Qarın aortasının anevrizması aortanın divarının genişlənməsidir və partlama riski daşıyır. Məqalədə fərdi hazırlanmış stent-qraftla endoprotezləmənin necə aparıldığı klinik nümunə üzərində nəzərdən keçirilir.
Qarın aortası insan orqanizminin ən iri qan damarıdır və qanı qarın boşluğunun orqanlarına və ayaqlara çatdırır. Anevrizma bu damarın divarının zəifləməsi nəticəsində müəyyən sahədə genişlənməsidir. Adətən aortanın diametri təxminən 3 sm-dən çox olduqda və ya normal ölçüdən xeyli böyük olduqda anevrizma haqqında danışılır.
Xəstəlik uzun müddət heç bir şikayət vermədən inkişaf edə bilər, buna görə də çox vaxt başqa səbəbdən aparılan müayinə zamanı təsadüfən aşkarlanır. Təhlükəsi ondadır ki, genişlənmiş divar zamanla daha da nazikləşir və ən ağır halda cırıla bilər. Bu isə təcili cərrahi yardım tələb edən həyati təhlükəli vəziyyətdir. Müasir tibbdə anevrizmanı vaxtında aşkar etmək və planlı qaydada müalicə etmək mümkündür. Müalicə üsullarından biri stent-qraftla endovaskulyar protezləmədir.
Qarın aortası anevrizması nədir
Aortanın divarı üç qatdan ibarətdir və qanın təzyiqinə davam gətirmək üçün kifayət qədər möhkəm olmalıdır. Divarın elastikliyi azaldıqda və ya zədələndikdə o, təzyiqin təsiri ilə tədricən genişlənməyə başlayır. Genişlənmiş sahədə qan axını dəyişir, divar nazikləşir və zamanla yük daha da artır.
Anevrizma ən çox böyrək damarlarının çıxdığı səviyyədən aşağıda yerləşir. Xəstəlik əsasən yaşlı insanlarda diaqnoz edilir və kişilərdə qadınlara nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Anevrizma ölçüsünə, böyümə sürətinə və şikayətlərin olmasına görə izlənilə və ya müalicə oluna bilər. Qərarı həmişə damar cərrahı müayinə nəticələrinə əsasən verir.
Səbəblər və risk amilləri
Anevrizmanın yaranmasında bir neçə amil rol oynayır. Çox vaxt onların birləşməsi xəstəliyin inkişafına şərait yaradır:
- siqaret çəkmə, aorta divarının zədələnməsinə və anevrizma riskinin əhəmiyyətli dərəcədə artmasına səbəb olan ən mühüm amillərdən biridir;
- uzun müddət müalicə olunmayan yüksək qan təzyiqi;
- damar divarında aterosklerotik dəyişikliklər;
- yaşlı yaş və kişi cinsi;
- yaxın qohumlarda anevrizma olması, yəni irsi meyl;
- travmalar və xroniki infeksion proseslər;
- birləşdirici toxumanın bəzi anadangəlmə xəstəlikləri, məsələn Marfan sindromu.
Bu amillərin olması xəstəliyin mütləq yaranacağı demək deyil. Lakin risk qrupuna daxil olan insanlara həkimin tövsiyəsi ilə qarın boşluğunun ultrasəs müayinəsindən keçmək məsləhətdir.
Əlamətlər və diaqnostika
Qarın aortası anevrizması əksər hallarda simptomsuz keçir. Bəzən pasiyent göbək nahiyəsində pulsasiya hiss edir, qarında və ya belin aşağı hissəsində davamlı küt ağrı narahat edir. Ağrının kəskin şəkildə güclənməsi, ayaqlarda soyuma və ya rəngin dəyişməsi ciddi ağırlaşmanın əlaməti ola bilər.
Diaqnoz həkim müayinəsi və müasir görüntüləmə üsulları ilə qoyulur:
| Müayinə | Nəyi göstərir |
|---|---|
| Qarın boşluğunun ultrasəs müayinəsi | Anevrizmanın varlığını, ölçüsünü və divarın vəziyyətini müəyyən edir, ilkin skrininq üçün əlverişlidir |
| Kompüter tomoqrafiyası (angioqrafiya ilə) | Anevrizmanın dəqiq ölçüsünü, formasını, aortanın şaxələrinə münasibətini göstərir, müalicə üsulunun seçilməsində əsas rol oynayır |
| Maqnit-rezonans angioqrafiyası | Kontrast maddəyə məhdudiyyət olduqda alternativ görüntüləmə imkanı verir |
| Laborator müayinələr və EKQ | Ümumi vəziyyəti, ürək və böyrək funksiyasını qiymətləndirməyə, əməliyyat riskini müəyyən etməyə kömək edir |
Müalicə üsulları
Kiçik ölçülü anevrizmalar zamanı həkim çox vaxt müntəzəm müşahidə təyin edir: müəyyən fasilələrlə ultrasəs və ya tomoqrafiya aparılır, qan təzyiqi nəzarətdə saxlanılır, siqaretdən imtina tövsiyə olunur. Anevrizma böyüdükdə, simptom verdikdə və ya cırılma riski artdıqda cərrahi müalicə qərara alınır.
