Virus infeksiyası virusların törətdiyi yoluxucu xəstəliklər üçün ümumi termindir. Klinik gediş törədicidən və zədələnən orqan sistemindən asılı olaraq yüngül respirator simptomlardan ağır sistemik xəstəliyədək dəyişə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Xəstəlik haqqında
Virus infeksiyalarından həm böyüklər, həm də uşaqlar əziyyət çəkir, onların bir qismi daha çox qadınları, digərləri isə kişiləri zədələyir. Bəziləri yüngül keçir və hər hansı müalicə tələb etmir, digərləri isə zədələnmiş orqanın funksiyasının ciddi pozulmasına səbəb olur və mürəkkəb spesifik terapiya tələb edir. Bundan əlavə, ağır virus infeksiyaları pasiyentin immunitetini zəiflədərək, pasiyentin vəziyyətini ağırlaşdıran ikincili bakterial, göbələk və ya digər floranın qoşulma ehtimalını artırır.
Səbəbləri
Virus infeksiyalarının səbəbi ən xırda parazitlər – viruslardır. Onlarla müxtəlif yollarla yoluxmaq mümkündür:
- hava-damcı yolu ilə (törədici nəfəs alınan hava ilə orqanizmə daxil olur);
- fekal-oral yolla (çirkli əllər və məişət əşyaları vasitəsilə);
- kontakt yolu ilə (yoluxmuş toxumaların sağlam toxumalarla təması zamanı);
- cinsi yolla (cinsi əlaqə zamanı);
- vertikal yolla (yoluxmuş anadan hamiləlik dövründə və ya doğuş prosesində körpəyə);
- transmissiv yolla (qansoran həşəratın dişləməsi zamanı);
- hematogen yolla (yoluxmuş qanın sağlam insanın orqanizminə daxil olması zamanı).
Sahib orqanizmə daxil olduqdan sonra virus müəyyən müddət sakit davranır – patologiya əlamətləri olmur, xəstə xəstə olduğundan şübhələnmir. Bu, törədicinin növündən asılı olaraq bir neçə saatdan bir neçə aya qədər davam edə bilən inkubasiya dövrüdür.
Təsnifat
Zədələnmə sahəsindən asılı olaraq virus infeksiyalarının aşağıdakı tipləri (növləri) ayırd edilir:
- respirator (tənəffüs yollarını zədələyir, yoluxma yolu – əsasən hava-damcı yolu; qrip virusu, paraqrip, koronaviruslar və digərləri);
- mədə-bağırsaq (qastroenterit yaradır, daha çox çirkli əllər vasitəsilə, fekal-oral yolla ötürülür; rotaviruslar, noroviruslar, adenoviruslar);
- ekzantematoz (dəridə səpgi yaradır, daha çox kontakt yolu ilə ötürülür; qızılca, məxmərək, herpes virusu (suçiçəyi, qurdeşənəyinin törədicisi) və digərləri);
- qaraciyəri zədələyən (A, B, C, D, E hepatit virusları, Epşteyn-Barr virusu, sitomeqalovirus);
- sinir sistemini zədələyən (yoluxma daha çox qansoran həşəratların və ya heyvanların dişləməsi ilə baş verir; arboviruslar, quduzluq virusu, həmçinin fekal-oral yolla ötürülən poliovirus);
- hemorragik qızdırmaya səbəb olan (həşəratlar, gənələr vasitəsilə və ya yoluxmuş insanla birbaşa təmasda yayılır; sarı qızdırma virusu, Denqe qızdırması, ebola virusu);
- selikli qişaların və dərinin residivləşən və ya xroniki xəstəliklərinə səbəb olan (ötürülmə yolu – kontakt; papillomavirus, sadə herpes virusu);
- müxtəlif orqan və sistemlərin zədələnməsinə səbəb olan (koksaki virusları, exoviruslar, sitomeqaloviruslar).
Klinik mənzərə
Xəstəliyin klinik təzahürləri virusun tipindən və onun sahib orqanizmə təsir xüsusiyyətlərindən asılıdır. Onların bəziləri qəflətən, kəskin başlayır, ilk vaxtdan xəstənin vəziyyətini xeyli ağırlaşdırır. Digərləri isə aylarla gizli gedir, lakin bu müddət ərzində daxili orqanlarda dəyişikliklərə, bəzən – geri dönməz dəyişikliklərə (məsələn, İİV) səbəb olur və özünü artıq ağırlaşma mərhələsində göstərir.
Virus infeksiyalarının əsas simptomları aşağıdakılardır:
- bədən temperaturunun yüksəlməsi, ümumi zəiflik, yorğunluq, baş ağrısı, baş gicəllənməsi, oynaqlarda, əzələlərdə, sümüklərdə sızıltı və digər intoksikasiya simptomları;
- burunda quruluq, qaşınma, tutulma hissi, burun axması;
- öskürək, asqırma;
- boğazda qıcıqlanma, ağrı;
- səsin batması;
- döş qəfəsində ağrı, nəfəs darlığı;
- ürəkbulanma, qusma, qarında ağrılar, bağırsaqda köpmə, ishal;
- limfa düyünlərinin böyüməsi, ağrılı olması;
- badamcıqların böyüməsi, şişməsi;
- dəridə hemorragik, ləkəli, papulyoz (qabarcıqlı), vezikulyar (qovuqcuqlu), pustulyoz (irinli) xarakterli səpgi;
- epidermisin gül kələmini xatırladan patoloji artıqlaşmaları, tək və ya çoxsaylı, daha çox üzdə və ya xarici cinsiyyət üzvləri nahiyəsində, anus ətrafında;
- dərinin, sklera qişasının saralması, sağ qabırğaaltı nahiyədə ağırlıq hissi;
- bədən çəkisinin izahsız azalması;
- tez-tez bakterial infeksiyalara meyillilik (İİV-nin səbəb olduğu immunçatışmazlığın simptomu ola bilər).
Bəzi virus infeksiyaları ağır gedişlə xarakterizə olunur və həyat üçün təhlükəli əlamətlərlə təzahür edir:
- şüurun, zaman və şəxsiyyət oriyentasiyasının pozulması;
- ləngimə (letarji);
- qıcolma sindromu.
Bu təzahürlər həkimlə təcili məsləhətləşməni və xəstəyə ixtisaslaşdırılmış yardımın göstərilməsini tələb edir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Böyüklərdə virus infeksiyasının simptomlarının diaqnostikası və müalicəsi terapevt həkimin, ailə həkiminin və ya infeksionistin vəzifəsidir.
Həkim xəstənin şikayətləri, onun bu patologiyadan əziyyət çəkən digər insanlarla mümkün təmasları əsasında, anamnez və obyektiv müayinə məlumatlarını nəzərə alaraq virus infeksiyasından şübhələnəcək. Xəstəliyin virus təbiətini dəqiqləşdirməyə laboratoriya müayinə üsulları kömək edəcək:
- qanın klinik analizi;
- PZR-diaqnostika;
- immunoloji müayinələr (qanda spesifik antitellərin müəyyən edilməsi);
- neyroinfeksiyadan şübhələndikdə – serebrospinal mayenin analizi.
Mürəkkəb klinik vəziyyətlərdə daxili orqanların zədələnmə dərəcəsini dəqiqləşdirmək üçün xəstəyə instrumental diaqnostika üsulları – lazımi orqanın USM, KT, MRT müayinələri təyin edilə bilər.
Müalicə
Virus infeksiyalarının müalicə üsulları törədicinin növündən asılıdır. Xəstəyə aşağıdakılar təyin edilə bilər:
- istirahət, dincəlmə, tam yuxu;
- bol isti içki, balanslaşdırılmış qidalanma;
- spesifik antivirus preparatlar (məsələn, İİV-də antiretrovirus preparatlar, hepatitlərdə interferonlar).
Antibiotiklər viruslara təsir etmir, bu mikroorqanizmlərin səbəb olduğu xəstəliklərdə onların tətbiqi məqsədəuyğun deyil.
Sonrakı müalicə xəstəliyin narahatedici simptomlarının korreksiyasına yönəlir və aşağıdakıları əhatə edə bilər:
- tələb olunduqda QSİƏP qrupundan hərarəti aşağı salan vasitələr;
- öskürək zamanı bəlğəmgətirici, mukolitik preparatlar;
- burun axması zamanı damardaraldıcı burun damcıları;
- boğaz ağrısında yerli anestetiklər;
- qarında ağrı zamanı spazmolitiklər və s.
Bəzi infeksiyalardan sağaldıqdan sonra xəstədə təkrar xəstələnmə ehtimalını istisna edən və ya minimuma endirən davamlı spesifik immunitet formalaşır. Digər xəstəliklərdən sonra immunitet qeyri-sabit olur, üstəlik viruslar daim dəyişikliyə uğrayır ki, bu da xəstədə eyni patologiyanın dəfələrlə təkrarlanan hallarına səbəb olur.
Reabilitasiya
Virus infeksiyalarının müalicəsindən sonra pasiyentə tam dinlənmə, sağlam həyat tərzinə riayət etmə, xəstə insanlarla təmasda olmama şəklində reabilitasiya göstərişdir. Bu tədbirlər immun sisteminin daha tez bərpa olunmasına kömək edəcək ki, gələcəkdə infeksiyalara fəal reaksiya verərək xəstəliklərin inkişafının qarşısını alsın.
Profilaktika
Bir sıra virus infeksiyalarına qarşı effektiv spesifik profilaktika üsulu – vaksinasiya işlənib hazırlanmışdır. Bəzi vaksinlər bir dəfə tətbiq edilir və uzun illər üçün immunitet formalaşdırır, digərləri isə, məsələn, qripəleyhinə vaksin, gözlənilən epidemiyanın başlanğıcından əvvəl hər il tətbiq edilməli və onların tərkibi mümkün virus növündən asılı olaraq korrektə edilməlidir.
Qeyri-spesifik profilaktikaya aşağıdakılar daxildir:
- sağlam həyat tərzi (kifayət qədər hərəkət aktivliyi, tam yuxu, balanslaşdırılmış qidalanma);
- stresslərin minimuma endirilməsi;
- zərərli vərdişlərdən imtina;
- şəxsi gigiyena qaydalarına riayət (əllərin, tərəvəz və meyvələrin yuyulması);
- yoxlanılmış partnyorla monoqam cinsi münasibətlər, belə partnyor olmadıqda isə – mütləq prezervativ istifadə edilməklə cinsi əlaqə;
- KRVİ epidemiyaları dövründə – izdihamlı yerlərdə olmanın və yoluxmuş şəxslərlə təmasların minimuma endirilməsi, otaqların tez-tez havalandırılması.
Yadda saxla!
Mən praktik həkim kimi hər gün virus infeksiyası əlamətləri olan xəstələrə məsləhət verirəm. Əminliklə deyə bilərəm ki, onların böyük əksəriyyətini KRVİ (kəskin respirator virus infeksiyaları) təşkil edir. Mövsümi epidemiyaların inkişaf etdiyi payız-yaz dövründə onlarla xəstələnmə kəskin artır. Bir qayda olaraq, böyüklər üçün KRVİ təhlükəli deyil və 5-10 gün ərzində xəstənin tam sağalması ilə başa çatır. Amma bəzən onlar ağır gedir – ağciyərləri zədələyərək pnevmoniyanın inkişafına səbəb olur və xəstənin vəziyyətinə nəzərəçarpacaq dərəcədə təsir edir, onun infeksion stasionarda, hətta reanimasiyada müalicəsini tələb edir, hamıya məlum olan koronavirus infeksiyasında olduğu kimi.
Viruslarin səbəb olduğu bəzi xəstəliklərin qarşısını almağın effektiv yolu vaksinasiyadır. Onun tətbiqindən sonra orqanizm mikroorqanizmin daxil olmasına vaxtında reaksiya verəcək və onu məhv edəcək spesifik immunitet inkişaf etdirir – xəstəlik yüngül keçəcək, xəstə tez sağalacaq. Bir çox hallarda vaksinasiya effektiv və təhlükəsizdir. Xəstələri qorxmamağa və sui-qəsd nəzəriyyələri qurmamağa, əksinə, vaksinasiya vasitəsilə özlərini təhlükəli infeksiyalardan qorumağa çağırıram.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
HPV testi müsbətdir: bu nəticə nə deməkdir?
HPV-müsbət nəticə xərçəng diaqnozu deyil və yoluxmanın vaxtını göstərmir. Əsas məsələ testin tipini və sizə uyğun nəzarət planını…
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər / Onkoginekologiya
Vaginal qaşınma və ifrazat: hər dəfə kandidozdurmu?
Qaşınma və ifrazat həmişə kandidoz demək deyil. İlk, təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən şikayətlərdə səbəbin dəqiqləşdirilməsi vacibdir.
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
