Prostat xəstəlikləri

Prostatit prostat vəzinin iltihabı ilə bağlı vəziyyətdir və bir neçə formada olur.

• Kəskin bakterial prostatit qəfil başlayır: hərarət, titrəmə, aşağı qarında və aralıqda ağrı, sidik ifrazında çətinlik. Bu hal tez müdaxilə tələb edir.
• Xroniki prostatit və xroniki çanaq ağrısı sindromu aylarla davam edə bilər. Əsas əlamətlər aşağı qarında, aralıqda, xayalıqda və ya belin aşağı hissəsində təkrarlanan ağrı, sidik ifrazı zamanı narahatlıq, cinsi funksiyada dəyişikliklərdir.

Xroniki formada ağrının səbəbi həmişə infeksiya olmur; əzələ gərginliyi, sinir sistemi və həyat tərzi amilləri də rol oynaya bilər. Buna görə müalicə hamıya eyni deyil. Həkim analizlərə, USM-ə və şikayətlərin xarakterinə baxaraq plan qurur. Bəzən bir neçə mütəxəssisin birgə yanaşması lazım olur və nəticə dərhal yox, tədricən görünür.

Əlamətlər oxşar olduğundan prostatiti adenomadan, sistitdən və ya digər xəstəliklərdən yalnız müayinə ilə ayırmaq mümkündür. Öz-özünə dərman qəbul etməmək daha məqsədəuyğundur.

Prostat adenoması (xoşxassəli prostat hiperplaziyası) yaşla bağlı vəzin böyüməsidir. Bu xərçəng deyil, lakin sidik kanalını sıxaraq narahatlıq yarada bilər. Tipik əlamətlər:

• sidiyə tez-tez getmək, xüsusilə gecələr;
• axının zəifləməsi, kəsilməsi, ikiləşməsi;
• sidiyə başlamaq üçün gərilmək;
• kisənin tam boşalmadığı hissi;
• qəfil və güclü sidik hissi.

Şikayətlərin dərəcəsini qiymətləndirmək üçün IPSS tipli xüsusi sorğudan istifadə olunur. Pasiyent sidik ifrazı ilə bağlı bir neçə suala cavab verir, nəticə isə şikayətlərin yüngül, orta və ya ağır olduğunu və həyat keyfiyyətinə təsirini göstərir. Sorğu diaqnoz deyil, lakin həkimə müalicənin seçilməsində kömək edir.

Şikayətlər yüngül olarsa, bəzən yalnız müşahidə və həyat tərzi tövsiyələri kifayət edir.

Adenomanın ölçüsü ilə şikayətlərin ağırlığı həmişə üst-üstə düşmür: kiçik vəz də ciddi narahatlıq, böyük vəz isə az əlamət verə bilər. Buna görə həm müayinə nəticələri, həm də sizin hissləriniz nəzərə alınır.

Müayinə söhbət və baxışdan başlayır. Sonra sidik analizi, prostat vəzinin USM-i və qalıq sidiyin ölçülməsi, PSA, lazım olduqda isə MRT və biopsiya təyin edilir. PSA nəticəsi yalnız xərçəng demək deyil; testin əhəmiyyətini həkim izah edir. Biopsiya şübhəli hallarda vəzdən kiçik nümunə alınaraq mikroskop altında baxılması üçün aparılır.

Müalicə seçimləri vəziyyətin ağırlığından asılıdır:

• Prostatitin müalicəsi: forma və səbəbə uyğun dərman, fizioterapiya və həyat tərzi tövsiyələri.
• Adenomanın konservativ müalicəsi: sidik axınını yaxşılaşdıran və vəzin həcminə təsir edən dərman qrupları, müşahidə.
• Cərrahi və minimal invaziv üsullar: prostatın TUR-u (sidik kanalı vasitəsilə aparılan əməliyyat), su buxarı ilə termoterapiya, açıq və ya digər adenomektomiya.

Dərman müalicəsi kifayət etmədikdə, qalıq sidik çoxaldıqda və ya ağırlaşmalar yarandıqda cərrahi seçimlər müzakirə olunur. Üsulu vəzin ölçüsü, yaş, yanaşı xəstəliklər və sizin gözləntiləriniz nəzərə alınaraq seçilir.

Prostat xəstəlikləri çox vaxt uzunmüddətli müşahidə tələb edir. Müalicənin nəticəsi həm seçilmiş üsuldan, həm də gündəlik vərdişlərdən asılıdır.

• Axşam saatlarında maye və kofeinin miqdarını məhdudlaşdırmaq gecə sidiyə getməni azalda bilər.
• Uzun müddət hərəkətsiz oturmaqdan və soyuqlamadan çəkinmək tövsiyə olunur.
• Müntəzəm fiziki aktivlik çanaq nahiyəsinin vəziyyətinə müsbət təsir göstərir.
• Qəbul etdiyiniz bütün dərmanlar barədə həkimə məlumat verin, çünki bəziləri sidik ifrazına təsir edə bilər.

Cərrahi müdaxilədən sonra bərpa müddəti və ehtimal olunan ağırlaşmalar əməliyyatdan əvvəl ətraflı müzakirə edilir. Heç bir üsul hər pasiyent üçün eyni nəticəyə zəmanət vermir, lakin düzgün seçim şikayətləri xeyli azalda bilər.

Hər nəzarət görüşündə həkim şikayətlərin dinamikasını qiymətləndirir və lazım olduqda planı dəyişdirir. Müntəzəm müşahidə ağırlaşmaların vaxtında aşkarlanmasına kömək edir. Qeydlərinizi və analiz nəticələrini saxlamaq görüşləri daha səmərəli edir.

Prostat xəstəlikləri zamanı bəzi vəziyyətlər gecikdirilmədən yardım tələb edir. Aşağıdakılar olarsa, 103 nömrəsinə zəng edin və ya təcili yardım şöbəsinə müraciət edin:

• Kəskin sidik tutulması: kisə dolu olduğu halda sidik ifraz etmək mümkün olmur, aşağı qarında güclü ağrı və gərginlik hiss olunur. Bu təcili hal sayılır və kateter qoyulmasını tələb edə bilər.
• yüksək hərarət, titrəmə və aralıqda şiddətli ağrı;
• sidikdə çoxlu qan və ya laxtalar;
• sidik ifrazının tam dayanması ilə birgə qəflətən başlayan halsızlıq.

Sidik tutulmasını evdə gözləməklə, isti vanna və ya dərmanla həll etməyə çalışmaq təhlükəli ola bilər: kisənin həddindən artıq dolması böyrəklərə zərər verə bilər. Daha yüngül, lakin davam edən şikayətlər üçün planlı qəbula yazılmaq kifayətdir.

Ağır vəziyyətə düşməyi gözləməyin: şübhə olduqda dərhal zəng etmək daha təhlükəsizdir. Zəng zamanı şikayətlərinizi, nə vaxt başladığını və qəbul etdiyiniz dərmanları dispetçerə bildirin.