Əl barmaqlarının şişməsi sadəcə xoşagəlməz hal deyil, orqanizmdə mümkün pozğunluqların göstəricisi ola bilər. Bu səhifədə əl barmağının şişməsinin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Dermatoloq Endokrinoloq Kardioloq Nefroloq Revmatoloq Terapevt Travmatoloq-ortoped
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Əl barmaqlarının şişməsi sadəcə xoşagəlməz hal deyil, orqanizmdə mümkün pozğunluqların göstəricisi ola bilər. Çox qadına tanışdır: səhər yuxudan duranda sevimli üzüyün birdən dara gəldiyini görmək — çox vaxt bu, ciddi narahatlıq üçün səbəb deyil, lakin bunu diqqətsiz buraxmaq da lazım deyil.
Növləri
Əllərin şişməsi müxtəlif ola bilər və bir sıra əlamətlərə görə, səbəblərini və harada, necə təzahür etdiyini nəzərə alaraq təsnif edilir.
Məsələn, şişkinlik yalnız əlin bir hissəsində müşahidə olunduqda, deyək ki, bütün sağ əl və ya yalnız onun biləyi şişdikdə, lokal şişlər ayırd edilir. Əgər şiş eyni zamanda hər iki əli, üstəlik simmetrik şəkildə əhatə edirsə, bu, çox vaxt orqanizmdə hansısa ümumi sistem xəstəliyinə işarə edir.
Bundan başqa, travmatik zədələnmələr və ya infeksion patologiyalar (artritlər, fleqmonalar) nəticəsində yaranan iltihabi şişlər də vardır.
Onlardan fərqli olaraq, ağrısız əl şişkinliyi çox vaxt venoz və ya limfatik axının pozulmasına işarə edir.
Böyrək xəstəliklərində onkotik şişlər yaranır ki, onlar əllərdən başqa üzü, qarının ön hissəsini və bel nahiyəsini də əhatə edir.
Limfoödemlər limfa axınının pozulması zamanı inkişaf edir, bu, əməliyyatın, şüa terapiyasının və ya limfatik sistemin anadangəlmə anomaliyalarının nəticəsi ola bilər və adətən bir əldə təzahür edir.
Toksik əl şişləri lokal xarakter daşıyır və toksik və ya zəhərli maddələrlə təmasdan sonra yaranır.
Şişlər əlin müxtəlif hissələrində — barmaqlarda, biləkdə, qolun ön hissəsində və ya bütün əldə yarana bilər. Onların şiddəti də müxtəlifdir: az nəzərə çarpandan güclüyə qədər.
Bundan başqa, şişlər zədələnmə nahiyəsinə görə də fərqləndirilir: sol əli, sağ əli və ya hər iki əli eyni vaxtda əhatə edə bilər.
Səbəbləri
Ödem — toxumalarda mayenin artıq toplanmasıdır. Əl barmaqlarında bu, “gərginlik”, ağırlıq hissi, barmaq yastıqcıqlarının həcminin artması, bəzən isə qızarma və yerli temperaturun yüksəlməsi şəklində özünü göstərə bilər.
Əllərin şişməsinin səbəbləri müxtəlifdir.
Venoz axının pozulması — bəlkə də ən tez-tez rast gəlinən səbəblərdən biridir. Əllərdən qan venalar vasitəsilə ürəyə qayıdır. Bu axın çətinləşdikdə maye toxumalarda toplana bilər. Səbəblər:
- Əlverişsiz vəziyyətdə uzun müddət qalmaq — məsələn, əl üstündə yatmaq, əllərin düzgün olmayan vəziyyətində kompüter arxasında uzun işləmək.
- Sıx bəzək əşyalarının taxılması — üzüklər, bilərziklər damarlara təzyiq göstərə bilər.
- Zədələnmələr — zərbələr, sınıqlar, çıxıqlar.
- Venaların genişlənməsi — daha çox aşağı ətraflarda rast gəlinsə də, yuxarı ətraf venalarını da əhatə edə bilər.
Limfatik axının pozulması (limfedema) — limfa damarları və ya düyünləri zədələndikdə və ya bloklandıqda limfedema inkişaf edə bilər. Bunun səbəbi ola bilər:
- Cərrahi müdaxilələr — xüsusilə limfa düyünlərinin çıxarılması zamanı (məsələn, süd vəzisi xərçəngində).
