Postkoital test: “cütlük uyğunluğu” barədə nəyi sübut etmir?

Ovulyasiya yaxınlığında seliyin sperm keçidinə şərait yaratdığı nəzərə alınaraq nümunədə hərəkətli sperm axtarılırdı. Lakin seliyin sikl ərzində dəyişməsi, nümunənin götürülmə vaxtı və nəticənin subyektiv şərhi müqayisəni çətinləşdirir. Bir gün alınan nəticə digər gündə eyni olmaya bilər. Bu dəyişkənlik testin reproduktiv proqnoz kimi istifadəsini məhdudlaşdırır.

Test cinsi əlaqədən sonrakı qısa müddətdə uşaqlıq boynundan az miqdarda selik götürülərək mikroskop altında baxılması prinsipinə əsaslanırdı. Müşahidə olunan əsas məqam selikdə hərəkətli sperm hüceyrələrinin olub-olmaması idi.

Nəticənin düzgün şərhi üçün bir neçə şərt vacib sayılırdı:

• nümunə ovulyasiyaya yaxın dövrdə götürülməli idi, çünki selik yalnız həmin zaman sperm üçün əlverişli olur;
• vaginal infeksiya, qanaxma və yağlayıcı vasitələr görünüşü dəyişə bilərdi;
• əlaqə ilə nümunə arasındakı vaxt fərqi nəticəyə təsir edirdi.

Bu şərtlərin hamısını eyni səviyyədə təmin etmək çətin olduğu üçün test standartlaşdırılmış və təkrarlana bilən müayinə hesab edilmir.

Sikl çox qısa, çox uzun və ya nizamsızdırsa, ovulyasiya günü təxmin etmək çətinləşir. Belə halda təqvimə arxalanmaq əvəzinə həkim müayinəsi daha etibarlı məlumat verir.

ASRM-in sonsuzluğun qiymətləndirilməsinə dair sənədində postkoital test rutin müayinə kimi tövsiyə edilmir. Səbəblər arasında nəticənin zəif təkrarlanması və müalicə planını nadir hallarda dəyişməsi var. Bu, servikal xəstəliklərin əhəmiyyətsiz olduğu demək deyil: ağrı, anormal ifrazat və əvvəlki əməliyyatlar ayrıca qiymətləndirilir. Lakin belə şikayətlərin araşdırılması postkoital testlə məhdudlaşmır.

Hamiləlik cəhdlərinin müddəti, qadının yaşı, aybaşı xüsusiyyətləri və hər iki partnyorun tibbi tarixçəsi toplanır. Spermoqramma, ovulyasiyanın ehtiyac olduqda qiymətləndirilməsi və uşaqlıq borularına dair müayinə klinik suala görə seçilir. Əvvəlki infeksiya və əməliyyatların olub-olmaması planı dəyişə bilər. Çoxsaylı bahalı testlər əsas mərhələləri əvəz etməməlidir.

Sənədi gizlətməyə və ya nəticəyə görə özünüzü günahlandırmağa ehtiyac yoxdur. Onu reproduktiv mütəxəssisə göstərin və sonrakı qərarı hansı məlumatın dəyişdirəcəyini soruşun. “Uyğunsuzluq” kimi ümumi ifadənin əvəzinə dəqiq tibbi tapıntı tələb edin. Digər nəticələr qiymətləndirilmədən immun müalicə və ya təkrar postkoital test kursuna başlamaq əsaslandırılmalıdır.

Testdən sonra “bir-birinizə uyğun deyilsiniz” deyilibsə bunun hansı təsdiqlənmiş diaqnozu ifadə etdiyini soruşun. Sperm hərəkətinin bir selik nümunəsində zəif görünməsi bütün reproduktiv yolun uğursuz olacağını göstərmir. Həmin nəticəni başqa gün təkrar etməklə əsas müayinələrə vaxt ayırmamaq daha çox gecikmə yarada bilər. Xüsusən yaş və uzun cəhd müddəti varsa vaxtın necə istifadə ediləcəyi vacibdir.

Reproduktiv mütəxəssislə görüşdə artıq nələrin yoxlandığını bir siyahıda göstərin. Ovulyasiya haqqında hansı məlumat var, spermoqramma necədir və boruların qiymətləndirilməsi üçün göstəriş varmı? Bu suallar səbəbi araşdırmağa kömək edir. Servikal infeksiya və ya əvvəlki əməliyyatla bağlı konkret problem varsa ona uyğun diaqnostika seçilir. Postkoital testin rutin tövsiyə olunmaması qadının şikayətinə etinasızlıq demək deyil; daha faydalı məlumat verən yanaşmanın seçilməsidir.

