Pterigium konyunktivanın buynuz qişa üzərinə qanadvari şəkildə böyüməsidir. Ultrabənövşəyi şüalanma əsas risk faktorlarından biridir və irəlilədikdə görməyə təsir edə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Göz qanadı
- gözdə ət artması
Xəstəlik haqqında
Göz pteregiumu ən çox ikitərəfli proses olur. Artan üçbucaq göz çatının tərəfindən, adətən daxili küncdə yerləşir. Hazırkı dövrə qədər bu patoloji prosesin dəqiq səbəbləri və inkişaf mexanizmləri qəti şəkildə müəyyən edilməmişdir. Müasir təsəvvürlərə görə, pteregium autoimmun xəstəlik sayılmır: bu, əsasən ultrabənövşəyi şüaların uzunmüddətli təsiri ilə bağlı degenerativ-proliferativ prosesdir. Proses fibroblastların aktivləşməsi ilə xarakterizə olunur ki, bu da birləşdirici toxuma strukturlarının çoxalmasına gətirib çıxarır.
Göz xaricdən konyunktival qişa ilə örtülmüşdür, onun altında isə buynuz qişa yerləşir. Pteregium zamanı fibroz toxumanın artması subkonyunktival qatdan buynuz qişaya doğru baş verir. Əmələ gələn qişa çoxlu qan damarları saxlayır. Buynuz qişanın stromasına doğru böyümə onun qismən degenerasiyasına səbəb olur ki, bu da müalicə prosesinin mümkün qədər erkən başlanmasının zəruriliyini müəyyən edir.
Konyunktivanın pteregiumu xüsusilə günəş fəallığı yüksək olan bölgələrdə yaşayan insanlarda tez-tez diaqnostika olunur. Ehtimal ki, birləşdirici toxuma qişasının əmələ gəlməsi qoruyucu reaksiya kimi qiymətləndirilə bilər ki, bu da zaman keçdikcə buynuz qişanın ikincili zədələnməsinə gətirib çıxarır. Risk qrupuna kişilər daxildir, onlarda pteregium qadınlara nisbətən 2-3 dəfə çox rast gəlinir. Adətən xəstəlik 30-40 yaş arasında inkişaf edir.
Səbəbləri
Pteregiumun əmələ gəlmə ehtimalını artıran risk amillərinə aşağıdakılar aiddir:
- yüksək ultrabənövşəyi şüalanma səviyyəsi;
- infraqırmızı işıq axınında uzun müddət qalma;
- gündüz 4-5 saatdan çox açıq havada işləmək;
- yüksək tozlanma şəraitində olmaq;
- ov və balıq ovu ilə maraqlanmaq;
- landşaft dizayneri kimi işləmək;
- kənd təsərrüfatı fəaliyyəti;
- tikinti sahəsində işləmək.
Son zamanlar papillomavirus infeksiyasının rolu da müzakirə olunur. Lakin bu ehtimal hələ sübut olunmamışdır.
Təsnifat
Oftalmoloqlar patoloji prosesin dinamikasını əks etdirən pteregiumun aşağıdakı dərəcələrini ayırırlar:
- Birinci dərəcə — patoloji artma yalnız limbusda (buynuz qişa ilə sərhədləşən qişanın tünd kənarı) lokalizasiya olunur, bu zaman görmə funksiyasının pozulması yoxdur.
- İkinci dərəcə — qanadvari qişa qişanın kənarını keçərək bəbəyə doğru gedir. Pteregiumun bu mərhələsində buynuz qişanın əyilməsi və cüzi astiqmatizm meydana çıxır.
- Üçüncü dərəcə — birləşdirici toxuma qişası daha da böyüyür və bəbəyə çatır, astiqmatizmin ifadəliliyi artır və görmə itiliyi daha çox azalır.
- Dördüncü dərəcə — pteregial baş bəbəyin mərkəzi hissəsinə çatır, astiqmatizmin güclənməsinə və görmə funksiyasının əlavə azalmasına səbəb olur.
- Beşinci dərəcə — pteregium buynuz qişanın mərkəzini keçib daha da yayılır, görmə itiliyi kəskin azalır, refraksiyanın (şüaların sınma qüvvəsinin) müəyyən edilməsi mümkün olmur.
Hazırda pteregiumun episklerada qan axını xüsusiyyətlərinə görə fərqlənən 3 dərəcəni ayıran təsnifatından da istifadə olunur:
- Birinci dərəcə — episklera damarları yaxşı görünür, çünki birləşdirici toxuma qişası hələ şəffafdır (adətən belə pteregium çox yavaş böyüyür).
- İkinci dərəcə — episkleral damarlar bütün uzunluqda görünmür, çünki pteregium az şəffaf olur (bu mərhələ üçün orta proqressiya sürəti xarakterikdir).
- Üçüncü dərəcə — damarlar vizuallaşmır, birləşdirici toxuma qişası qalın və qeyri-şəffaf olur (bu mərhələdə xəstəlik yüksək fəallıqla fərqlənir).
Bəzi xəstələrdə əmələ gələn pteregium demək olar ki, böyümür (stasionar forma), digərlərində isə sürətli ölçü artımı ilə fərqlənir (proqressiv forma). Sürətli böyüməni adətən aşağıdakı əlamətlər göstərir:
- buynuz qişanın səthi üzərində çıxıntı verən qalın, iri baş;
- qanadvari qişada keçən qıvrımlı damarlar şəbəkəsi.
Klinik mənzərə
Adətən xəstəlik buynuz qişanın kiçik bulanıqlığı ilə başlayır. Bu sahə boz çalarlıdır və gözün daxili küncündən qişaya yaxın yerdə lokalizasiya olunur. Tədricən birləşdirici toxuma qişası buynuz qişanın səthi ilə mərkəzə doğru böyüyür və bəbəyə çata bilər.
Proqressiya dərəcəsindən asılı olaraq 3 mərhələ ayırd edilir:
- Birinci mərhələ — limbusdan buynuz qişaya doğru 2 mm-ə qədər yayılma, görmə simptomları yoxdur. Kontakt linza taxan insanlarda pteregial başın sürtünməyə məruz qalması səbəbindən qıcıqlanma simptomları müşahidə oluna bilər.
- İkinci mərhələ — pteregium limbusdan buynuz qişaya 4 mm-ə qədər yayılmışdır. Bu mərhələdə astiqmatizm meydana çıxa bilər.
- Üçüncü mərhələ — patoloji prosesə buynuz qişanın optik zonası cəlb olunur ki, bu da görmə funksiyasının əhəmiyyətli dərəcədə pozulmasına gətirib çıxarır.
Pteregium xəstəliyi aşağıdakı simptomlarla təzahür edə bilər:
- görmə itiliyinin azalması;
- baxılan əşyaların konturlarının bulanıqlığı;
- təsvirlərin sınması;
- görmə sahələrinin daralması və baxış imkanının məhdudlaşması;
- göz yaşarması (qişanın göz yaşı axıdıcı traktına yayılması);
- baxılan əşyaların ikiləşməsi;
- üzün estetikasını pozan və insanda psixoloji komplekslərin formalaşmasına gətirib çıxaran gözdə vizual müəyyən edilən qişa.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Pteregium diaqnozunu oftalmoloq qoyur. Xəstənin müayinə proqramına aşağıdakı metodlar daxil ola bilər:
- vizometriya — görmə itiliyinin təyini;
- perimetriya — sağ və sol göz üçün görmə sahələrinin təyini;
- refraktometriya — göz almacıqlarının sındırma qabiliyyətinin tədqiqi;
- yarıq lampadan istifadə etməklə oftalmomikroskopiya, buynuz qişanın, konyunktivanın, sklerin və patoloji qişanın ətraflı qiymətləndirilməsi ilə birlikdə (oftalmoloq xüsusi diqqəti episklera və pteregiumun qan təchizatı xarakterinə yönəldir, çünki bu xəstəliyin dərəcəsini müəyyən etməyə və proqressiyanın təxmini proqnozunu tərtib etməyə imkan verir).
Müalicə
Pteregiumun müalicəsinin əsasını mikrocərrahi eksiziya (kəsib çıxarma) təşkil edir. Konservativ tədbirlər əlavə kimi istifadə olunaraq, əməliyyatın effektivliyinin artırılmasına və residiv riskinin azaldılmasına kömək edir.
Konservativ terapiya adətən cərrahi müalicəni tamamlayır. O, iltihabın və damarların patoloji çoxalmasının azaldılmasına yönəlmişdir.
- Birləşdirici toxuma qişasının təkrar əmələ gəlməsinin qarşısını almaq üçün subkonyunktival sahəyə uzunmüddətli təsir göstərən kortikosteroid preparatlar yeridilə bilər. Onlar iltihabəleyhinə effekt göstərir və fibroblastların patoloji fəallığının qarşısını alır.
- Son zamanlar oftalmologiyada damar böyümə faktorunun inhibitorları olan monoklonal antikorlardan da istifadə olunur. Preparat subkonyunktival sahəyə, pteregiumun qalınlığına və ya buynuz qişanın stromasına yeridilə bilər. Böyümə faktorunun bağlanması damarların çoxalmasının qarşısını alır. Qidalanma çatışmazlığı şəraitində xəstəliyin proqressiyası əhəmiyyətli dərəcədə yavaşıyır. Monoklonal antikorların lokal (subkonyunktival) inyeksiyaları əməliyyatönü hazırlıq çərçivəsində istifadə oluna bilər, çünki bu, pteregiumun cərrahi müalicəsi üçün əlverişli şərait yaratmağa imkan verir. Bu preparatın postoperativ dövrdə residivlərin qarşısının alınması üçün effektivliyi hələ öyrənilir.