- Şüa terapiyası.
- İltihabi proseslər.
- Limfatik sistemin anadangəlmə anomaliyaları.
Sistem xarakterli xəstəliklər — əllərin şişməsi daha ciddi sağlamlıq problemlərinin “siqnalı” ola bilər: ürək çatışmazlığında; böyrək və qaraciyər xəstəliklərində; qalxanabənzər vəzi xəstəliklərində (hipotireoz); allergiyada; artritlərdə; podaqrada və s.
Əllərin şişməsinin səbəblərindən biri də bəzi dərmanların (məsələn, hipertoniya, diabet müalicəsi üçün və ya hormonlu preparatlar) qəbulu ola bilər — yan təsir kimi.
Barmaqların şişməsinin daha bir səbəbi hamiləlikdir. Bu dövrdə qadının bədənində əhəmiyyətli hormonal dəyişikliklər və qan həcminin artması baş verir, bu da şişkinliyə, xüsusilə əllərin şişməsinə səbəb olur.
Diaqnostika
Dəqiq diaqnoz qoymaq üçün bir sıra diaqnostik prosedurlardan istifadə olunur.
- USM
- Maqnit-rezonans tomoqrafiya (MRT)
- Kompüter tomoqrafiya (KT)
- Rentgenoqrafiya
- Analizlər
Əvvəlcə həkim müayinə aparır və anamnez toplayır. O, ödemin nə vaxt və hansı şəraitdə yarandığını, xəstəni hansı digər əlamətlərin (ağrı, qızarma, sərtlik) narahat etdiyini və xəstəliyin necə getdiyini dəqiqləşdirir. Həkim həmçinin ödemin konkret harada yerləşdiyini (baş barmaq, orta barmaq, çeçələ barmaq və ya barmaqlar arası zona), nə qədər geniş və ifadəli olduğunu qiymətləndirir, oynaqların hərəkətini, toxumaların rəngini, sıxlığını və temperaturunu öyrənir.
Travmaların, oynaq patologiyalarının və irinli infeksiyaların diaqnostikasında rentgenoqrafiya tövsiyə olunur. Bu üsul sümük sınıqlarını, oynaq çıxıqlarını, habelə iltihabi və degenerativ dəyişikliklərin əlamətlərini aşkar etməyə imkan verir.
Trombozları təsdiqləmək, damar sisteminin vəziyyətini təhlil etmək və irinli boşluqların ölçülərini müəyyən etmək üçün ultrasəs skan edilməsi istifadə olunur.
Yumşaq toxumaların keyfiyyətli görüntülərini almaq lazım olduqda maqnit-rezonans tomoqrafiya əsas üsul kimi çıxış edir. Eyni zamanda, sümük strukturlarının dərin tədqiqi üçün kompüter tomoqrafiya daha üstün hesab olunur.
Müalicə
Əl travmaları və xəstəliklərində ilk yardım
Ümumi tədbir kimi zədələnmiş əli ürək səviyyəsindən yuxarıda, qaldırılmış vəziyyətdə saxlamaq tövsiyə olunur. Travmatik zədələnmə zamanı zərərçəkənin ətrafını şina və ya dəstəkləyici sarğı ilə sabitləşdirin, soyuq qoyun və ağrıkəsici preparat verin. Oynaq xəstəliklərində ağrıkəsici və iltihab əleyhinə təsirə malik yerli vasitələrdən istifadə etmək tövsiyə olunur. Yadda saxlamaq vacibdir: şiş sürətlə artırsa və ya ağrı güclüdürsə və keçmirsə, dərhal həkimə müraciət etmək lazımdır.
Konservativ müalicə üsulları
Yanıq və şaxtavurma hallarında sarğının müntəzəm dəyişdirilməsi tələb olunur. Əl şişinin müalicəsi müxtəlif üsulları əhatə edə bilər:
- Yükün məhdudlaşdırılması — əlin həddindən artıq gərginləşməsindən qaçınmaq vacibdir, ortezlərdən istifadə mümkündür.
- Ağrı və iltihabı həm yerli, həm də sistem səviyyəsində azaltmaq üçün qeyri-steroid iltihab əleyhinə preparatlar (QSİƏP).
