Gözdə ağ ləkə (leykoma) — oftalmologiyada buynuz qişanın bulanıqlaşması ilə nəticələnən və görmə itiliyinin azalmasına səbəb olan vəziyyətdir. Bu səhifədə gözdə ağ ləkənin səbəbləri, növləri, diaqnostikası və müalicəsi, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Allerqoloq İnfeksionist Oftalmocərrah Oftalmoloq Onkoloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Gözdə ağ ləkə (leykoma) — oftalmologiyada buynuz qişanın bulanıqlaşması ilə nəticələnən və görmə itiliyinin azalmasına səbəb olan vəziyyətdir. Buynuz qişanın zədələnməsi və ardınca şəffaflığının pozulması korluğun ən geniş yayılmış səbəblərindən biridir. Hətta cüzi bulanıqlıq belə görmə qavrayışının keyfiyyətinin davamlı azalmasına gətirib çıxarır ki, bu da xəstənin əmək qabiliyyətinə mənfi təsir göstərir və əlilliyə səbəb ola bilər.
Növləri
Yaranma vaxtına görə gözdə ağ ləkə (leykoma) anadangəlmə və ya qazanılmış ola bilər. Buynuz qişanın bulanıqlığının yerləşməsinə görə mütəxəssislər patologiyanın üç formasını ayırd edir:
- Mərkəzi — dəyişikliklər bəbəyi və onu əhatə edən strukturları əhatə edir, bu da geniş görmə pozğunluqlarına, görmə sahəsinin daralmasına səbəb olur;
- Periferik — bulanıqlıq bəbəyə toxunmur, buynuz qişanın yan hissələrində yerləşir (simptomlar tamamilə olmaya da bilər);
- Total — bütün buynuz qişanın geniş bulanıqlığı ilə xarakterizə olunur, xəstə görmə qabiliyyətini tamamilə itirə bilər.
Patoloji prosesin ifadəliliyinə və müşayiət edən pozğunluqların həcminə görə leykomanın altı dərəcəsi ayırd edilir.
- Buynuz qişada müxtəlif uzunluqda çapıqlar müəyyən edilir, lakin gözün dərin strukturları prosesə cəlb olunmur.
- Birləşdirici toxuma kobudlaşır, buynuz qişa qüzehli qişa ilə birləşir.
- Gözün ön hissəsində birləşmələr aşkarlanır, büllur prosesə cəlb olunur.
- Pərdəli katarakta inkişaf edir.
- Katarakta və buynuz qişanın qüzehli qişa ilə birləşməsi fonunda çoxsaylı və geniş yayılmış birləşmələr formalaşır, gözün şüşəyəbənzər cismi prosesə cəlb olunur.
- Dəyişikliklər o qədər güclü olur ki, torlu qişanın qopması və görmə sinirinin atrofiyası riski artır, xəstə görmə qabiliyyətini itirir.
Əksər hallarda gözdə ağ ləkə qazanılmış xarakter daşıyır. Vaxtında aşkarlanma və düzgün terapiyanın təyin edilməsi ilə xəstəliyi inkişafın erkən mərhələlərində dayandırmaq mümkündür.
Səbəbləri
Leykoma həm müstəqil xəstəlik, həm də digər patologiyaların simptomu ola bilər. Buynuz qişa bəlinin inkişafına meyilliliyi yaradan əsas amil göz almasının zədələnmələridir. Leykomanın ikinci ən geniş yayılmış səbəbi gözün kimyəvi və termiki yanıqlarıdır.
Gözdə ağ ləkənin yarana biləcəyi xəstəliklər sırasına daxildir:
- Buynuz qişa xorası;
- Keratit;
- Residivləşən pterigium — buynuz qişa üzərində üçbucaq və ya «qanad» şəklində fibroz toxumanın böyüməsi ilə xarakterizə olunan vəziyyət;
- Gözün infeksion-iltihabi xəstəlikləri (konyunktivit, herpes);
- Simblefaron — göz qapağının konyunktivasının göz almasının konyunktivası ilə birləşməsi ilə xarakterizə olunan nadir vəziyyət (yanıqlardan və 4-cü dərəcəli pterigiumdan sonra yaranır);
- Buynuz qişanın ikincili ödemli distrofiyası;
- Traxoma — xlamidiya infeksiyasının yaratdığı gözün selikli qişasının xronik iltihabı;
- Sifilis;
- Vərəm.
Görmə orqanlarına ağırlaşma verə bilən istənilən virus infeksiyası buynuz qişanın bulanmasına səbəb ola bilər. Bunlara ilk növbədə yetkin xəstələrdə xüsusilə ağır keçən suçiçəyi, qızılca, qızamıqcıq, herpes və digər bir sıra vəziyyətlər aiddir.
Leykomanın anadangəlmə formalarının səbəbi döl bətndaxili inkişaf dövründə keçirdiyi infeksion xəstəliklərdir. Ananın zərərli vərdişləri (siqaret çəkmə, alkoqol və narkotik asılılığı), habelə paraziter xəstəlik yaradan törədici olan toksoplazma ilə ilkin yoluxma risk amilləri kimi çıxış edir. Bu, gələcək körpənin sinir və görmə sistemində, ürəyində, dalağında və digər vacib orqanlarında zədələnmələrə səbəb ola bilər.
Diaqnostika
Bəlin anadangəlmə formaları oftalmoskopiya zamanı aşkarlanır. Çox vaxt vəziyyət yeni doğulmuş körpələrdə hələ doğum evində olarkən müəyyən edilir. Qazanılmış patologiya forması şübhə edildikdə kompleks oftalmoloji müayinə təyin olunur. Ona daxildir:
- Xəstənin anamnezinin və şikayətlərinin toplanması;
- Görmə orqanlarının vizual müayinəsi;
- Gözün A və B rejimində ultrasəs müayinəsi;
- Tonometriya — göz daxili təzyiqin ölçülməsi;
- Vizometriya — görmə itiliyinin qiymətləndirilməsi;
- Oftalmoskopiya — gözdaxili mühitlərin müayinəsi, gözün optik elementlərinin şəffaflığının qiymətləndirilməsi;
- Biomikroskopiya — yarıq lampa vasitəsilə göz strukturlarının araşdırılması.
Gözün KT-si və digər spesifik müayinələr tələb oluna bilər. Xəstəliyin gözdənkənar mənşəli olması şübhə edildikdə digər profilli mütəxəssislər konsultasiyaya cəlb olunur, laboratoriya analizləri və köməkçi diaqnostik prosedurlar təyin edilə bilər.
Müalicə
Gözdə ağ ləkənin müalicə taktikası leykomanın yaranma səbəbindən, xəstənin cari sağlamlıq vəziyyətindən, xroniki və ya kəskin xəstəliklərinin olub-olmamasından və digər fərdi xüsusiyyətlərdən müəyyən edilir. Xəstəliyin ilkin dərəcələrində dərman terapiyası təyin edilir. Buynuz qişanın bulanıq nahiyələrinin sorulmasına kömək edən vasitələrdən və kortikosteroidlərdən istifadə olunur. Müşayiət edən patologiyalar aşkarlandıqda, onların səbəbə yönəlmiş və simptomatik müalicəsi aparılır. Məsələn, bakterial infeksiyalarda yerli və ümumi təsirli antimikrob preparatlar təyin edilir. Gözün herpetik zədələnməsində isə antivirus vasitələri və s. Təyin edilir.
Konservativ müalicə effektsiz olduqda, xüsusilə korluq kimi ağırlaşma riski yüksək olduqda, cərrahi müdaxilə göstərişdir. Ən geniş yayılmış üsul keratoplastika — buynuz qişanın transplantasiyasıdır. Gözün digər daxili strukturlarının (büllurun, şüşəyəbənzər cismin) zədələnməsi müşahidə olunarsa, əlavə əməliyyatlar təyin edilə bilər.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Leykoma yarandıqda buynuz qişanın səthi qeyri-hamar olur, toxuma nazikləşir; çoxsaylı bitişmələr fonunda bu, ikincili qlaukomaya və bəbəyin deformasiyasına gətirib çıxara bilər. Patologiyanın uzunmüddətli gedişi astiqmatizmin, yüksək dərəcəli miopiyanın və nistaqmın inkişafına səbəb ola bilər.
Bəzi hallarda ağ ləkə asteniopiya ilə müşayiət olunur — gözün tez yorulması ilə səciyyələnən vəziyyət. Akkomodasiya və refraksiya pozğunluqları, həmçinin çəpgözlüyün yaranma ehtimalı var.
Leykomanın ən ağır ağırlaşması görmənin itirilməsidir. Buna görə buynuz qişadakı bulanıqlığı müşahidə etmək deyil, oftalmoloqa müraciət etmək lazımdır — erkən mərhələdə müalicə imkanları xeyli genişdir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Gözdə ağ ləkə oftalmoloji xəstəliklər qrupuna aiddir, lakin insanın digər simptomlarından və ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılı olaraq xəstəni digər ixtisas həkimləri də qəbul edib müayinə edə bilər.
Yadda saxla!
Gözdə ağ ləkə təkcə tam görmə itkisinə səbəb ola bilən tibbi problem deyil, həm də ciddi estetik qüsurdur. Diaqnostika nə qədər tez aparılsa və müalicəyə nə qədər erkən başlansa, patoloji prosesi konservativ tədbirlərlə dayandırmaq və ağırlaşma riskini azaltmaq şansı bir o qədər çox olur. Simptomun özbaşına keçəcəyini gözləməmək, internetdən və ya tanışlardan alınan şübhəli müalicə tövsiyələrindən istifadə etməmək, dərhal ixtisaslı mütəxəssislərə müraciət etmək çox vacibdir. Əks halda patoloji prosesin o qədər irəliləməsi ehtimalı yüksəkdir ki, cərrahi müdaxiləyə ehtiyac yaranır.
Suallar və cavablar
Ümumi klinik analiz mütəxəssislərə orqanizmdə müəyyən növ infeksion törədicilərin (viruslar, bakteriyalar) olub-olmadığını aşkar etməyə kömək edir. Onların həqiqətən mövcud olduğu təsdiqləndikdə, bir sıra əlavə testlər aparılır. Onlar hansı törədicinin iltihaba səbəb olduğunu göstərir, bu isə sonrakı müalicə taktikasını müəyyən edir.
Bəli, ilk növbədə risk qrupuna xroniki oftalmoloji xəstəlikləri olan və göz xəstəlikləri üzrə ağırlaşmış irsiyyəti olan xəstələr daxildir. Yanacaq maddələri, kimyəvi maddələrlə işləyən, açıq havada birbaşa günəş şüaları altında çalışan insanlar ehtiyatlı olmalıdır. Tez-tez residivləşən kəskin respirator virus infeksiyaları və soyuqdəymələr, kontakt linzaların taxılması, kifayət qədər olmayan və ya düzgün olmayan şəxsi gigiyena, orqanizmdə xroniki iltihab ocaqlarının (xüsusilə ağız və burun boşluğunda) olması da risk amilləridir.