Əsas iki cərrahi yanaşma mövcuddur:
Açıq əməliyyat
- qarın boşluğuna geniş giriş açılır;
- anevrizma olan aorta sahəsi çıxarılır və süni protezlə əvəz edilir;
- uzun əməliyyat və daha uzun bərpa dövrü tələb edir;
- ağır ürək və ağciyər xəstəlikləri olan pasiyentlərdə risk yüksəkdir.
Endovaskulyar üsul
- qasıq nahiyəsində kiçik girişlərdən damar vasitəsilə yeridilən stent-qraftla aparılır;
- qarın boşluğu açılmır, travma daha azdır;
- stasionarda qalma müddəti və bərpa adətən qısa olur;
- yaşlı və zəifləmiş pasiyentlərdə də tətbiq edilə bilər, lakin hər pasiyent üçün uyğun deyil.
Üsulun seçimi anevrizmanın anatomik quruluşundan, pasiyentin yaşından və yanaşı xəstəliklərindən asılıdır. Qərarı damar cərrahları və anesteziologlar birlikdə qəbul edir.
Stent-qraft nədir və necə işləyir
Stent-qraft metal karkasdan və onu örtən xüsusi parçadan ibarət elastik boru şəklində protezdir. Yeridilən zaman o, sıxılmış vəziyyətdə olur, aortanın içərisində isə açılır və damar divarına bərkidilir. Beləliklə, qan zəifləmiş divarın yanından yeni süni kanalla axır, anevrizma kisəsi isə qan təzyiqindən qorunur. Zamanla kisənin içində təzyiq azalır və divarın cırılma təhlükəsi əhəmiyyətli dərəcədə düşür.
Hər pasiyent üçün stent-qraftın ölçüsü və modeli tomoqrafiya nəticələrinə əsasən seçilir. Bu, protezin aortanın quruluşuna dəqiq uyğunlaşması üçün vacibdir. Bəzi mürəkkəb hallarda fərdi hazırlanan konstruksiyalardan istifadə edilə bilər. Belə əməliyyat çoxsaylı mütəxəssisin uzlaşmış işini və xüsusi avadanlığı tələb edir, buna görə də mərkəz seçərkən komandanın təcrübəsinə diqqət etmək lazımdır.
Göstərişlər və kimə uyğun deyil
Endovaskulyar protezləmə aşağıdakı hallarda nəzərdən keçirilir:
- anevrizmanın ölçüsü həkimin müəyyən etdiyi həddi keçib və ya sürətlə böyüyür;
- anevrizma ağrı və ya digər şikayətlər verir;
- anatomik quruluş stent-qraftın yerləşdirilməsinə imkan verir;
- pasiyentin ümumi vəziyyəti açıq əməliyyat üçün yüksək risk yaradır.
Kimə uyğun olmaya bilər
Aortanın boyun hissəsi çox qısa, əyri və ya geniş olduqda, qasıq damarları həddindən artıq dar və ya əyri olduqda stent-qraftın yerləşdirilməsi çətinləşir. Bundan başqa, aktiv infeksiya, kontrast maddəyə ağır allergiya və ya ağır böyrək çatışmazlığı da qərara təsir edir. Belə hallarda həkim başqa üsulu seçə və ya əlavə hazırlıq təyin edə bilər.
Prosedur necə keçir
Əməliyyat xüsusi avadanlıqla təchiz olunmuş angioqrafik əməliyyatxanada rentgen nəzarəti altında aparılır. Əsas mərhələlər aşağıdakı kimidir:
- Hazırlıq. Pasiyent damar cərrahı və anesteziologla məsləhətləşir, bütün müayinələrdən keçir, qəbul etdiyi dərmanlar və allergiyası barədə həkimə məlumat verir.
- Anesteziya. Əməliyyat ümumi, regionar və ya yerli anesteziya altında aparıla bilər, seçimi həkim pasiyentin vəziyyətinə görə edir.
- Giriş. Qasıq nahiyəsində damarlara kiçik girişlər açılır və ya dəri vasitəsilə yönəldici naqillər yeridilir.
- Stent-qraftın yerləşdirilməsi. Sıxılmış protez aortaya çatdırılır, rentgen nəzarəti ilə düzgün səviyyədə açılır və damar divarına bərkidilir.
- Yoxlama. Kontrast maddə ilə çəkiliş vasitəsilə qanın yeni kanaldan sərbəst axdığı və anevrizma kisəsinə sızmadığı yoxlanılır, sonra girişlər bağlanır.
