Limfedema limfa drenajının pozulması nəticəsində toxumalarda zülalla zəngin mayenin xroniki toplanmasıdır. Ən çox ətraflarda şiş, ağırlıq və dəri dəyişiklikləri yaradır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Limfatik ödem
Xəstəlik haqqında
Limfedema — limfa axınının pozulması və onun sonradan hüceyrəarası sahədə toplanması nəticəsində ətrafın həcminin tədricən artmasıdır. Limfedema limfa sisteminin xroniki patologiyasıdır və dərinin trofik dəyişikliklərinin (xoralar, artmış piqmentasiya, ekzema, qalınlaşma və s.) inkişafına gətirib çıxarır.
Səbəbləri
Limfedemanın inkişaf səbəbləri aşağıdakılar ola bilər:
- genetik xüsusiyyətlər nəticəsində limfatik damarların az inkişaf etməsi (məsələn, Nonne-Milroy-Meij sindromu – limfatik ödemdən başqa endokrin pozğunluqlar və daxili orqanların inkişaf qüsurları mövcuddur);
- limfatik damarların funksional çatışmazlığı;
- klapan aparatının olmaması;
- limfa axınının yavaşıması;
- limfanın axdığı damarların zədələnməsi.
Təsnifat
Limfedema 2 növ olur:
- Birincili – limfatik sistemin anadangəlmə çatışmazlığı ilə (damarların sayının azalması, limfa düyünlərinin fibrozu, damar divarının qalınlaşması) əlaqədardır. Doğulandan (konqenital forma), 35 yaşa qədər (erkən forma) və ya 35 yaşdan sonra (gec forma) təzahür edə bilər.
- İkincili – limfatik damarların və ya düyünlərin bütövlüyünün pozulması və ya çıxarılması ilə əlaqədar əldə edilmiş pozğunluqlarla (travmaların, limfadenit və limfangiitlərin nəticələri, limfa düyünlərinin çıxarılması ilə cərrahi müdaxilələr, bədxassəli yeni törəmələr üzrə şüa terapiyası, piylənmə zamanı artıq yağ toxuması ilə, şişlə, iltihabi ödemlə və s. limfa düyünlərinin sıxılması) əlaqədardır.
Müalicə olunmadıqda limfedema ardıcıl olaraq 4 mərhələdən keçir:
- 1-ci mərhələ – dövri olaraq meydana çıxan, sabitliyi ilə fərqlənməyən ödem.
- 2-ci mərhələ – fiziki yükdən sonra və günün sonunda yumşaq ödemliliyin yaranması. Ödem gecə istirahətindən sonra özbaşına keçir.
- 3-cü mərhələ – demək olar ki, daimi olan, yuxudan sonra azalmayan ödem. Toxumalar sıxlaşır, ətraf öz formasını itirir.
- 4-cü mərhələ – ödem ağırlaşmaların inkişafına səbəb olur, ətraf kəskin deformasiyaya uğrayır.
Klinik mənzərə
Limfedema ən çox aşağı ətraflarda inkişaf edir, yuxarı ətraflar isə daha az tutulur, məsələn, süd vəzisi xərçəngi üzrə radikal əməliyyatdan sonra.
Limfedemanın əsas təzahürlərinə aiddir:
- başlanğıcda ayaqların/ovucların arxa səthində ağrısız ödem, sonradan bu, partladıcı ağrıya səbəb olur;
- birtərəfli zədələnmə (ikitərəfli nadir hallarda rast gəlinir);
- dərinin adət olunmuş rəngi (rəng dəyişmir);
- gec mərhələlərdə ödemin ətrafın yuxarı hissələrinə yayılması;
- dərinin sıxlaşması, artmış qabıqlanma və piqmentasiyanın yaranması, dəri altı yağ toxumasının fibrozlaşması;
- limfa düyünlərinin iltihabı.
Şəkillərdə əlamətlər
Bu şəkil xəstəliyin klinik görünüşünü göstərir
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostika zədələnmiş ətrafın obyektiv qiymətləndirilməsindən başlayır. Həkim mütləq limfedemanın üçüncü mərhələsindən müəyyən edilən Stemmer simptomunu yoxlayır. Bu, dərinin və dəri altı toxumanın ifadəli ödemi nəticəsində ayaq barmaqlarının əsas falanqası üzərində dəri büküşünü toplamağın mümkünsüzlüyüdür.
Klinik müayinədən sonra əlavə diaqnostika aparılır. Bura aşağıdakı üsullar daxil ola bilər:
- Multispiral kompüter angioqrafiyası – yumşaq toxuma strukturlarının kontrastlı vizuallaşdırılmasıdır, bu, limfanın ətraf boyunca yayılmasını qiymətləndirməyə, limfa düyünlərinin vəziyyətini, həmçinin dəridə və dəri altı yağ təbəqəsində fibroz dəyişikliklərin olub-olmadığını müəyyən etməyə imkan verir. Müayinə zamanı Haunsfild şkalasına uyğun olaraq istənilən səviyyədə toxumaların sıxlığının obyektiv ölçülməsi aparılır.
- Dopplerqrafiya ilə ətraflərin USM-i – ödemin mövcudluğunu təsdiqləyir, onun lokalizasiyasını (əzələ fasiyaları üzərində və ya altında) və yayılmasını müəyyən edir, həmçinin altında yerləşən toxumalarda fibroz dəyişiklikləri aşkar edir. Dopplerqrafiya venoz qan axınının xarakterini qiymətləndirməyə və venaların çatışmazlığı ilə bağlı səbəbləri istisna etməyə imkan verir.
Digər laboratoriya və instrumental müayinələr ödem sindromuna səbəb ola biləcək digər amillərin – böyrək və ürək çatışmazlığı, venaların patoloji prosesləri və s. – qiymətləndirilməsinə yönəlib.
Müalicə
Müalicə üsulları
Müalicə hüceyrələrarası boşluqdan limfatik mayenin axınının qaydaya salınmasına, limfanın limfatik yollar boyunca hərəkətinin stimullaşdırılmasına, sıxlaşmış birləşdirici toxumanın yenidən qurulmasına və toxuma mayesinin əzələ mexanizmi ilə hərəkətinin aktivləşdirilməsinə yönəlmişdir.
Konservativ müalicə
Konservativ terapiya xəstəliyin birinci-ikinci mərhələsində effektivdir, daha ağır hallarda onun cərrahi üsullarla kombinasiyası tətbiq edilir. Limfedemalı xəstələrə konservativ yardımın əsas üsulları:
- Aparat kompressiya terapiyası – limfanın hərəkətinin aktiv stimullaşdırılması Doctor Life Mark 400 son sinif Cənubi Koreya avadanlığında aparılır.
- Ozonoterapiya – aktiv oksigen formaları venadaxili yolla yeridilir və toxumaların yenilənməsini stimullaşdırır.
- Qanın venadaxili lazer şüalanması – eyni məqsədləri güdür.
- Kompleks infuzion terapiya – damarları möhkəmləndirən, antioksidant təsirə malik olan və şişkinliklə mübarizə aparan preparatların yeridilməsi.
- Dərinin trofik zədələnmələrinin iltihabəleyhinə vasitələrlə yerli müalicəsi.
Cərrahi müalicə
Cərrahi müdaxilənin zəruriliyini həkim xəstəliyin 3-cü mərhələsindən başlayaraq qiymətləndirir. Əməliyyatlar limfatik drenajın bərpasına və limfedemanın nəticələri ilə mübarizəyə yönəlmişdir. Əsas cərrahi yardım növləri bunlardır:
- Limfovenoz anastomozların qoyulması – toxuma mayesinin axınını təmin edən süni damar birləşmələri.
- Artıq dəri altı yağ toxumasının çıxarılması.
- Dərinin trofik pozğunluqları (uzun müddət sağalmayan xoralar) ilə mübarizə üçün öz dəri qatlarının köçürülməsi.
- Kombinə olunmuş patologiya zamanı venoz əməliyyatlar.
Cərrahi müdaxilədən maksimum nəticə əldə etmək üçün bütün xəstələrə mümkün riskləri qiymətləndirməyə və qarşısını almağa imkan verən əməliyyatönü müayinə aparılır. Diaqnostika proqramına aşağıdakılar daxildir:
- Konsultativ mərhələ – damar cərrahının, onkoloqun, kardioloqun, anestezioloqun baxışı (göstərişlərə əsasən digər mütəxəssislər).
- İnstrumental mərhələ – dopplerqrafiya ilə ultrasəs skanlanması, kompüter angioqrafiyası.
- Laboratoriya mərhələsi – standart qan və sidik analizləri, qanın laxtalanmasının müəyyən edilməsi. Uzun müddət sağalmayan xoralar olduqda yara ifrazatının mikrobioloji və sitoloji müayinəsi göstərişdir.
Reabilitasiya
İlk 2 mərhələdə konservativ müalicəyə stasionarda (7-10 gün ərzində) başlanıla bilər, sonra isə ambulator şəraitdə davam etdirilir. Daha ağır mərhələlər bir neçə ay çəkə bilən çoxmərhələli fərdiləşdirilmiş müalicə tələb edir. Cərrahi müdaxilədən sonra sarğılar üçün klinikaya gəlmək və yaranın vəziyyətini diqqətlə izləmək lazım gələcək.
Reabilitasiya mərhələsində ətrafa mütləq yüksəldilmiş vəziyyət vermək, içilən mayenin həcminə nəzarət etmək, kompressiya trikotajı geyinmək (az uzanan bintlərlə bandaj qoymaq), limfodrenaj masajı və xüsusi fiziki hərəkətlər yerinə yetirmək lazımdır. Dərinin vəziyyətinə diqqət yetirmək (tərkibində 4% karbamid olan losyonlarla nəmləndirmək, günəş şüaları altında uzun müddət qalmaqdan çəkinmək, dar geyim geyinməmək və hamama getməmək) və düzgün qidalanmaq vacibdir. Gündəlik 30-40 dəqiqə ərzində aerobik yüklənmələr (orta templi gəzinti, üzgüçülük, tələsməyən velosiped sürmə) müsbət təsir göstərir.
Limfedema ilə əlaqədar əməliyyatdan sonrakı dövrdə angioserrah konsultasiyaları 3 ayda 1 dəfə müntəzəm olaraq aparılmalıdır.
Profilaktika
Limfedemanın spesifik profilaktikası mövcud deyil. Birincili xəstəlikləri vaxtında diaqnostika etmək və müalicə etmək, habelə onların gedişinə klinik-laborator nəzarət həyata keçirmək vacibdir.
Ödem sindromunun ən kiçik əlamətləri yarandıqda mümkün qədər tez damar cərrahı ilə məsləhətləşmək lazımdır.
Yadda saxla!
Damar cərrahları xəbərdarlıq edirlər ki, limfedemanın inkişaf səbəbləri kifayət qədər müxtəlifdir. Damar patologiyasının ümumi strukturunda bu vəziyyət təxminən 8-10% təşkil edir. Müalicəyə nə qədər tez başlanılırsa, ciddi ağırlaşmaların, o cümlədən əlilliyin inkişaf riski bir o qədər az olur.
Müsbət nəticəyə nail olmaqda düzgün həyat tərzinin təşkil edilməsinə – ətrafların limfodrenajı üçün şəraitin yaradılması üzrə tədbirlərin görülməsinə və dərinin sağlamlığının qorunmasına xüsusi əhəmiyyət verilir. Konservativ və cərrahi yardım patologiyanın proqressivləşməsinin qarşısının alınmasına yönəlmiş ümumi tədbirlərə əlavədir.
Şirinbek Olimi, cərrah-həkim, flebolog-həkim, t.e.d.
Suallar və cavablar
Əksər hallarda limfedema xroniki vəziyyətdir və tam sağalma ilə nəticələnmir, lakin düzgün seçilmiş müalicə — kompressiya, fizioterapiya, bəzən cərrahi üsullar — şişkinliyi və simptomları əhəmiyyətli dərəcədə nəzarətdə saxlamağa kömək edir. Nəticə xəstəliyin mərhələsindən və müalicəyə davamlı əməl olunmasından asılıdır. Fleboloq uzunmüddətli qulluq planını fərdi tərtib edir.
Bəli, limfa axınının pozulduğu ətrafın dərisi infeksiyalara, xüsusilə sellülitə qarşı daha həssasdır, çünki yerli müdafiə mexanizmi zəifləyir. Zədələnmiş ətrafda qırmızılıq, qızma və ya ağrı yaranarsa, bu, vaxt itirmədən həkimə müraciət üçün əsasdır. Dərinin diqqətli qulluğu və kiçik zədələrdən qorunmaq infeksiya riskini azaltmağa kömək edir.
Limfedemanın bəzi irsi formaları mövcuddur və limfatik damarların inkişafındakı genetik xüsusiyyətlərlə bağlı olaraq ailədə görünə bilər. Bununla belə, halların böyük hissəsi əldə edilmiş formalardır — məsələn, cərrahi müdaxilə və ya travmadan sonra yaranır. İrsi forma şübhə edildikdə genetik məsləhətləşmə faydalı ola bilər.
Mövzu üzrə məqalələr
Hamiləlik və varikoz
Venalar hamiləliyin mürəkkəb 9 aylıq prosesində fəal iştirak edir və onlarda baş verən dəyişikliklər əhəmiyyətlidir. Hətta tam tibbi…
İstiqamət: Flebologiya
Varikoz haqqında miflər və faktlar
Müasir preparatlar xəstəliyin simptomlarını aradan qaldırmağa kömək edir, lakin xəstəliyin özündən xilas olmağa yönəlmir. Varikozdan zədələnmiş venalar yox…
İstiqamət: Flebologiya
Teleangioektaziya
Teleangioektaziya - kapillyarların və xırda son arteriyaların lokal genişlənməsidir. Hiperestrogeniya (estrogenlərin miqdarının artması), damar patologiyası zamanı rast gəlinir.
İstiqamət: Flebologiya
Venaların varikoz genişlənməsi
Venaların varikoz genişlənməsi – venaların formasının, uzunluğunun və sıxlığının ağrılı dəyişməsidir. Ən çox ayaqların və düz bağırsağın venalarını,…
İstiqamət: Flebologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
