Süd vəzisi kistasına hava yeridilməsi: bu köhnə üsul niyə nadir istifadə olunur?

USM maye ilə dolu boşluğu və bərk komponentləri qiymətləndirməyə kömək edir. Hesabatda divarın xüsusiyyətləri, daxili quruluş və əlavə tapıntılar nəzərə alınır. Sadə kista ilə mürəkkəb quruluşlu törəməyə eyni yanaşmaq düzgün deyil. Yaşa və klinik suala uyğun mammoqrafiya da lazım ola bilər. “İçi mayedir” ifadəsi bütöv radioloji qiymətləndirməni əvəz etmir.

USM geniş yayılmazdan əvvəl kistanın daxili səthini görmək çətin idi. Buna görə mayenin çəkilməsindən sonra boşluğa hava yeridilir və mammoqrafik görüntü çəkilirdi. Məqsəd divarın hamar olub-olmadığını və boşluğun içərisində yumşaq toxuma çıxıntısının mövcudluğunu qiymətləndirmək idi.

Bu yanaşmanın bir neçə məhdudiyyəti var idi:

• müdaxilə iynə ilə müdaxiləni və əlavə rentgen şüalanmasını tələb edirdi;
• kiçik daxili dəyişikliklər hava fonunda gözdən qaça bilərdi;
• nəticə toxuma diaqnozu vermirdi, yalnız dolayı təsvir təqdim edirdi.

Müasir yüksək ayırdetməli USM isə divarı, arakəsməni və bərk komponenti iynəsiz göstərir. Bu səbəbdən pnevmokistoqrafiya bugün əsasən tarixi üsul hesab olunur.

Şikayət yaratmayan, görüntüdə aydın sadə kistanın yalnız mövcud olması punksiya üçün kifayət etmir. Ağrılı və gərgin kistada mayenin boşaldılması rahatlıq verə bilər. Lakin prosedurun məqsədi əvvəlcədən müəyyənləşdirilməlidir: narahatlığı azaltmaq, diaqnostik suala cavab almaq, yoxsa əlavə nümunə götürmək? Bunların nəticəyə təsiri fərqlidir.

Bərk komponent və ya görüntü ilə müayinə arasında uyğunsuzluq əlavə qiymətləndirmə tələb edə bilər. Bu halda yalnız mayeni boşaltmaq kifayət etməyə bilər; həkim uyğun iynə biopsiyasını seçir. Hər maye nümunəsinin laborator müayinəyə göndərilməsi də eyni qayda ilə həll edilmir. Qərar mayenin xüsusiyyətlərinə və digər məlumatlara görə verilir.

Həkimdən niyə məhz bu üsulun seçildiyini, USM və görüntü nəzarətli biopsiyanın nəyi cavablandırmadığını soruşun. Müasir alternativin olmadığı iddiası ayrıca izah tələb edir. Əvvəlki şəkilləri və yazılı rəyləri götürmək faydalıdır. Yalnız metodun adı əsasında klinikanı və ya diaqnozu qiymətləndirməkdənsə, konkret klinik məqsədi aydınlaşdırmaq daha doğrudur.

Maye çəkildikdən sonra düyünün tam itib-itməməsi və görüntüdə qalan sahə həkim üçün məlumat verir. Kista təkrar dolarsa əvvəlki prosedurun qeydini və nə qədər müddət sonra dəyişiklik olduğunu bildirin. “Bir dəfə boşaldılıb” məlumatı gələcəkdə bütün tapıntıların eyni səbəbdən olduğunu göstərmir. Yeni bərk hissə və ya dəri dəyişikliyi ayrıca qiymətləndirilməlidir. Sadə kistada rahatlıq məqsədli aspirasiya ilə şübhəli törəmədə toxuma diaqnostikasını qarışdırmamaq vacibdir.

Köhnə üsulun adı tibbi sənəddə varsa həmin sənədi yeni mütəxəssisə təqdim edin. Hər tarixi prosedurun təkrarı lazım deyil. Qərar verərkən “bu görüntü indiki sualı cavablandırırmı?” deyə soruşmaq daha faydalıdır. Müayinə planında nəzarətin səbəbi, vaxtı və yeni şikayətdə müraciət yolu olmalıdır. Kistanın olması süd vəzisinin digər sahələrindəki şübhəli tapıntını avtomatik izah etmir. Hər bir tapıntının uyğun radioloji qiymətləndirilməsi tələb oluna bilər.

