Hamiləlik dövründə venalara yük əhəmiyyətli dərəcədə artır və varikoz genişlənmə riski yüksəlir. Məqalədə venalarda hansı dəyişikliklərin baş verdiyi, nəyə diqqət yetirmək və hansı profilaktika üsullarının mövcud olduğu danışılır.
Venalar hamiləliyin mürəkkəb 9 aylıq prosesində fəal iştirak edir və onlarda baş verən dəyişikliklər əhəmiyyətlidir. Hətta tam tibbi nəzarət şəraitində belə venoz çatışmazlığın inkişaf riski mümkündür.
Hamiləlik bütün qadın orqanizmində dərin dəyişikliklərlə müşayiət olunur. Hamiləliyin ilk təsirlərindən biri çanaq və aşağı ətraf venalarının üzərinə düşən yükün artmasıdır. Buna görə də bir çox hamilədə bəzən doğuşdan sonra yox olan varikoz venalar meydana çıxır. Venaların bu varikoz zədələnməsi narahatlıq, ağırlıq hissi, yeriyərkən ağrı ilə müşayiət olunur, lakin qadınları əsasən dərinin nəzərəçarpan dəyişiklikləri və hamiləlikdən sonra da qalan baldır və topuqların varikoz rəngi narahat edir.
Halsızlıqdan xəstəliyə doğru
Bir çox hamiləyə aşağı ətraflarda xoşagəlməz hisslərlə müşayiət olunan halsızlıq duyğusu tanışdır. Funksional xroniki venoz çatışmazlıq venoz xəstəliyin birinci mərhələsidir; aşağı ətraflarda ağırlıq hissi, bəzən qaşınma, parasteziyalar və bir sıra hallarda, çox vaxt gecə baş verən qıcolmalarla keçir.
Hamilələrdə trombozun yaranma ehtimalı hamilə olmayan qadınlarla müqayisədə xeyli yüksəkdir. Bəzən venaların tıxanması onların iltihabına, yəni tromboflebitə gətirib çıxarır. Bu zaman venalarda əmələ gələn laxtalar ağır və təhlükəli xəstəliyin, ağciyər arteriyasının tromboemboliyasının yaranma səbəbi ola bilər. Bundan əlavə, tromboz təhlükəsi doğuşdan sonra da bir neçə həftə ərzində, xüsusən doğuş ağır keçibsə, qalmaqda davam edir.
Hansı əlamətlərə diqqət etməli
Venoz çatışmazlığın ilk əlamətləri çox vaxt qadınlar tərəfindən «hamiləliyin adi narahatlığı» kimi qəbul edilir. Aşağıdakılar həkim baxışı üçün əsasdır:
- ayaqlarda axşama doğru artan ağırlıq və yorğunluq hissi;
- baldır və topuq nahiyəsində şişkinlik, ayaqqabının sıxması;
- gecə baş verən baldır əzələsi qıcolmaları;
- dəridə damar ulduzcuqları və genişlənmiş mavi-bənövşəyi venalar;
- qaşınma, yanma və ya «qarışqa yeriməsi» hissi;
- baldır və topuqlarda dərinin rəngində dəyişiklik.
Bu əlamətlər hamiləlik bitdikdən sonra bəzən azalır, lakin dəri dəyişiklikləri və genişlənmiş venalar qala bilər. Buna görə vəziyyətə hamiləlik dövründə nəzarət etmək vacibdir.
Həkimə getmək lazımdırmı
Hamilə qadının orqanizminə təsir edən bir neçə qrup amil mövcuddur ki, onlar fleboloqda müşahidə olunmağın zəruriliyini izah edir. Aşağıda onların hər biri qısa izah olunur.
Mexaniki amil
Böyümüş uşaqlıq qan dövranı üçün maneədir, çünki aşağı boş venanı sıxaraq onu onurğa sütununa və qalça əzələsinə tərəf basır. Bunun sakitlik vəziyyətində xüsusi əhəmiyyəti var: venoz axının kəskin azalması ginekoloqlara yaxşı məlum olan postural şoka gətirib çıxara bilər. Sağ qalça arteriyasını kəsib keçən qalça venasının anatomik quruluşu sol ətrafda trombozun daha tez-tez rast gəlinməsini izah edir.
Sirkulyator amil
Qanın həcminin və ürəkdən qan axınının artması damarların, xüsusən venaların üzərinə düşən yükün artmasına və onların genişlənməsinə gətirib çıxarır. Bu, xüsusilə aşağı ətrafların və kiçik çanaq venaları üçün əhəmiyyətlidir.
