Kiçik çanaq MRT-si: müayinəyə necə hazırlaşmalı və cavabdan nə gözləməli?

Ürək cihazı, metal implant, damar klipi, əməliyyat və metal qəlpə tarixçəsi barədə məlumat verin. İmplantın sənədi varsa özünüzlə gətirin: “metal var” və “MRT-yə uyğun deyil” eyni məna daşımır. Hamiləlik ehtimalını, böyrək xəstəliyini, əvvəlki kontrast reaksiyasını və dar məkan qorxusunu da bildirin. Bunlar təhlükəsizlik yoxlamasının hissəsidir.

MRT çox vaxt USM-dən sonra əlavə sual yarandıqda seçilir. Yumşaq toxumaları fərqləndirmə qabiliyyəti yüksək olduğundan, bəzi vəziyyətlərdə daha dəqiq məlumat verir.

• USM-də yumurtalıq törəməsinin təbiəti aydın olmadıqda;
• mioma olduqda — sayı, yeri və uşaqlıq boşluğuna münasibəti əməliyyatdan əvvəl dəqiqləşdirilməlidirsə;
• adenomiozun və ya dərin endometriozun yayılması qiymətləndiriləcəksə;
• uşaqlığın anadangəlmə quruluş fərqləri şübhə doğurursa;
• uşaqlıq boynu və ya uşaqlıq cismi xərçənginin yayılması araşdırılırsa;
• çanaq ağrısının səbəbi digər üsullarla izah olunmursa.

Bu siyahı hər şikayət üçün MRT-nin lazım olduğu demək deyil; qərar klinik suala görə verilir.

Hazırlıq protokoldan və araşdırılan sualdan asılıdır. Bəzi müayinələr üçün qida, sidik kisəsinin doluluğu və bağırsaq hazırlığı barədə göstəriş verilə bilər. Bütün pasiyentlərə eyni hazırlığı tətbiq etmək olmaz. Aybaşı günü də müəyyən suallarda nəzərə alınır, lakin hər MRT yalnız bir gündə aparılan müayinə deyil. Təyin edən həkimlə görüntüləmə mərkəzinin göstərişlərini uyğunlaşdırın.

Qadolinium əsaslı kontrast müəyyən toxumaların xüsusiyyətini göstərməyə kömək edə bilər. Hər çanaq MRT-si kontrast tələb etmir. Böyrək funksiyası və hamiləlik kimi amillər seçimə təsir edir. Hamiləlikdə kontrast adətən istifadə olunmur, yalnız xüsusi əsaslandırılmış hallarda ayrıca qərar verilir. Kontrastsız müayinənin klinik suala cavab verib-verməyəcəyini soruşmaq olar.

Aparat səsli işləyir və keyfiyyətli görüntü üçün hərəkətsiz qalmaq tələb olunur. Rabitə vasitəsilə əməkdaşla danışmaq mümkündür. Güclü narahatlıq varsa bunu müayinədən əvvəl bildirin. Sakitləşdirici dərman planlaşdırılıbsa evə qayıdış üçün müşayiət və nəqliyyat qaydaları dəqiqləşdirilməlidir. Dərmanı özünüz qəbul edib mərkəzə getməyin.

1. Təhlükəsizlik sorğusu. Metal, implant və hamiləlik barədə anket doldurulur.
2. Hazırlıq. Metal əşyalar, qayış və ya ilgəkli geyimlər çıxarılır, lazım olarsa xüsusi geyim verilir.
3. Yerləşmə. Siz masada uzanırsınız, çanaq nahiyəsinə siqnal qəbul edən xüsusi qurğu yerləşdirilir.
4. Kontrast (lazım olarsa). Damara kiçik kanyul qoyulur və müayinənin müəyyən mərhələsində kontrast verilir.
5. Görüntü seriyaları. Aparat bir neçə seriya çəkir; bəzən qısa müddətə nəfəsi saxlamaq xahiş olunur.
6. Yekun. Görüntülərin keyfiyyəti yoxlanır, sonra siz otaqdan çıxırsınız.

Müayinənin müddəti protokola görə dəyişir, ona görə mərkəzdən əvvəlcədən soruşun.

“Kiçik çanaq MRT” ümumi addır. Mioma xəritələnməsi, yumurtalıq törəməsinin dəqiqləşdirilməsi və endometriozla bağlı planlama eyni protokolu tələb etməyə bilər. Əvvəlki USM rəyi və müalicə tarixçəsi radioloqa uyğun sahələrə diqqət yetirməyə kömək edir. Müayinədən əvvəl şikayətin hansı sual üçün araşdırıldığını bildirin. Hər əlavə seriyanın və ya kontrastın lazım olub-olmadığını mərkəz konkret göstərişə görə qiymətləndirir.

Nəticəni aldıqda yalnız “təmizdir” və ya “nəsə var” xülasəsi ilə kifayətlənməyin. Əsas nəticənin ilkin sualı cavablandırıb-cavablandırmadığını və əlavə tövsiyənin mənasını dəqiqləşdirin. Görüntüləri elektron formada saxlayın; əməliyyat və ya ikinci rəy üçün lazım ola bilər. Təsadüfən başqa tapıntı aşkarlanıbsa onun təcili olub-olmadığı ayrıca izah edilməlidir. Bütün kiçik təsadüfi tapıntıların təkrar MRT ilə izlənməsi lazım olmaya bilər.

