Xroniki miqren

Miqren baş ağrısının ilkin formasıdır. O, 4–72 saat davam edən, işığa və səsə həssaslığın artması, ürəkbulanma və/və ya qusma ilə müşayiət olunan, adətən birtərəfli pulsasiyaedici baş ağrısı tutmaları ilə təzahür edir. Xroniki miqren isə tez-tez təkrarlanan baş ağrısının ən ehtimallı səbəblərindən biridir.

Miqren ağrısı pulsasiya edir, fiziki yüklənmə zamanı (əyilmə, qaçış, pilləkənlə qalxma) güclənir və olduqca intensiv həddə qədər artır. Əgər tutma dərhal baş ağrısı ilə başlayırsa, xəstəliyin belə forması sadə (adi) miqren və ya aurasız miqren adlanır, halların əksəriyyətində məhz bu forma rast gəlinir. Auralı miqrenə xeyli az rast gəlinir.

Sizdə xroniki miqren ola bilər, əgər:

• baş ağrısının tezliyi ayda 15 günü keçirsə;
• ayda bir neçə gün baş ağrısı aurasız miqrenin kriteriyalarına uyğun gəlirsə: fiziki yüklənmə zamanı güclənən orta və ya intensiv birtərəfli pulsasiyaedici ağrı, işığa və səsə həssaslığın artması, ürəkbulanma və/və ya qusma;
• auralı miqren olubsa (diaqnozu həkim qoyur);
• baş ağrısını miqrenin müalicəsi üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi preparatlarla yüngülləşdirmək mümkündürsə;
• əvvəllər sizdə auralı və ya aurasız bir neçə miqren tutması olubsa.

Müalicə olunmadıqda və ya təsirsiz ağrıkəsici vasitələr qəbul edildikdə miqren ağrısı ən azı bir neçə saat davam etməlidir. Əgər tutmanın müddəti daha qısadırsa, mütləq həkimə müraciət edin: çox güman ki, bu, miqren deyil, baş ağrısının digər formalarından biridir. Sizə ixtisaslı nevroloqun konsultasiyası lazım olacaq.

Miqren tutması bir sıra amillərlə, mümkündür ki, bir neçə amilin birləşməsi ilə provokasiya oluna bilər. Hər pasiyentdə provokatorlar fərqlidir, buna görə baş ağrısı gündəliyi bu amilləri tapmaqda kömək edir.

• Dietik: aclıq, qidalanmanın qeyri-müntəzəmliyi, bəzi məhsullar (pendir, şokolad, qoz-fındıq, hisə verilmiş məhsullar, toyuq qaraciyəri, avokado, sitrus meyvələri, tərkibində kofein olan məhsullar);
• Alkoqol (xüsusilə qırmızı şərab);
• Hormonal: menstruasiya, ovulyasiya, estrogenlərlə əvəzedici hormonal terapiya, oral kontraseptivlər;
• Psixoloji: stress, narahatlıq, depressiya, yorğunluq, stressdən sonrakı rahatlanma;
• Hava dəyişiklikləri;
• Fiziki yüklənmə;
• Gecə yuxusunun çatışmazlığı və ya artıqlığı;
• Digərləri: havasızlıq, görmə stimulları (parlaq və ya sayrışan işıq), səs-küy, yüksəklikdə olma.

Miqrenin diaqnostikası klinikdir, yəni şikayətlərin təhlilinə, anamnez məlumatlarına və nevroloji müayinənin normal göstəricilərinə əsaslanır. Baş ağrısı gündəliyi diaqnostik dəyər daşıyır: o, miqren tutmasını baş ağrısının digər növlərindən ayırmağa, həmçinin ağrıkəsici preparatlardan sui-istifadəni (dərman abuzusunu) aşkar etməyə imkan verir.

Gündəlikdə günlər şaquli qaydada yerləşdirilir. Başın ağrıdığı saatlarda ağrının intensivliyini ballarla qeyd etmək lazımdır. Aşağıda isə hansı ağrıkəsici preparatların və hansı vaxtda qəbul edildiyini yazmaq lazımdır. Aşağıdakı addımlar diaqnostikanın ümumi gedişini göstərir:

1. Şikayətlərin təhlili. Həkim ağrının xarakteri, yeri, müddəti, tezliyi və müşayiətedici əlamətlər barədə soruşur.
2. Anamnez. Ailədə baş ağrısı halları, keçirilmiş xəstəliklər, qəbul edilən dərmanlar və həyat tərzi nəzərə alınır.
3. Nevroloji müayinə. Refleks, hissiyyat, koordinasiya və görmə yoxlanılır.
4. Gündəliyin təhlili. Ağrı günləri, provokatorlar və dərman qəbulu qiymətləndirilir.
5. Əlavə müayinə. Tipik olmayan əlamətlər olduqda beynin tomoqrafiyası və ya digər müayinələr təyin edilə bilər.

Müalicənin əsas məqsədləri miqrenin gedişini yüngülləşdirmək, xəstəliyin xronikləşməsinin qarşısını almaq və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaqdır. Müalicəyə davranış terapiyası, kəskin tutmanın aradan qaldırılması və profilaktik müalicə daxildir.

