Hamiləlikdə trombofiliya: kimə analiz və qan durulducu lazımdır?

Əvvəlki dərin vena trombozu və ya ağciyər emboliyası, yaxın qohumlarda müəyyən trombozlar və məlum trombofiliya barədə məlumat verin. Uzun hərəkətsizlik, xəstəxanaya yatış, əməliyyat və bəzi xəstəliklər də planı dəyişə bilər. Risk qiymətləndirilməsi yalnız ilk qəbulda deyil, vəziyyət dəyişdikdə təkrar aparılır. Doğuşdan sonra riskin bitdiyini düşünmək olmaz.

Xeyr. Erkən itkilərin müxtəlif səbəbləri var və çoxunda irsi trombofiliya paneli rutin başlanğıc müayinəsi deyil. Antifosfolipid sindromu irsi trombofiliyalardan fərqli vəziyyətdir; uyğun tarixçədə ayrıca qiymətləndirilə bilər. Laborator cavabın tək müsbət çıxması həmişə yekun diaqnoz deyil. Testin vaxtı, preparatlar və təkrar təsdiq ehtiyacı şərhə təsir edə bilər.

Tromboz profilaktikası üçün aşağı molekulyar çəkili heparin bəzi riskli pasiyentlərdə istifadə edilir. Qərar trombofiliyanın növü, əvvəlki hadisələr və qanaxma riski ilə əlaqəlidir. Aspirin bütün trombozların qarşısını alan eyni məqsədli dərman deyil. Özbaşına başlamaq, dozanı dəyişmək və dayandırmaq olmaz. Doğuş və epidural anesteziya üçün son doza vaxtının planlaşdırılması da vacibdir.

Bir ayaqda yeni ağrı və şiş, qəfil nəfəs darlığı, sinə ağrısı və bayılma trombozla əlaqəli ola bilər. Belə halda analiz üçün növbə gözləmək olmaz. Evdə masaj və ya əlavə aspirin qəbul etmək müalicə deyil. Həkim uyğun görüntüləmə və digər müayinələri seçir. Profilaktika qəbul etməyiniz bu əlamətləri əhəmiyyətsiz etmir; heç bir tədbir bütün riski sıfırlamır.

Genetik panellərdə klinik əhəmiyyəti fərqli variantlar ola bilər. Bəzilərinin tapılması təkbaşına tromboz riski və müalicə göstərişi kimi istifadə olunmamalıdır. Laboratoriyanın rəngli işarəsi ilə klinik diaqnoz eyni deyil. Hansı nəticənin konkret planı dəyişdirdiyini və bunun hansı qaydaya əsaslandığını soruşun. Təkrar testin hamiləlik və preparat fonunda düzgün vaxtı da əhəmiyyətli ola bilər.

Heparin qəbul edirsinizsə doza, son inyeksiya vaxtı və doğuş başlayan halda əlaqə planı bilinməlidir. Epidural və digər prosedurlar üçün vaxt intervalları preparat və dozadan asılıdır. Özbaşına bir neçə dozanı buraxmaq da, əlavə vurmaq da təhlükəli ola bilər. Qanaxma və tromboz riskləri birlikdə qiymətləndirilir. Aspirin və heparin eyni müdaxilə deyil; biri digərinin avtomatik əvəzi sayılmır. Doğuşdan sonrakı profilaktikanın müddətini də ayrıca dəqiqləşdirin.

İrsi variantlar və antifosfolipid sindromu eyni diaqnoz deyil. Sonuncuda klinik tarixçə və uyğun laborator meyarlar birlikdə qiymətləndirilir. Bir müsbət analizdən ümumi “qan qatılaşması” nəticəsi çıxarmaq dəqiq deyil. Hamiləlik itkisi ilə trombozun qarşısının alınması da fərqli klinik məqsədlərdir. Eyni dərmanın müəyyən vəziyyətdə faydalı olması bütün itkilərdə istifadə göstərişi yaratmır. Test sifarişində hansı sualın araşdırıldığını və nəticənin necə təsdiqlənəcəyini soruşun. Müalicənin faydası ilə qanaxma riski konkret pasiyent üzrə müqayisə edilməlidir.

Trombofiliya ümumi termindir və iki əsas qrupa bölünür.

Bu vəziyyətlərin hər biri ayrı qiymətləndirilir. Müsbət nəticə tromboz olacağı demək deyil, çünki bir çox daşıyıcıda heç vaxt laxta əmələ gəlmir.

Hamiləlik dövründə orqanizm doğuş zamanı qanaxmanın qarşısını almağa hazırlaşır. Bu məqsədlə bəzi laxtalanma faktorları artır, təbii laxtaları əridən mexanizmlər isə zəifləyir. Böyüyən uşaqlıq ayaqlardakı venalara təzyiq edir, qanın axını yavaşlaya bilər.