Hormonal amillər
Progesteron hamar əzələ liflərinə relaksedici təsiri nəticəsində yalnız vena divarının tonusunun azalmasına deyil, həm də sidik kanalının, sidik kisəsinin və nazik bağırsağın tonusunun azalmasına gətirib çıxarır.
Hemostatik və hemoreoloji amillər
Hemostaz sistemindəki dəyişikliklər həmişə laxtalanmanın artması istiqamətində baş verir: bəzi laxtalanma faktorlarının səviyyəsi artır, trombositlərin aktivliyi yüksəlir, laxtanı əridən sistemin aktivliyi isə azalır. Hematokritin azalmasına baxmayaraq qanın özlülüyü artır.
Digər şərait yaradan amillər
Hamiləliklə bağlı yuxarıda göstərilən amillərə əlavə olaraq, venoz çatışmazlığın yaranmasına digər risk amilləri də şərait yaradır:
Risk artıran amillər
- ailə tarixçəsində varikoz və tromboz;
- az hərəkətli həyat tərzi;
- iş zamanı uzun müddət tərpənməz dayanmaq və ya oturmaq;
- çox hündür və ya çox alçaq nazik daban;
- piylənmə və tez çəki artımı;
- isti vannalar, döşəməaltı istilik;
- aralarında qısa fasilələr olan çoxsaylı hamiləliklər.
Riski azaldan amillər
- gündəlik mülayim gəzinti;
- ayaqların qaldırılmış vəziyyətdə istirahəti;
- kompression alt paltarı (həkim təyinatı ilə);
- normal çəki artımı;
- rahat ayaqqabı;
- kifayət qədər maye qəbulu.
Diaqnostika
Hamilə qadında venaların vəziyyəti flebolog və ya damar cərrahı tərəfindən qiymətləndirilir. Əsas müayinə üsulu venaların ultrasəs doppler müayinəsidir. Bu üsul ionlaşdırıcı şüalanma yaratmır, ona görə hamiləlik dövründə təhlükəsiz hesab olunur və venaların keçiriciliyini, qapaqların işini və tromb olub-olmadığını göstərir.
Lazım olduqda laxtalanma sisteminin laborator göstəriciləri yoxlanılır. Müayinənin həcmini həkim şikayətlərə, hamiləlik müddətinə və risk amillərinə görə müəyyən edir.
Müalicə və dəstək tədbirləri
Hamiləlik dövründə müalicə seçimi məhduddur, çünki bir çox dərman və prosedur dölə təsir riski səbəbindən tətbiq edilmir. Əsas yanaşmalar aşağıdakılardır:
| Tədbir | Məqsəd |
|---|---|
| Kompression trikotaj | Venalardakı təzyiqi azaldır, ödemi və ağırlıq hissini yüngülləşdirir. Sıxlıq dərəcəsini və ölçüsünü həkim seçir. |
| Həyat tərzi tövsiyələri | Hərəkət, ayaqların qaldırılması, uzun müddət dayanmaqdan çəkinmək. |
| Dərman dəstəyi | Yalnız hamiləliyə uyğun olduqda və həkim təyinatı ilə; dozanı həkim müəyyən edir. |
| Antikoaqulyant müalicə | Tromboz riski yüksək olduqda, həkimin qərarı ilə. |
Cərrahi və ya skleroterapiya kimi prosedurlar adətən hamiləlik dövründə təxirə salınır və doğuşdan sonra planlaşdırılır.
Xəstəliyin qarşısını necə almaq olar
Hamilə qadınlara risk amillərindən və venoz təzahürlərdən asılı olmayaraq həyat tərzinin korreksiyası lazımdır:
- ayaq üstə tərpənməz dayanmaqdan və alçaq kresloda uzun müddət oturmaqdan çəkinmək;
- isti vannalardan, saunadan və günəş vannalarından çəkinmək;
- yüngül gəzinti kimi adaptasiya məşqləri etmək;
- oturarkən ayaqları hərəkət etdirmək, topuq və barmaqlarla dairəvi hərəkətlər etmək;
- kontrast duş qəbul etmək (həkimlə razılaşdırılmaqla);
- istirahət zamanı aşağı ətrafları qaldırılmış vəziyyətdə saxlamaq;
- rahat, sabit və çox hündür olmayan dabanlı ayaqqabı geymək.