Servikal selik siklin hormonlarına cavab olaraq dəyişir. Qatı və ya şəffaf görünüşün müşahidəsi bu dəyişiklik barədə məhdud məlumat verə bilər, lakin sperm, boru və yumurta ilə bağlı bütün sualları cavablandırmır. Postkoital nümunədə sperm görünməməsinin bir neçə izahı ola bilər. Bu məlumatdan partnyorun kimliyi və ya münasibətin gələcəyi barədə hökm çıxarmaq tibbi cəhətdən əsaslandırılmır. Şikayət və klinik göstəriş varsa uşaqlıq boynu ayrıca müayinə edilir. Məsələ “uyğunluq” etiketi ilə yox, dəqiq klinik sualla araşdırılmalıdır.

Hamiləlik bir neçə mərhələnin uğurlu ardıcıllığını tələb edir. Ona görə səbəb axtarışı bir testlə deyil, bütöv mənzərə ilə aparılır.

• Ovulyasiya: yumurtahüceyrənin müntəzəm yetişib çıxması;
• Sperm: kifayət qədər sayda, hərəkətli və normal quruluşlu hüceyrələrin olması;
• Uşaqlıq boruları: boruların açıq olması və yumurtahüceyrənin tutulması;
• Uşaqlıq boşluğu: mioma, polip və ya birləşmələrin yerləşməsi;
• Yaş: qadının yaşı ilə yumurtalıq ehtiyatı arasındakı əlaqə;
• Digər vəziyyətlər: endometrioz, qalxanabənzər vəz pozuntuları, əvvəlki çanaq infeksiyaları.

Servikal selik bu zəncirdə yalnız bir həlqədir və tək başına əsas səbəb kimi nadir hallarda təsdiqlənir.

Uşaqlıq boynunun fəaliyyəti əməliyyatlar, iltihab və ya anatomik dəyişikliklərlə pozula bilər. Məsələn, uşaqlıq boynuna əvvəllər aparılmış müdaxilə kanalın daralmasına və seliyin azalmasına səbəb ola bilər. Belə hallarda həkim şikayətləri və müayinə tapıntılarını nəzərə alaraq vəziyyəti ayrıca qiymətləndirir.

Bəzi müalicə üsulları sperm hüceyrələrini uşaqlıq boynundan yan keçməklə uşaqlıq boşluğuna çatdırmağa imkan verir. Bu variantın sizin vəziyyətinizə uyğun olub-olmadığını reproduktiv mütəxəssislə dəqiqləşdirin. Seliyin nə qədər şəffaf və ya qatı olduğunu evdə izləmək isə yalnız ovulyasiya dövrünü təxmin etməyə kömək edə bilər, sonsuzluğu diaqnostika etmir.

Aşağıdakı hallarda daha tez müraciət etmək lazımdır:

• aybaşı çox nadir gəlir və ya tamamilə yoxdur;
• çanaq ağrısı, ağrılı aybaşı və ya cinsi əlaqə zamanı güclü ağrı var;
• əvvəl çanaq infeksiyası, uşaqlıq boynu və ya yumurtalıq əməliyyatı olub;
• kişi partnyorda xayalarla bağlı əvvəlki problem və ya müdaxilə var.

Ovulyasiya adətən növbəti aybaşının başlanmasından təxminən iki həftə əvvəl baş verir. Buna görə sikl uzunluğu fərqli olan qadınlarda ovulyasiya günü də fərqlənir. Sperm hüceyrələri qadın orqanizmində bir neçə gün yaşaya bildiyindən, hamiləlik şansı ovulyasiya gününə yaxın bir neçə gün ərzində daha yüksək olur.

Ovulyasiyanı təxmin etmək üçün aybaşı təqvimi, sidikdə LH-ni aşkarlayan testlər və uşaqlıq boynu seliyinin dəyişməsi istifadə edilə bilər. Hər gün cinsi əlaqə tələb olunmur; müntəzəm əlaqə kifayətdir. Sikl çox nizamsızdırsa, ovulyasiyanın baş verib-vermədiyi həkim tərəfindən qan analizi və ya USM ilə yoxlanıla bilər.

Hamiləliyin baş tutmaması hallarının əhəmiyyətli hissəsində kişi amili iştirak edir. Buna görə müayinə yalnız qadından başlamamalıdır. Spermoqramma sadə, ağrısız və əsas başlanğıc müayinələrdən biridir. Nümunə eyakulyasiyadan çəkinmə qaydasına və laboratoriyanın göstərişinə uyğun verilməlidir.

Spermoqrammanın bir dəfəlik anormal nəticəsi dərhal sonsuzluq demək deyil, çünki göstəricilər dəyişkəndir. Qadın tərəfdə ovulyasiya, uşaqlıq boruları və uşaqlıq boşluğu araşdırılır. Bu paralel yanaşma vaxt itkisini azaldır. Hər iki partnyorun nəticələrini bir yerdə qiymətləndirən həkimlə işləmək cütlüyə daha aydın plan təqdim edir. Selik testi isə bu mənzərədə yalnız əlavə, çox vaxt isə lazımsız halqa kimi qalır.