Dildə sarı örtük nadir hal deyil. Bu səhifədə dildə sarı örtüyün səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Endokrinoloq Hepatoloq İnfeksionist Qastroenteroloq Stomatoloq
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Dildə sarı örtük nadir hal deyil. Bəzi hallarda norma variantı ola bilər, digər hallarda isə orqanizmdə xəstəlik prosesinin inkişafından xəbər verir. Normada dildə, adətən gecə yuxusundan sonra olan, az miqdarda ağ örtüyün olması mümkündür. Lakin dildə sarı örtük tez-tez narahatlıq yaradır, çünki həzm sisteminin, qaraciyərin, öd kisəsinin işindəki pozğunluqların əlaməti ola, yaxud antibiotiklər kimi dərmanların qəbulunun nəticəsi ola bilər. Bu əlamətə həm uşaqlarda, həm də böyüklərdə rast gəlinir. Lakin böyüklərdə dildə sarı örtük daha tez-tez aşkar edilir. Bir tərəfdən bu, xroniki patologiyanın yaşla əlaqəli inkişafı ilə, digər tərəfdən siqaret çəkmə və spirtli içkilərdən sui-istifadə nəticəsi ilə bağlıdır.
Növləri
Sarı örtüyün bir neçə növü mövcuddur:
- Yerləşməsinə görə: kökdə, yanlarda, mərkəzdə, bütün səth boyu bərabər;
- Sıxlığına görə: sıx (çətinliklə çıxarılan), boş (asanlıqla təmizlənən);
- Rənginə görə: açıq sarı, tünd sarı, qəhvəyi çalarlı;
- Yaranma xarakterinə görə: daimi, epizodik, yeməkdən və ya yuxudan sonra güclənən.
Həmçinin mikroflora balansının pozulması və preparatın yan təsiri nəticəsində yaranan, antibiotiklərdən sonra dildə sarı örtük xüsusi qeyd olunur.
Səbəbləri
Dildə sarı örtüyün yaranmasının əsas səbəbləri aşağıda göstərilmişdir:
- Hepatobiliar kompleksin disfunksiyası öd durğunluğu ilə müşayiət olunur, bu isə adətən dilin kök nahiyəsində cəmlənən sarımtıl örtüyün yaranmasına səbəb ola bilər (bu simptom ağız boşluğunda acılıq hissi və qaraciyər nahiyəsində narahatlıqla birləşə bilər);
- Mədənin, mədəaltı vəzinin iltihabı və ya mədə məzmununun qida borusuna atılması orqanizmin zərərsizləşdirmə sistemini poza və örtüyün yaranmasına gətirib çıxara bilər;
- Qaraciyər çatışmazlığı — qaraciyər qanı təmizləmə vəzifəsinin öhdəsindən gələ bilmədikdə orqanizmdə intoksikasiya baş verir, bu isə dildə əlamətlər şəklində büruzə verə bilər;
- LOR orqanlarının infeksion prosesləri — boğazın, burunudlaq boşluğunun və badamcıqların iltihabı örtüyün rəngini dəyişə bilər, xüsusən uşaqlarda;
- Ağız boşluğu gigiyenasının pozulması — dişlərin, dilin düzgün və ya kifayət qədər təmizlənməməsi mikroflora balansını poza, şərti patogen mikroorqanizmlərin artmasını stimullaşdıra bilər;
- Tütün çəkmə — yanma məhsulları və nikotinin özü dilin selikli qişasının rəngini dəyişir;
- Susuzlaşma — belə şəraitdə tüpürcək daha az ifraz olunur ki, bu da ağız boşluğunda bakterial artımı stimullaşdırır;
- Antibiotiklərin və digər dərmanların qəbulu — antibiotiklərdən sonra dildə sarı örtük çox vaxt mikroflora balansının pozulması və immunitetin zəifləməsi fonunda yaranır;
- Bağırsaq disbakteriozu — bu vəziyyət ağız boşluğu daxil olmaqla bütün həzm sisteminin vəziyyətinə təsir edir;
- Vitamin çatışmazlığı — xüsusən B və C qrupu, bu da iltihaba, səthin rəngi və toxumasının dəyişməsinə səbəb ola bilər.
Qadınlarda dildə sarı örtüyün səbəbi tez-tez hormonal dəyişikliklərlə bağlıdır: hamiləlik, premenstrual sindrom, menopauza dövründə. Kişilərdə dildə sarı örtüyün səbəbi isə çox vaxt zərərli vərdişlərlə (alkoqol, tütün) və yaşla toplanan həzm sistemi xəstəlikləri ilə əlaqədardır.
Diaqnostika
Dildə sarı örtüyün dəqiq diaqnostikası selikli qişanın vizual müayinəsi ilə başlayır. Həkim örtüyün rəngini, sıxlığını, strukturunu, həmçinin yerləşməsini qiymətləndirir — çox vaxt örtük dilin kökündə yaranır, lakin dilin yan kənarlarını da əhatə edə bilər. Pasiyentin sorğusu da az əhəmiyyət daşımır: mütəxəssis ağızda acılıq, qarında ağrı, zəiflik, iştahanın pozulması, sidik və ya nəcisin rənginin dəyişməsinin olub-olmadığını aydınlaşdırır.
Böyüklərdə və uşaqlarda dildə sarı örtüyün ən ehtimal olunan səbəbini müəyyən etmək üçün aşağıdakı əlavə müayinələr təyin olunur:
- Ümumi qan və sidik analizi — iltihab, anemiya, susuzlaşmanın laborator əlamətlərini təsdiqləmək/istisna etmək üçün;
- Qaraciyər fermentlərinin qiymətləndirilməsi ilə biokimyəvi qan analizi — qaraciyər və öd kisəsinin funksional vəziyyəti barədə nəticə çıxarmağa imkan verir;
- Qarın boşluğu orqanlarının USM-i — hepatobiliar sistemin, mədəaltı vəzinin vəziyyətini vizuallaşdırır;
- FQDS (fibroqastroduodenoskopiya) — mədə-qida borusu reflüksi nəticəsində iltihablanmış və ya qıcıqlanmış ola biləcək selikli qişanın vəziyyətini obyektiv qiymətləndirməyə imkan verir;
- Koproqramma — qidanın həzm olunması və bağırsaq mikroflorasının mümkün pozğunluğu üçün nəcis analizi;
- Helikobakter pilori və parazitlərin aşkarlanması üçün analizlər — sonrakı hədəfli müalicə üçün;
- Zərurət yarandıqda — MRT, KT, həmçinin qastroenteroloq, hepatoloq, infeksionist konsultasiyaları.
Keyfiyyətli müayinə olmadan dildə sarı örtüyün niyə yarandığını dəqiq müəyyən etmək mümkün deyil, çünki o, mədə və qaraciyər problemlərindən tutmuş ağız boşluğu patologiyalarına və intoksikasiyalara qədər müxtəlif xəstəliklərin əlaməti ola bilər. Yalnız kompleks yanaşma düzgün diaqnoz qoymağa və effektiv müalicə təyin etməyə imkan verir.
Müalicə
Müalicə simptomun əsas səbəbindən asılıdır. Əvvəlcə dildəki sarı örtüyün nədən xəbər verdiyini müəyyən etmək, sonra terapevtik proqram tərtib etmək lazımdır. Müalicə ilkin patologiyanın korreksiyasına yönəlir. Diaqnozdan asılı olaraq həkim fərdi terapiya təyin edir:
- Qastrit zamanı — qoruyucu pəhrizə riayət, mədə selikli qişasını qorumaq üçün proton nasosu inhibitorlarının (omeprazol), antasidlərin qəbulu;
- Xolesistit zamanı — ağrını aradan qaldırmaq üçün spazmolitiklər, öd qovucu preparatlar, pəhriz qidalanması (5 saylı stol) təyin olunur;
- Hepatit zamanı — qaraciyərin funksiyasını bərpa etmək üçün əksvirus vasitələr, hepatoprotektorlar tətbiq olunur;
- Disbakterioz zamanı — probiotiklər, prebiotiklər, həmçinin bağırsaq mikroflorasını normallaşdırmaq üçün rasionun korreksiyası göstərilir;
- Ağız boşluğu patologiyaları zamanı — sanasiya, antiseptik yaxalamalar, iltihabların müalicəsi, karies aradan qaldırılması;
- Infeksiyalar zamanı — törədicidən asılı olaraq antibakterial və ya əksvirus preparatlar təyin olunur;
- Susuzlaşma zamanı — regidratasiya terapiyası aparılır, təmiz su qəbulu artırılır.
Əlavə olaraq tövsiyə olunur:
- Tütün çəkməkdən tam imtina — dildəki tütün örtüyünün aradan qaldırılması;
- Gündəlik dil təmizlənməsi daxil olmaqla ağız boşluğu gigiyenasına riayət;
- Yuxu və istirahətin normallaşdırılması, stresin azaldılması.
Antibiotiklərdən sonra dildə sarı örtük xüsusi diqqət tələb edir. Mikroflorasının bərpasına probiotiklər, yüngül pəhriz, qızardılmış və yağlı qidanın istisna edilməsi kömək edir. Xüsusən xronik xəstəlikləri olan böyüklərdə həzm sisteminin ümumi vəziyyətinə nəzarət etmək vacibdir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Dildə sarı örtük kimi simptomun göz ardı edilməsi, xüsusən uzun müddət saxlanıldıqda və ya güclənəndə, orqanizmdə ciddi pozulmalara gətirib çıxara bilər. Belə örtük çox vaxt daxili problemlərə işarə edir və adekvat müalicənin olmaması onların ağırlaşmasına şərait yaradır. Ən tez-tez rast gəlinən nəticələrə aşağıdakılar daxildir:
- Həzm sisteminin xronik xəstəlikləri — qastrit, duodenit, pankreatit və digər patologiyalar daimi problemə çevrilə bilər;
- Öd kisəsində daşlar — öd durğunluğu daşların formalaşmasına şərait yaradır ki, bu da sonradan cərrahi müalicə tələb edir;
- Qaraciyər funksiyasının pozulması — qaraciyər filtr rolunu effektiv yerinə yetirməyi dayandırır ki, bu da intoksikasiyaya və ümumi vəziyyətin pisləşməsinə gətirib çıxarır;
- Ağız boşluğu selikli qişasının proqressivləşən iltihabı — qlossit, stomatit, kandidoz inkişaf edir, dilin ağrılılığı güclənir və xoşagəlməz qoxu yaranır;
- Immunitetin zəifləməsi — mədə-bağırsaq traktında və ağız boşluğunda olan xronik iltihab ocaqları orqanizmin müdafiə qüvvələrini azaldır;
- Psixosomatik pozulmalar — narahatlıq, stress, yuxu pozulması çox vaxt uzun müddət saxlanılan simptomlar fonunda yaranır;
- Qida maddələrinin sorulmasının pisləşməsi — mədə və bağırsağın zədələnmələri vitamin və minerallarin normal mənimsənilməsini poza bilər ki, bu da selikli qişaların vəziyyətinə təsir edir.
Beləliklə, dildəki sarımtıl örtük zərərsiz hadisə hesab edilə bilməz. O, təcili müayinə tələb edən xəstəliklərin əlaməti ola bilər. Əgər dildəki sarı örtük 5–7 gündən çox keçmirsə və ya digər narahatedici simptomlarla (qarında ağrı, ürəkbulanma, ağızda acılıq) müşayiət olunursa, mümkün qədər tez həkimə müraciət etmək vacibdir. Yalnız kompleks diaqnostika səbəbləri aşkar etməyə və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edə bilər.
Hansı həkimə müraciət etməli
Dildə saramtıl örtük yaranıbsa, terapevtə müraciətlə başlamaq lazımdır. O, pasiyentin ümumi vəziyyətini qiymətləndirəcək və dar profilli mütəxəssisə yönləndirəcək:
- Qastroenteroloq — həzm sisteminin patologiyaları şübhəsi zamanı;
- Hepatoloq — qaraciyər xəstəlikləri şübhə edildikdə;
- Infeksionist — infeksion xəstəlik əlamətləri olduqda;
- Stomatoloq — örtük ağız boşluğundakı lokal problemlərlə bağlı olduqda;
- Endokrinoloq — diabet və maddələr mübadiləsi pozğunluqları şübhəsi zamanı.
Əlaməti, xüsusilə 5–7 gündən çox davam edərsə, görməzdən gəlməmək vacibdir.
Yadda saxla!
Sarı dil ayrıca xəstəlik deyil, orqanizmin mübadilə məhsullarının xaric edilməsi ilə öhdəsindən gələ bilmədiyini göstərən siqnaldır. Simptom xüsusən tez-tez öd kisəsi və ya qaraciyərlə bağlı problemlərdən xəbər verir. Həkimlər həmişə özbaşına müalicə ilə məşğul olmamağı, tam diaqnostikadan keçməyi tövsiyə edir. Bir çox hallarda korreksiya oluna bilən həzm sistemi xəstəlikləri aşkar etmək mümkün olur.
Suallar və cavablar
Örtük həzm problemləri, qaraciyər patologiyası, susuzlaşma və ya toksik dərmanların qəbulu ilə bağlı ola bilər. Əgər o, bir həftədən çox saxlanılırsa, digər simptomlarla (acılıq, ağrı, yorğunluq) müşayiət olunursa, terapevtə və ya qastroenteroloqa müraciət etmək lazımdır.
Bəli, bu tez-tez rast gəlinən haldır. Antibiotiklərdən sonra dildə sarı örtük mikroflora balansının pozulması və həzmdəki keçici dəyişikliklərlə bağlıdır. Adətən preparat dayandırıldıqdan və probiotiklər qəbul edildikdən sonra örtük keçir.
Səhər örtüyü gecə tüpürcək durğunluğu, mikroflora fəallığı, susuzlaşma və orqanizmin fizioloji təmizlənmə prosesi ilə bağlı ola bilər. Əgər gün ərzində keçir və narahatedici hisslərlə müşayiət olunmursa, bu, norma hesab edilir.