- Qlükokortikosteroidlər — güclü ağrı və iltihab zamanı oynaq nahiyəsinə hormonal preparatların inyeksiyaları (blokadalar) göstərişdir.
- Qan dövranını optimallaşdırmaq məqsədilə venoz və limfatik sistem patologiyalarında damarlara təsir edən dərman vasitələri istifadə olunur. Bunlara toxumaların qidalanmasını yaxşılaşdırmaq və durğunluq hallarını azaltmaq üçün müraciət edilir.
- Ağrı sindromunun və iltihabi proseslərin kompleks müalicəsində, həmçinin mikrosirkulyasiyanı yaxşılaşdırmaq üçün fizioterapevtik üsullar tətbiq olunur. Bunlara dərman maddələri ilə elektroforez, maqnitoterapiya, lazer terapiyası, YİT-terapiya və peloidoterapiya aiddir. Bu prosedurlar metabolizmə və toxumaların regenerasiya proseslərinə stimuledici təsir göstərir.
- Travmatik zədələnmələrdən sonra reabilitasiya dövründə, həmçinin damar və oynaq xəstəliklərində xüsusi seçilmiş fiziki hərəkətlər təyin olunur. Müalicəvi bədən tərbiyəsi hərəkət fəallığının bərpasına, əzələ korsetinin möhkəmlənməsinə və zədələnmiş orqan və sistemlərin funksional vəziyyətinin yaxşılaşmasına kömək edir.
Şişlərin cərrahi müalicə üsulları
Cərrahi taktikanın seçimi etiologiya və şiş sindromunun xüsusiyyətləri ilə müəyyən olunur. Aşağıdakı əməliyyat növləri tətbiq edilə bilər:
- Travmatik zədələnmələrdə sümük qırıqlarını sabitləşdirmək üçün osteosintez, çıxıqların reposisiyası, hematomların çıxarılması, şaxtavurma zamanı nekrektomiya (nekrozlaşmış toxumaların çıxarılması), həmçinin yanıq zədələnmələrində rekonstruktiv əməliyyatlar aparılır.
- İnfeksion proseslər zamanı panarisium (barmağın irinli iltihabı), furunkul (tük follikulunun irinli iltihabı) və ya abses (irinlə dolu boşluq) kimi iltihab ocaqlarından irini xaric etmək üçün kəsik (insiziya) aparılır və drenaj qoyulur.
- Oynaq xəstəliklərində müxtəlif əməliyyat növləri tətbiq olunur: artroplastika — oynağın normal işini bərpa etməyə yönəlib; artrodez — ağrını aradan qaldırmaq və sabitləşdirmək üçün oynağın cərrahi yolla hərəkətsizləşdirilməsi; endoprotezləşdirmə — zədələnmiş oynağın süni protezlə əvəz edilməsi.
- Damar xəstəliklərində aşağıdakı prosedurlar aparılır: trombektomiya — qan damarlarından qan laxtalarının (trombların) çıxarılması, və limfoödemin korreksiyasına yönəlmiş əməliyyatlar.
Əməliyyatdan sonrakı dövrdə itirilmiş funksiyaların bərpası üçün ağrıkəsici terapiya, antibiotik terapiyası və reabilitasiya tədbirləri kompleksi təyin olunur.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Əl barmaqlarının şişməsinə etinasızlıq göstərmək və onların aradan qaldırılması üçün vaxtında tədbir görməmək sağlamlığa ciddi zərər verə, hərəkət funksiyalarına və orqanizmin ümumi vəziyyətinə mənfi təsir edə bilər.
- Xroniki şişkinlik daxili orqanların ciddi patologiyalarının mümkün inkişafından xəbər verir, buna görə də təcili tibbi yardıma müraciət tələb edir. Limfa axınının pozulması hüceyrələrarası boşluqda artıq mayenin toplanmasına gətirib çıxarır ki, bu da hüceyrə metabolizminə mənfi təsir göstərir. Bu, hüceyrələrin qidalanmasının pisləşməsinə, onların fəallığının azalmasına və iltihabi proseslərə həssaslığın artmasına səbəb olur. Problemin nəzərdən qaçırılması sağlamlıq üçün geri dönməz nəticələrə gətirib çıxara bilər.