Tutmanın müalicəsi ağrı epizodunun intensivliyini, müddətini, müşayiətedici simptomları azaltmağa və ümumi vəziyyətin bərpasına yönəlib. Tutmanın aradan qaldırılması üçün analgetiklərdən və/və ya qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlardan, triptanlardan, daha nadir hallarda tərkibində erqotamin olan preparatlardan istifadə olunur. Tutmanın müalicəsinə mümkün qədər tez, tutmanın ilk dəqiqələrində başlamaq lazımdır.

Sadalanan preparatlar arasında ən yüksək effektivliyə triptanlar malikdir. Aurasız miqrendə triptanları tutmanın əvvəlində, auralı miqrendə isə aura fazasının sonunda və ya baş ağrısı fazasının əvvəlində qəbul etmək lazımdır. Ağrıkəsici və ya triptanların tez-tez və uzun müddət müntəzəm qəbulu zamanı dərman mənşəli baş ağrısının inkişaf riski yüksəkdir. Dərmanın növünü və dozasını yalnız həkim təyin edir.

Profilaktik müalicə tutmaların tezliyini və ağırlığını azaltmağa, pasiyentlərin həyat keyfiyyətini yüksəltməyə yönəlib və aşağıdakı hallarda göstərişlidir:

• ay ərzində bir neçə intensiv miqren tutması və tez-tez baş ağrısı olan günlər;
• tutmaların aradan qaldırılması üçün nəzərdə tutulmuş preparatların təsirsizliyi və ya pis dözümlülüyü;
• xroniki miqren (baş ağrısı olan günlərin sayı ayda 15-dən çox);
• nəzərəçarpan komorbid pozğunluqlar (depressiya, həyəcan pozuntuları, dərman abuzusu və s.).

Profilaktik müalicə o halda effektiv sayılır ki, terapiyanın bir neçə ayı ərzində baş ağrısı olan günlərin sayı ilkin səviyyə ilə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə azalsın. Xroniki miqrendə sübut olunmuş effektivliyə bəzi tabletlənmiş preparatlar və botulinum toksini ilə müalicə malikdir. Botulinoterapiya xroniki miqrenin profilaktikası üçün təsdiqlənmiş üsullardan biridir və spesifik müalicə sxemləri mövcuddur. O, əvvəllər aparılmış profilaktik müalicə kurslarının təsirsizliyi zamanı və ya tabletlənmiş preparatların qəbuluna əks göstərişlər olduqda seçilə, həmçinin bu preparatlarla birlikdə tətbiq edilə bilər. Seçimi nevroloq pasiyentlə birlikdə edir.

Dərman müalicəsi ilə yanaşı, gündəlik vərdişlərin tənzimlənməsi tutmaların sayını azaltmağa kömək edir:

• yuxu və oyanma saatlarını sabit saxlamaq, gecə kifayət qədər yatmaq;
• yeməkləri atlamamaq, aclıqdan qaçmaq, kifayət qədər maye qəbul etmək;
• provokasiya edən qida və içkiləri gündəlik əsasında müəyyən edib azaltmaq;
• müntəzəm yüngül fiziki aktivlik, məsələn, gəzinti, üzgüçülük;
• stressi azaltmaq üçün istirahət, nəfəs məşqləri, lazım olduqda psixoloq dəstəyi;
• ekran qarşısında uzun müddət qalmamaq, parlaq işıqdan qorunmaq;
• ağrıkəsicilərdən həddindən artıq istifadə etməmək.

Xroniki miqren diaqnozu olduqda bir neçə ay ərzində (gedişin ağırlığından asılı olaraq) həkimin müşahidəsi altında olmaq lazımdır. Terapiyanın effektivliyinin qiymətləndirilməsi və korreksiyası üçün təkrar vizitlər həkimin təyin etdiyi aralıqlarla keçirilməlidir.

• BaşlanğıcDiaqnoz qoyulur, gündəlik aparılmağa başlanır, provokatorlar müəyyən edilir.
• Bir neçə həftəKəskin tutmanın müalicə sxemi və profilaktik müalicənin seçimi dəqiqləşdirilir.
• Bir neçə ayProfilaktik müalicənin effekti qiymətləndirilir, lazım olduqda sxem dəyişdirilir.
• Sonrakı müşahidəTutmaların sayı azalırsa, həkim müalicənin müddətini və davam etdirilməsini müzakirə edir.

Yaxşı proqnoz üçün ən vacib şərtlər həyat tərzinin dəyişdirilməsi, tutma provokatorlarından və miqrenin xronikləşmə amillərindən qaçınma, ağrıkəsici preparatların qəbuluna nəzarət, profilaktik terapiyanın zəruri müddətinə riayət olunmasıdır.

Bəzi baş ağrıları miqren deyil, başqa ciddi xəstəliyin əlaməti ola bilər. Aşağıdakı hallarda gözləmədən həkimə müraciət edin: