Heteroxromiya insanın gözlərinin rəngli qişasının fərqli rəngdə olduğu qeyri-adi hadisədir. Bu səhifədə heteroxromiyanın səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Genetik Nevroloq Oftalmoloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Heteroxromiya insanın gözlərinin rəngli qişasının fərqli rəngdə olduğu qeyri-adi hadisədir. Bəzi insanlarda bir göz, məsələn, mavi, digəri isə qəhvəyi ola bilər. Həmçinin bir gözdə eyni anda iki rəngin birləşdiyi hallar da olur — bu növ mərkəzi göz heteroxromiyası adlanır. Bu, xəstəlik deyil, gözün rəngli qişasının piqmentasiya xüsusiyyətidir. Rəngli qişa gözün rənginə cavabdehdir və melanin piqmentinin səviyyəsi müxtəlif sahələrdə və ya gözlərdə fərqlidirsə, heteroxromiya effekti yaranır. Simptom həm anadangəlmə, həm də qazanılmış ola bilər. Bəzən o, irsi yolla ötürülür, digər hallarda isə müəyyən xəstəliklərlə bağlıdır. Göz heteroxromiyası nadir hallarda rast gəlinir, lakin canlı maraq doğurur və xəstəlik əlamətləri ilə müşayiət olunmadıqda həmişə müalicə tələb etmir.
Növləri
Heteroxromiyanın görünüşünə və yaranma səbəblərinə görə fərqlənən bir neçə növü var.
- Tam heteroxromiya — hər gözün öz rəngi var;
- Qismən heteroxromiya — bir gözdə müxtəlif rəngli sahələr olur;
- Mərkəzi heteroxromiya — rəngli qişanın mərkəzində rəng ümumi fondan fərqlənir (tez-tez rast gəlinən variant — mərkəzi heteroxromiyalı mavi gözlər, qəhvəyi gözlərin mərkəzi heteroxromiyası);
- Sektor heteroxromiyası — rəngli qişada başqa rəngdə sektor olur;
- Anadangəlmə — doğuşdan mövcuddur və ya erkən uşaqlıqda yaranır;
- Qazanılmış — həyat boyu travmalardan, xəstəliklərdən, əməliyyatlardan sonra inkişaf edir.
Səbəbləri
Heteroxromiya bir sıra səbəblərdən — həm anadangəlmə, həm də qazanılmış — yarana bilər. Bu vəziyyət çox vaxt hələ bətndaxili inkişaf mərhələsində formalaşır, lakin xəstəliklərin, travmaların və ya xarici amillərin təsiri altında sonradan da yarana bilər. Bu dəyişikliyin mənbəyini anlamaq vacibdir: əgər o patologiya ilə əlaqədardırsa, diaqnostika və mümkün müalicə tələb olunur. Əgər heteroxromiya anadangəlmədirsə və digər simptomlarla müşayiət olunmursa, adətən müdaxilə tələb olunmur.
Aşağıda göz qişasının rənginin dəyişə biləcəyi əsas səbəblər verilib:
- Genetik xüsusiyyət — doğuşda formalaşır, çox vaxt xəstəliklərlə əlaqəli olmur, irsən keçir və ömür boyu qalır (yaxın çəkilmiş fotolarda yaxşı seçilir). Göz qişasının müxtəlif hissələrində melaninin çatışmazlığı və ya artıqlığı ilə əlaqədar ola bilər.
- Göz travmaları — zədələnmələr, cərrahi müdaxilələr və nüfuzedici zədələnmələr göz qişasının strukturunu və piqmentin paylanmasını dəyişə bilər.
- İltihab prosesləri — iritlər, iridosiklitlər və digər iltihablarda gözün toxumalarının zədələnməsi nəticəsində piqmentasiyanın pozulması mümkündür.
- Göz qişasının şişləri — həm xoşxassəli, həm də bədxassəli törəmələr ləkələrin yaranmasına və ya rəngin dəyişməsinə səbəb ola bilər.
- Melanin piqmentinin azalması və ya artıqlığı (sekretor heteroxromiya) — rəngin intensivliyinə təsir edir, maddələr mübadiləsinin və ya fermentativ aktivliyin xüsusiyyətləri ilə şərtlənə bilər.
- Bəzi dərmanların qəbulu — bəzi göz damcılarının və ya sistem preparatların uzunmüddətli istifadəsi göz qişasının rənginə təsir edə bilər.
- Qlaukoma və onun müalicəsi — xəstəlik və göz daxili təzyiqi azaltmaq üçün tətbiq olunan vasitələr tez-tez gözlərin çalarının dəyişməsinə səbəb olur.
- Anadangəlmə sindromlar — mərkəzi və ya qismən daxili heteroxromiya Vaardenburq sindromu və ya neyrofibromatoz kimi genetik pozulmaların əlamətlərindən biri ola bilər.
Diaqnostika
Gözlərin vəziyyətini qiymətləndirmək və heteroxromiyanın səbəbini müəyyən etmək üçün diaqnostik müayinələr kompleksindən istifadə olunur. Müayinə anadangəlmə formanı qazanılmışdan ayırd etməyə və gizli xəstəliklərin olub-olmadığını müəyyən etməyə kömək edir.
Bəzi müayinələr gözün quruluşunu və rəngli qişanın vəziyyətini qiymətləndirmək üçün zəruridir (məsələn, biomikroskopiya və oftalmoskopiya), digərləri isə şişləri və ya baş beyindəki pozğunluqları istisna etmək üçündür (MRT). İrsi heteroxromiya formalarından şübhələnildikdə genetik test tələb oluna bilər. Müayinə proqramına mütləq oftalmoloqun, göstəriş olduqda isə nevroloqun konsultasiyası daxildir.
Müalicə
Heteroxromiyanın müalicəsi onun səbəbindən asılıdır. Əgər bu, müşayiət edən simptomlar olmayan anadangəlmə formadırsa, müalicə tələb olunmur — bu, sadəcə fərdi xüsusiyyətdir. Digər hallarda, göz qişasının rənginin dəyişməsi xəstəliklərlə əlaqədar olduqda, əsas vəziyyətin müalicəsi aparılır.
Heteroxromiya travma ilə əlaqədardırsa, cərrahi müdaxilə və ya fizioterapiya tələb oluna bilər. Qlaukoma olduqda göz daxili təzyiqi azaldan preparatlar tətbiq olunur. Səbəb şişdirsə, həkim yeni törəmənin çıxarılması zərurəti barədə qərar verir.
Bəzən göz qişasının heteroxromiyası dərmanların yan təsiri kimi yaranır — bu halda dərmanın əvəz edilməsi məsələsi nəzərdən keçirilir. Nadir hallarda göz qişasının görünüşünü kosmetik vasitələrlə dəyişmək mümkündür, lakin bu, pasiyentin istəyi ilə edilir və məcburi deyil.
Yadda saxlamaq lazımdır ki, heteroxromiya simptomdur, xəstəlik deyil. Müalicə yalnız göz rənginin dəyişməsinin arxasında başqa problem olduqda təyin olunur. Özbaşına müalicə yolverilməzdir. Terapiyanı həkim diaqnostika nəticələrinə əsasən seçir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Heteroxromiya özlüyündə təhlükəli deyil, lakin patoloji səbəblər olduqda müalicə aparılmadıqda ağırlaşmalar yarana bilər.
- Görmənin itirilməsi. Ciddi iltihablarda, qlaukomada və ya şişlərdə vaxtında müalicəyə başlanmasa, görmə pisləşə, hətta tam itirilə bilər.
- Göz daxili təzyiqin artması. Qlaukoma ilə əlaqəli təzyiq görmə sinirini zədələyərək tədricən görmənin itirilməsinə gətirib çıxara bilər.
- Şiş prosesinin yayılması. Heteroxromiyanın onkoloji səbəbləri olduqda şiş qonşu toxumalara yayıla bilər, bu da təkcə rəngin dəyişməsinə deyil, digər ciddi nəticələrə də səbəb olur.
- Xroniki iltihab. Səbəb iridosiklitdirsə, müalicə edilmədikdə iltihab xroniki formaya keçə bilər, bu da perspektivdə görmə kəskinliyini azaldır və ağrı yaradır.
- Psixoemosional çətinliklər. Göz rənginin dəyişməsi, xüsusilə xarici görünüş ətrafdakılardan fərqləndikdə, uşaqlarda və ya yeniyetmələrdə fərqlilik hissi yarada bilər.
Hansı həkimə müraciət etməli
Rəngli qişanın rəngində dəyişiklik yaranıbsa, xüsusilə bu qəfləti baş veribsə, mütəxəssislə məsləhətləşmək vacibdir. Səbəbi müstəqil müəyyən etmək mümkün deyil, ona görə də həkimə müraciət ciddi xəstəlikləri istisna etməyə kömək edəcək.
Yadda saxla!
Oftalmologiya sahəsindəki mütəxəssislərin fikrincə, heteroxromiya özlüyündə görmə pozulmaları, iltihablar və ya digər narahatedici əlamətlərlə müşayiət olunmadıqda sağlamlıq üçün təhlükə yaratmır. Anadangəlmə formalar qazanılmış formalardan az rast gəlinir, lakin daha çox hallarda müdaxilə tələb etmir. Bununla belə, həyat boyu göz rənginin istənilən dəyişməsi həkimə müraciət üçün səbəbdir. Müasir diaqnostika üsulları səbəbi tez müəyyən etməyə və zərurət olduqda müalicəyə başlamağa imkan verir. Diskomfort yaratmasa belə, simptoma etinasız yanaşmamaq vacibdir.
Suallar və cavablar
Heteroxromiya gözlərin qişalarının müxtəlif rəngdə olduğu vəziyyətdir. Bu xüsusiyyət anadangəlmə ola bilər və ya həyat boyu yarana bilər. Bu, xəstəlik deyil, orqanizmin xüsusiyyətlərinə və ya gizli problemlərə işarə edə bilən simptomdur.
Göz qişasının mərkəzində başqa rəngin olduğu mərkəzi heteroxromiya adətən təhlükəli deyil. Əgər o anadangəlmədirsə və diskomfort yaratmırsa, müalicə tələb olunmur. Göz rənginin qəfil dəyişməsi zamanı həkimə müraciət etmək lazımdır.
Bəli, heteroxromiya saçlarda da özünü göstərə bilər — məsələn, əsas rəngin fonunda başqa rəngli bir tel. Bu da piqment xüsusiyyətləri ilə əlaqədardır və əksər hallarda xəstəliyə işarə etmir.
Əgər o müvəqqəti iltihab prosesləri və ya dərman qəbulu ilə əlaqədardırsa, səbəb aradan qaldırıldıqdan sonra göz qişasının rəngi normaya qayıda bilər. Anadangəlmə formalar ömür boyu qalır.
Əgər uşaq fərqli rəngli gözlərlə doğulubsa və başqa simptom yoxdursa, bu norma variantı ola bilər. Lakin əminlik üçün uşağı oftalmoloqa göstərmək tövsiyə olunur.