Sadə kista ilə daxili komponenti olan törəmənin radioloji təsviri fərqlənir. “Mürəkkəb” sözü özü bədxassəli diaqnoz deyil, amma hansı xüsusiyyətin diqqət çəkdiyi dəqiqləşdirilməlidir. Divar, arakəsmə və bərk hissə barədə təsvir növbəti addıma təsir edə bilər. Mayenin çəkilməsi bütün bərk komponentin araşdırılması demək deyil. Bu səbəbdən aspirasiya sonrası ağrı azalsa da görüntüdə şübhəli hissə qalıbsa plan tamamlanmış sayılmaya bilər. Nəticəni yalnız rahatlıq hissi ilə deyil, müayinə məqsədinin yerinə yetirilməsi ilə qiymətləndirmək lazımdır.

Süd vəzisi kistaları maye ilə dolu kisəciklərdir və çox vaxt xoşxassəli olur. Onlara daha çox reproduktiv yaşda, xüsusilə menopauzadan əvvəlki illərdə rast gəlinir. Hormonal dəyişikliklərə görə kistanın ölçüsü sikl ərzində dəyişə, aybaşıdan əvvəl isə gərginlik və həssaslıq artıra bilər.

USM-də sadə kista adətən hamar divarlı, daxilində bərk komponenti olmayan formasiya kimi təsvir edilir. Şikayət yoxdursa və görüntü aydındırsa, çox hallarda yalnız müşahidə seçilir. Nəzarətin nə vaxt aparılacağını müayinəni təyin edən həkim müəyyənləşdirir. Menopauzadan sonra yeni kista aşkarlanarsa, bu da ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Süd vəzisi tapıntısı ilə müraciət edərkən əvvəlki sənədlərin hazır olması qiymətləndirməni sürətləndirir və lazımsız təkrar müayinələrin qarşısını alır.

• Əvvəlki USM və mammoqrafiya rəyləri, mümkünsə görüntülərin elektron nüsxəsi;
• əvvəl aparılmış punksiya və ya biopsiya haqqında qeydlər;
• son aybaşının tarixi, hamiləlik və ya əmizdirmə vəziyyəti;
• qəbul etdiyiniz hormonal vasitələr barədə məlumat;
• ailədə süd vəzisi və ya yumurtalıq xəstəliyi olub-olmadığı;
• düyünün nə vaxt fərq edildiyi və ölçüsünün sikl ilə dəyişib-dəyişmədiyi.

Bu əlamətlərin hər biri başqa səbəblərdən də ola bilər, lakin vaxtında müayinə qeyri-müəyyənliyi aradan qaldırır.

USM maye ilə dolu kistanı bərk törəmədən ayırmaqda xüsusilə faydalıdır və gənc qadınlarda sıx süd vəzisi toxumasında üstünlük verilən üsul ola bilər. Mammoqrafiya isə daha çox yaşa və risk amillərinə uyğun olaraq tətbiq edilir və USM-də görünməyən bəzi dəyişiklikləri, məsələn mikrokalsifikatları aşkarlaya bilər.

Hesabatda BI-RADS kimi kateqoriyalara rast gəlmək olar. Bu kateqoriya radioloqun tapıntı barədə yekun fikrini və növbəti addımı ifadə edir. Rəqəmin mənasını və nəzarətin nə vaxt aparılacağını həkimdən soruşun. İki müayinədən birinin nəticəsi digərinin lazımsız olduğunu göstərmir; hansının seçiləcəyi konkret şikayətə və yaşa görə müəyyən edilir.

Süd vəzisində yeni, fərqli xarakterli düyün hər zaman ayrıca qiymətləndirilir, çünki kista və bərk törəmə eyni vaxtda mövcud ola bilər.

Öz süd vəzilərinizin adi görünüşünü və hissini tanımaq, yeni dəyişikliyi tez fərq etməyə kömək edir. Bu, müayinəni əvəz etmir, yalnız diqqətli olmaq üçündür.

• Dəyişiklikləri hər ay təxminən eyni sikl günündə, çox vaxt aybaşıdan sonra izləyin;
• güzgü qarşısında forma, dəri və məmə ucunun görünüşünə baxın;
• barmaqların yastı hissəsi ilə süd vəzisini və qoltuqaltını yumşaq hərəkətlərlə yoxlayın;
• yeni düyün, dəri dəyişikliyi və ya axıntı fərq etsəniz qeyd edin.

Sikl ilə gəlib-gedən həssaslıq adi hal ola bilər. Lakin bir sikldən sonra da yoxa çıxmayan düyün və ya birtərəfli yeni dəyişiklik həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir. Yaşa uyğun skrininq müayinələrini də buraxmayın.