Bərpa və sonrakı müşahidə
Endovaskulyar əməliyyatdan sonra bərpa adətən açıq əməliyyata nisbətən daha tez gedir, lakin hər pasiyentdə fərdi xarakter daşıyır. Aşağıdakı mərhələlər təxmini gedişatı əks etdirir, dəqiq tövsiyələri həkim verir.
- İlk günPasiyent həkim nəzarətində olur, qasıq nahiyəsindəki giriş yerləri izlənilir, yataq rejimi barədə həkim göstəriş verir.
- İlk günlərPasiyent tədricən hərəkətə başlayır, adətən bir neçə gün ərzində evə yazılır. Giriş yerlərində yüngül ağrı və göyərmə ola bilər.
- İlk həftələrAğır yük qaldırmaq və güclü fiziki gərginlikdən çəkinmək lazımdır. Gündəlik fəaliyyətə qayıdış həkimin icazəsi ilə aparılır.
- Uzunmüddətli dövrStent-qraftın vəziyyətini yoxlamaq üçün müəyyən fasilələrlə ultrasəs və ya tomoqrafiya müayinəsi aparılır. Bu müşahidə ömür boyu davam edə bilər.
Qan təzyiqinə nəzarət, siqaretdən imtina, sağlam qidalanma və müntəzəm fiziki aktivlik həm bərpaya, həm də damar sisteminin sağlamlığına kömək edir. Dərman qəbulunun dozasını yalnız həkim təyin edir.
Mümkün ağırlaşmalar
Endovaskulyar protezləmə açıq əməliyyata nisbətən daha az travmatik sayılsa da, istənilən müdaxilə kimi risklərdən xali deyil. Aşağıdakılar mümkündür:
- qasıq nahiyəsində hematoma, qanaxma və ya infeksiya;
- stent-qraftın ətrafından qanın anevrizma kisəsinə sızması, yəni endolikaj;
- protezin yerindən yerdəyişməsi və ya damar daralması;
- kontrast maddə səbəbindən böyrək funksiyasının pisləşməsi;
- ayaq damarlarında qan axınının pozulması;
- nadir hallarda ürək-damar və ya tənəffüs ağırlaşmaları.
Bu ağırlaşmaların bir qismi sonrakı müşahidə zamanı vaxtında aşkar edilir və müalicə olunur. Buna görə həkimin təyin etdiyi nəzarət müayinələrindən yayınmaq olmaz.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Anevrizma diaqnozu olan və ya əməliyyat keçirmiş pasiyentlər aşağıdakı əlamətlərə xüsusi diqqət göstərməlidir:
Təcili müraciət edin
- qarında və ya belin aşağı hissəsində qəfil güclü ağrı yaranarsa;
- baş gicəllənməsi, huşun itməsi, soyuq tər və ya təzyiqin kəskin düşməsi baş verərsə;
- ayaqlarda soyuma, avazıma, keyimə və ya ağrı yaranarsa;
- əməliyyatdan sonra qasıqda şişkinlik, qanaxma, qızartı və ya hərarət əmələ gələrsə.
Belə hallarda gözləməyin, təcili yardım çağırın və ya ən yaxın stasionara müraciət edin. Risk qrupuna daxil olan və ya yaxın qohumlarında anevrizma olan insanlar planlı müayinə üçün damar cərrahına yazılmalıdır.
Tez-tez Verilən Suallar
Xeyr. Anevrizmaların böyük hissəsi uzun müddət sabit qala bilər. Lakin cırılma riski anevrizma böyüdükcə artır, buna görə həkim müşahidə rejimini və müalicə vaxtını fərdi müəyyən edir.
Stent-qraft aortanı uzun müddət qoruya bilər, lakin müalicə bir dəfəlik prosedurla bitmir. Protezin vəziyyətini izləmək üçün müntəzəm müayinələr lazımdır və lazım olarsa, əlavə müdaxilə aparıla bilər.
Əməliyyat anesteziya altında aparılır, buna görə prosedur zamanı ağrı hiss olunmur. Sonrakı günlərdə qasıq nahiyəsində yüngül ağrı və narahatlıq ola bilər, həkim lazım olduqda ağrıkəsici təyin edir.
Bu üsul açıq əməliyyata nisbətən az travmatik olduğu üçün yaşlı pasiyentlərdə də tətbiq edilə bilir. Qərar yalnız ümumi vəziyyət və anevrizmanın quruluşu qiymətləndirildikdən sonra verilir.
Siqaretdən imtina etmək, qan təzyiqinə və xolesterin səviyyəsinə nəzarət, sağlam qidalanma və fiziki aktivlik risk amillərini azaldır. Risk qrupuna daxil olanlar həkimin məsləhəti ilə ultrasəs müayinəsindən keçməlidir.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.