Hər halda xəstəliyin ilk əlamətlərində, yəni damar ulduzcuqları və genişlənmiş venalar, gec müddətlərdə isə ödemlər və ağrılar yarandıqda, venaların vəziyyətini adekvat qiymətləndirə və düzgün terapiya təyin edə biləcək mütəxəssis-fleboloqa müraciət etmək lazımdır.
Fiziki fəallıq və qidalanma
Hamiləlik dövründə venalar üçün ən faydalı fəallıq müntəzəm, mülayim hərəkətdir. Gündəlik gəzinti, hamilələr üçün nəzərdə tutulmuş gimnastika və suda məşqlər baldır əzələlərinin «əzələ nasosu» funksiyasını işə salır və qanın ürəyə qayıtmasına kömək edir. Ağır çəki qaldırmaq, uzun müddət tərpənməz dayanmaq və ya sıxıcı geyim isə yükü artırır.
Qidalanmada kifayət qədər maye, lif və tərəvəz-meyvə qəbulu qəbizliyin qarşısını almağa kömək edir, çünki qəbizlik zamanı qarın boşluğunda təzyiqin artması ayaq venalarında durğunluğu gücləndirə bilər. Duzun həddindən artıq qəbulu isə ödemi artıra bilər. Çəki artımının ginekoloqun tövsiyə etdiyi hüdudlarda olması da venaların yükünü azaldır.
Doğuşdan sonra dövr
Doğuşdan sonra venoz sistemin yükü azalır, lakin tromboz riski müəyyən müddət qalır. Bu dövrdə də hərəkət fəallığı, kompression alt paltarı və həkim tövsiyələrinə əməl vacibdir.
- İlk günlərMümkün qədər tez hərəkətə başlamaq, uzun müddət yataqda hərəkətsiz qalmamaq; kompression alt paltarını həkimin tövsiyəsinə uyğun davam etmək.
- İlk həftələrTromboz riskinin davam etdiyi dövrdür; ayaqda ödem, qızartı və ya yeganə ağrı olduqda həkimə müraciət etmək lazımdır.
- Sonrakı aylarVenaların vəziyyətini fleboloqla qiymətləndirmək, qalan varikoz dəyişiklikləri üçün müalicə planı qurmaq.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Hamiləlik zamanı ayaqda ani dəyişikliklər tromboz əlaməti ola bilər və vaxt itirməyə imkan vermir:
Təcili həkimə müraciət edin
- bir ayaqda ani şişkinlik, ağrı, istilik və qızartı;
- baldırda sıxlaşmış, ağrılı venoz zolaq;
- nəfəs darlığı, sinədə ağrı, qansız öskürək və ya qəfil ürək döyünməsi (ağciyər arteriyasının tromboemboliyasının mümkün əlaməti, təcili yardım çağırın);
- varikoz düyünlərində qaralma, yara, qanaxma.
Əlaqəli Xəstəliklər
Varikoz (venaların varikoz genişlənməsi)
Varikoz səthi venaların genişlənməsi, uzanması və qıvrımlı hala gəlməsi ilə xarakterizə olunan xroniki venoz xəstəlikdir. Ayaqlarda ağırlıq, ağrı,…
İstiqamət: Flebologiya
Tez-tez Verilən Suallar
Xeyr. Risk irsi meyldən, çəkidən, hərəkət fəallığından və hamiləliklərin sayından asılıdır. Lakin venalara yük artdığı üçün hər hamilə qadında ayaqların vəziyyətinə diqqət yetirmək faydalıdır.
Əlamətlər başlayanda və ya risk yüksək olduqda həkim hamiləliyin istənilən müddətində tövsiyə edə bilər. Sıxlıq dərəcəsi və ölçüsü fərdi seçilməlidir. Səhər yataqdan qalxmazdan əvvəl geyinmək daha rahatdır.
Bəzi hallarda əlamətlər azalır, lakin dəri dəyişiklikləri və genişlənmiş venalar qala bilər. Doğuşdan sonra fleboloqda müayinə olunmaq tövsiyə edilir.
Bəzi vasitələr ağırlıq hissini yüngülləşdirə bilər, lakin hər preparat hamiləlik üçün uyğun deyil. İstifadədən əvvəl həkimlə məsləhətləşin.
Hər 1-2 saatdan bir ayağa qalxıb gəzmək, oturarkən topuq və barmaq hərəkətləri etmək, kifayət qədər maye içmək və lazım olduqda kompression corab geyinmək tövsiyə olunur. Səfərdən əvvəl ginekoloqla məsləhətləşin.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.