Bu dəyişikliklər normal fiziologiyanın hissəsidir və əksər qadında problem yaratmır. Lakin əlavə risk amilləri olduqda tromboz ehtimalı artır:

• Əvvəlki tromboz və ya ağciyər emboliyası
• Yaş, artıq çəki və çoxdoğuşluluq
• Uzun müddət yataq rejimi və ya səyahət zamanı hərəkətsizlik
• Keysəriyyə və ya digər əməliyyatlar
• Siqaret, susuzluq, ağır infeksiya

Risk doğuşdan sonrakı bir neçə həftədə də qalır, buna görə qiymətləndirmə doğuşla bitmir.

Trombofiliya testləri hər kəs üçün rutin deyil. Test yalnız nəticə qərarı dəyişəcəksə mənalıdır.

• Əvvəlki tromboz, itki və ailə tarixçənizi yazılı hazırlayın.
• Hansı dərman qəbul etdiyinizi (o cümlədən qan durulducuları) laboratoriyaya və həkimə deyin.
• Bəzi laxtalanma testləri hamiləlikdə, kəskin xəstəlikdə və ya qan durulducu qəbulu zamanı yanıldıcı ola bilər; test vaxtını həkimlə razılaşdırın.
• Antifosfolipid testləri bir müddət sonra təkrar edilərək təsdiqlənir.
• Nəticəni özünüz izah etməyin; sorğunun məqsədini həkimdən soruşun.

Cavab “normal” olsa da, kliniki tarixçə risk qiymətləndirməsinin əsas hissəsi olaraq qalır.

Doğuşdan sonrakı ilk həftələr tromboz üçün yüksək risk dövrüdür və profilaktika planı doğuşdan əvvəl qurulmalıdır.

• Doğuşdan sonra mümkün qədər tez hərəkətə başlayın; həkim başqa göstəriş vermirsə, uzun müddət yataqda qalmayın.
• Kifayət qədər maye qəbul edin.
• Uzun yol gedərkən tez-tez fasilə verin, ayaq əzələlərini hərəkət etdirin.
• Həkim kompression corab tövsiyə edərsə, düzgün ölçü və geyinmə qaydasını soruşun.
• Müalicə planında qan durulducunun nə qədər davam edəcəyini yazılı dəqiqləşdirin.
• Əmizdirmə ilə uyğunluğu preparata görə həkimdən soruşun.

Planı dəyişməzdən əvvəl və ya yeni simptom çıxdıqda həkiminizlə əlaqə saxlayın.

Qan durulducu kimi təyin olunan heparin hamiləlikdə istifadə olunan əsas vasitələrdən biridir, çünki plasentadan keçmir. Bununla belə, onun qəbulu bəzi qaydaları tələb edir.

• Dərialtı inyeksiyanın texnikası və yeri ilə bağlı təlimi həkim və ya tibb bacısından alın.
• Hər dəfə inyeksiya yerini dəyişin; qaşınma və ya göyərmə ola bilər.
• Qanaxma əlamətlərini (dişətindən, burundan, sidikdə və ya nəcisdə qan, çoxlu aybaşı tipli ifrazat) bildirin.
• Doğuş əlamətləri başlayanda son inyeksiyadan nə qədər vaxt keçdiyini deyin.
• Başqa dərman, ağrıkəsici və ya bitki vasitələrini qəbul etmədən əvvəl soruşun.
• İynələri təhlükəsiz, xüsusi qabda atın.

Müalicənin müddəti və doğuşdan sonrakı davamı fərdi planla müəyyən edilir.

Antifosfolipid sindromu bəzi qadınlarda təkrarlanan hamiləlik itkiləri və tromboz ilə əlaqələndirilir. Diaqnozu klinik hadisə və laborator meyarların birlikdə olması ilə qoyulur, bir dəfəlik müsbət analiz kifayət deyil.

• Antikorlar bir neçə həftə sonra təkrar yoxlanaraq təsdiqlənir.
• Müsbət nəticə hər dəfə hamiləliyin uğursuz olacağı demək deyil.
• Diaqnoz təsdiqlənərsə, uyğun müalicə planı hamiləlikdən əvvəl və ya hamiləliyin əvvəlində müzakirə edilir.
• İzləmə revmatoloq və ya hematoloqla birgə aparıla bilər.

Test nəticələrini özünüz şərh etməyin; hansı sualın araşdırıldığını həkimdən soruşun.

Trombozun erkən tanınması ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün vacibdir. Hamiləlik zamanı ayaqlarda yüngül şişlik normal ola bilər, lakin fərq bir ayaqda qəfil və qeyri-simmetrik dəyişiklikdir.

Kompression corabların lazım olub-olmadığına və ölçüsünə həkim qərar verir. Təcili əlamət varsa, planlı görüşü gözləməyin.

Heparin qəbul etdiyiniz halda diş müalicəsi, kiçik əməliyyat və ya səyahət planlaşdırırsınızsa, bunu əvvəlcədən həkiminizə bildirin. Müalicənin vaxtı və qanaxma riski bu hallarda birlikdə qiymətləndirilir. Aydınlaşdırılmamış sualları yazılı şəkildə hazırlayıb qəbula aparın ki, mühüm məsələ unudulmasın.