- Uzunmüddətli limfostaz ətrafın strukturunda geri dönməz dəyişikliklərə səbəb olur. Limfanın uzun müddət durğunluğu dərinin və dəri altı yağ toxumasının bərkiməsinə və qalınlaşmasına səbəb olur. Nəticədə bu, əlin və barmaqların ölçülərinin artmasına, həmçinin deformasiyasına gətirib çıxarır.
- Şişkinlik biləyin oynaqlarının normal fəaliyyətinə mane olur, xüsusilə səhər oyanandan sonra sərtliyə səbəb olur, hərəkət amplitudasını məhdudlaşdırır və gündəlik işlərin görülməsini çətinləşdirir.
- Sinir reseptorlarına təsir edən yüksək hidravlik təzyiq ağrı sindromuna, distal ətraflarda keyimə və parestezi şəklində hissi pozğunluqlara səbəb ola bilər ki, bu da xırda motorikaya mənfi təsir göstərir.
Şişin səbəbi iltihabi proses olduğu hallarda, infeksiyanın yayılması ehtimalı mövcuddur.
Hansı həkimə müraciət etməli
Əl barmaqlarınızın qəflətən şişdiyini fərq etdinizsə, ilk addım ümumi profil həkiminə müraciət etməkdir. Məhz o, vəziyyətinizin ilkin qiymətləndirilməsini aparacaq, xəstəlik tarixini öyrənəcək və zərurət olduqda dar profilli mütəxəssislərə yönləndirəcək. Terapevtin səlahiyyətinə ödemin xarakterinin müəyyən edilməsi daxildir — onların təcrid olunmuş, yoxsa ümumi xəstəliklə bağlı olması. Xəstənin sonrakı addımları məhz onun rəyi ilə müəyyən olunacaq.
Ödemə nəyin səbəb olduğu ehtimalından asılı olaraq aşağıdakı həkimlərin məsləhəti tələb oluna bilər:
Yadda saxla!
Əl barmaqlarının şişməsi pasiyentlərin tez-tez həkimlərə müraciət etdiyi kifayət qədər geniş yayılmış şikayətdir. Anlamaq vacibdir ki, şişin özü diaqnoz deyil, tamamilə zərərsizdən ciddi tibbi müdaxilə tələb edənə qədər müxtəlif vəziyyətlərə işarə edə bilən simptomdur.
Yalnız bir əlin şişdiyi birtərəfli şiş xüsusi diqqət tələb edir, çünki damar və ya sinir problemlərinə işarə edə bilər. Səhər saatlarında təzahür edən əl barmaqlarının şişkinliyi bəzən revmatoloji xəstəliklərin və ya hormonal fon pozğunluqlarının əlaməti olur. Şişkinlik tez-tez təkrarlanırsa və ya digər narahatedici əlamətlərlə müşayiət olunursa, həkimlə məsləhətləşmək lazımdır.
Suallar və cavablar
Şiş adlanan maye ləngiməsi əl toxumalarında hüceyrələrarası maye həcminin artmasına gətirib çıxarır. Yuxu zamanı bədən üfüqi vəziyyətdə olduğundan cazibə qüvvəsinin mayenin paylanmasına təsiri azalır, bu isə onun yuxarı ətraflarda toplanmasına şərait yaradır. Bu, həmçinin duz istehlakı və ya müəyyən xəstəliklərlə də əlaqəli ola bilər.
Bir əldə şiş müxtəlif amillərdən, məsələn, travmalar, iltihabi proseslər, allergiya, infeksiyalar və ya damar problemləri zamanı yarana bilər.
Sağlamlıq üçün risk şişin səbəbindən asılıdır. Əgər əl güclü ağrıyırsa, qızarıbsa, temperatur qalxıbsa və ya onu hərəkət etdirmək çətindirsə, nə baş verdiyini müəyyən etmək və yardım almaq üçün həkimə göstərmək daha yaxşıdır.
Bir neçə üsul:
- Əllərinizi qaldırın — əlləri ürək səviyyəsindən yuxarıda saxlayın.
- Soyuq kompres — soyuq dəsmal və ya parçaya bükülmüş buz paketini 15-20 dəqiqə tətbiq edin.
- Yüngül masaj — əlləri barmaqlardan biləyə doğru diqqətlə masaj edin.
- Bilək və barmaqlar üçün yüngül hərəkətlər edin (yumruğu sıxıb açmaq).
