doğuşa qədər görüşlərin cədvəli dəqiqləşdirilir.
5. Dəstək. Lazım gələrsə psixoloji dəstək və məsləhətləşmə təşkil edilir.

Partnyoruna məlumat vermək və onun müayinəsi də vacibdir; bunu necə edəcəyinizi tibbi komandadan soruşa bilərsiniz.

Doğuşdan sonra körpədə HİV-in olub-olmadığı yoxlanılır. Bu müayinələrin növü və vaxtı ananın virus yükünə və profilaktikaya görə dəyişir.

• Virusun özünü aşkarlayan testlər. Körpənin qanında virusun genetik materialı axtarılır və adətən həyatın ilk həftə və aylarında bir neçə dəfə təkrar edilir.
• Anticisim testi. Ana anticisimləri körpəyə keçdiyi üçün körpənin anticisim testi uzun müddət, bəzən bir ildən çox müsbət qala bilər. Bu, HİV olduğunu mütləq göstərmir.
• Yekun nəticə. Körpənin yoxlanması mərhələli aparılır və yalnız pediatrik planın bitməsində aydınlaşır.
• Peyvəndlər. Körpənin peyvənd cədvəli pediatrla əvvəlcədən dəqiqləşdirilir.

Test nəticələrini gözləmək narahatlıq yarada bilər; pediatrdan növbəti addım və tarixləri soruşun.

HİV ilə yaşamaq tibbi məsələ olmaqla yanaşı, emosional yük də gətirə bilər. Hamiləlik dövründə qorxu, günahkarlıq hissi və tənhalıq hissi yarana bilər.

• Bu hisslər normaldır və kömək istəmək zəiflik deyil.
• Psixoloqla və ya HİV sahəsində təcrübəli məsləhətçi ilə söhbət gərginliyi azalda bilər.
• Eyni vəziyyətdə olan qadınlarla qarşılıqlı dəstək qrupları faydalı ola bilər.
• Məlumatı kimlə bölüşəcəyinizi özünüz seçirsiniz; tibbi komandadan məxfilik qaydalarını soruşun.
• Müalicəyə riayət çətinləşirsə (qorxu, depressiya, maddi və ya ailə problemləri), bunu açıq deyin.

Sizə qarşı ayrı-seçkilik və ya qeyri-etik münasibət hiss etsəniz, bunu səhiyyə müəssisəsinin rəhbərliyinə bildirmək hüququnuz var.