MRT hesabatında görünüşün texniki təsviri və radioloqun yekun qiymətləndirməsi ola bilər. Təsvir hissəsindəki hər qeyri-adi söz ayrı diaqnoz deyil. Məsələn, siqnalın xüsusiyyəti toxumanın görünüşünü ifadə edir; klinik məna digər əlamətlərlə birlikdə verilir. Yekunda əlavə müayinə tövsiyə olunursa hansı qeyri-müəyyənliyin qaldığını soruşun. Əməliyyat və biopsiya qərarını bir texniki ifadəyə bağlamaq düzgün deyil. Hesabatın tam mətnini və görüntüləri saxlayın ki, təyin edən həkim onları əvvəlki məlumatla birlikdə qiymətləndirə bilsin.

Bu üsullar bir-birini əvəz etmir, klinik suala uyğun tamamlayır.

Hamiləlik zamanı MRT yalnız USM kifayət etmədikdə və nəticə qərarı dəyişəcəksə nəzərdən keçirilir. Müayinə rentgen şüası istifadə etmir və kontrastsız variant adətən üstün tutulur. Kontrast barədə qərar ayrıca əsaslandırılır.

Aşağıdakı hallar müayinədən əvvəl mütləq bildirilməlidir:

• ürək stimulyatoru, daxili qulaq implantı, metal klip və ya protez;
• uşaqlıqdaxili vasitənin olması — modelinin MRT ilə uyğunluğu yoxlanır;
• bədəndə tatuaj və ya qalıcı makiyaj, çünki nadir hallarda qızma hiss oluna bilər;
• böyrək xəstəliyi və ya əvvəlki kontrast reaksiyası.

• Metal düymə, fermuar və ya qayışı olmayan rahat geyim seçin;
• zinət əşyalarını, saat və saç sancaqlarını evdə qoyun;
• bank kartı və telefonu müayinə otağına aparmayın;
• əvvəlki USM, MRT və əməliyyat rəylərini gətirin;
• implant və ya cihaz varsa, sənədini özünüzlə götürün;
• hamiləlik ehtimalı varsa, bunu qeydiyyatda bildirin;
• sakitləşdirici qəbul edilirsə, müşayiətçi ilə gəlin.

Qida, içki və dərman rejimi protokola görə dəyişdiyi üçün konkret təlimatı mərkəzdən alın.

MRT görüntüsü hərəkətə həssasdır. Müayinə zamanı yerdəyişmə, dərin nəfəs və ya öskürək görüntüdə bulanıqlıq yarada bilər. Bağırsaq hərəkətləri də çanaq nahiyəsində artefakt verə bilər, buna görə bəzən protokola bağırsaq hərəkətini azaldan hazırlıq daxil edilir. Bunu həkim və mərkəz müəyyən edir.

Metal implantlar, xüsusilə bud oynağı protezi, ətrafdakı görüntünü pozur və çanaq strukturlarının oxunmasını çətinləşdirə bilər. Bu vəziyyətdə radioloq xüsusi seriyalardan istifadə edə və ya digər müayinə üsulunu tövsiyə edə bilər. Keyfiyyətsiz seriyanın təkrarı mümkündür, buna görə əməkdaşın təlimatlarına tam əməl etmək vacibdir.

Qadolinium əsaslı kontrastlara ağır reaksiyalar nadirdir. Daha çox rast gəlinənlər damarda istilik hissi, yüngül ürəkbulanma, baş ağrısı və ya qaşınmadır. Qəfil nəfəs darlığı, üzdə şişkinlik və ya geniş səpgi isə təcili qiymətləndirmə tələb edir və bu halda dərhal əməkdaşa bildirin.

Böyrək funksiyasının zəifliyi olan pasiyentlərdə kontrastın seçimi və lazım olub-olmaması ayrıca nəzərdən keçirilir. Əmizdirən qadın radioloqla məsləhətləşməlidir; mövcud tövsiyələrə görə, adətən əmizdirməni dayandırmaq tələb olunmur, lakin son qərarı mərkəzin tövsiyəsi ilə verin. Əvvəlki reaksiya, allergiya və xroniki xəstəlik barədə məlumat müayinədən əvvəl bildirilməlidir.

MRT çox informativ müayinə olsa da, hər sualın cavabı deyil. Bəzi çox kiçik səthi dəyişikliklər, məsələn qarın boşluğundakı kiçik implantlar, görüntüdə seçilməyə bilər. Uşaqlıq borularının keçiriciliyi adi MRT ilə dəqiq göstərilmir; bunun üçün xüsusi kontrastlı müayinə üsulları istifadə olunur.

Uşaqlıq boşluğunun daxili səthinə birbaşa baxış üçün histeroskopiya, toxuma diaqnozu üçün isə biopsiya lazımdır. MRT bu müayinələri əvəz etmir, planı dəqiqləşdirir. Müayinə qərarını yalnız bir görüntüləmə üsuluna bağlamayın: radioloq nəticədə hansı sualın cavabsız qaldığını yazırsa, bunu həkimlə müzakirə edin.