Pteregiumun cərrahi müalicəsinin müxtəlif variantları işlənib hazırlanmışdır. Əsas əməliyyat növləri aşağıdakılardır:
- birləşdirici toxuma qişasının kəsilib çıxarılması və əmələ gələn yaranın tikilməsi;
- defektin yerli toxumalarla əvəz olunması ilə buynuz qişanın plastikası;
- donor amnion qişasının köçürülməsi;
- ağız boşluğundan götürülmüş öz selikli qişası ilə defektin bağlanması.
Gözlərdə pteregiumun cərrahi yolla götürülməsi həmişə tam sağalmaya gətirib çıxarmır. Bu xəstəlikdə residivlər ola bilər, üstəlik pteregiumun dərəcəsi nə qədər əhəmiyyətli olarsa, onların tezliyi bir o qədər yüksək olur. Buna görə də tibbi yardıma vaxtında müraciət etmək çox vacibdir. Oftalmoloq klinik vəziyyəti qiymətləndirəcək və yalnız görmənin yaxşılaşmasına deyil, gözün kosmetik defektinin düzəldilməsinə də imkan verəcək optimal əməliyyat variantını seçəcək. Eyni zamanda konservativ residivəleyhinə terapiyanın zəruriliyi məsələsi həll olunur.
Reabilitasiya
Göz əməliyyatından sonra toxumaların tam sağalmasına qədər aşağıdakı qaydalara riayət etmək tövsiyə olunur:
- tünd rəngli günəş eynəkləri taxmaq və gözləri baş geyimi ilə ultrabənövşəydən qorumaq;
- sauna, hamam, hovuz və açıq su hövzələrinə getməmək;
- ağırlıq qaldırmağı məhdudlaşdırmaq;
- gözlərə makiyaj vurmamaq;
- konyunktiva boşluğuna infeksion-iltihabi ağırlaşmaların riskini azaldan əleyhqamikrob preparatlar damızdırmaq (bu dərmanları oftalmoloq təyin edir).
Postoperativ dövrün xüsusiyyətlərini izləmək üçün həkim nəzarət baxışları təyin edir. Zərurət olduqda müalicənin korreksiyası aparılır və supressiv fəallığa malik dərman preparatlarının yeridilməsinin zəruriliyi məsələsi həll olunur.
Profilaktika
Xəstəliyin spesifik profilaktika tədbirləri işlənib hazırlanmayıb. Gözdə birləşdirici toxuma qişalarının əmələ gəlmə ehtimalını azaltmaq üçün aşağıdakılar tövsiyə olunur:
- görmə orqanını birbaşa günəş şüalarından qorumaq — ultrabənövşəyini yaxşı saxlayan günəş eynəkləri taxmaq, başa böyük kənarlı papaq və ya şlyapa qoymaq;
- tüstülü, tozlu və travma təhlükəli istehsalatlarda qoruyucu eynəklərlə işləmək, iş bitdikdən sonra gözləri təmiz axar su ilə yumaq;
- gözlərə yalnız əvvəlcədən sabunla yuyulmuş təmiz əllərlə toxunmaq.
Yadda saxla!
Piterigium dinamik inkişaf edən bir strukturdur. Buna görə də oftalmoloqlar onun tərkibində 3 komponenti ayırırlar. Üçbucaqlı törəmənin zirvəsi baş adlanır və buynuz qişaya doğru patoloji böyüməni təmin edir. Başdan sonra daralma nahiyəsi – boyun gəlir. Piterigiumun gövdəsi isə birləşdirici toxuma membranının ən geniş hissəsidir.
Suallar və cavablar
Dəqiq diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri və fərdi risklər nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Gözün diafanoskopiyası
Gözün diafanoskopiyası — göz almasının istiqamətlənmiş, dar konsentrasiyalı işıq dəstəsi ilə şəffaflandırılmasına əsaslanan müayinədir. Eyni zamanda yaxınlıqda yerləşən…
İstiqamət: Oftalmologiya
Kompüter və görmə
Kompüterlə işləyərkən, rahat vəziyyəti asanlıqla tapmağın mümkün olduğu kitab oxumaqdan fərqli olaraq, insan tamamilə displeyin vəziyyətindən asılı olur.…
İstiqamət: Oftalmologiya
Gözün deşici olmayan yaralanmaları
Gözün deşici olmayan yaralanması digər travmalardan onunla fərqlənir ki, göz almasının kapsulu zədələnməmiş qalır. Ən çox belə yaralanmalar…
İstiqamət: Oftalmologiya
Göz bülluru cərrahiyyəsinin müasir üsulları
Kataraktanın ultrasəslə kənarlaşdırılmasının (fakoemulsifikasiyanın) geniş klinik praktikaya tətbiqi büllur cərrahiyyəsi sahəsində təhlükəsizlik və proqnozlaşdırıla bilənlik baxımından əhəmiyyətli tərəqqiyə…
İstiqamət: Oftalmocərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
