Qlaukoma: səbəbləri, simptomları və müalicəsi

Qlaukoma – göz daxili təzyiqin davamlı yüksəlməsi səbəbindən görmə itiliyinin proqressiv və dönməz azalması ilə xarakterizə olunan xroniki oftalmoloji patologiyadır. Bu xəstəliyin diaqnostikası və müalicəsi ilə oftalmoloq həkim məşğul olur.

Yayımlanma tarixi: 21.09.2026

Sinonimlər

Qarasu

Xəstəlik haqqında

Qlaukomada göz daxili təzyiqin artması və görmə sinirinin zədəsi. Mənbə: MyUpchar, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Əsas səbəb amili göz daxili mayenin axınının pozulmasıdır; bu isə görmə siniri diskinin patoloji çöküklüyünə gətirib çıxarır. Onun üzərində atrofiya dəyişikliklərinin əlamətləri olan çökəkliklər formalaşır ki, bunlar sinir impulslarının ötürülməsi funksiyasının tam itirilməsi ilə nəticələnə bilər. Sinir liflərinin nə qədər böyük hissəsi zədələnirsə, xəstə bir o qədər az görür. Müalicə olmadıqda zamanla görmə funksiyası tamamilə itir.

Qlaukoma korluğun tezliyinə görə ikinci səbəbdir (kataraktadan sonra). Xəstəlik daha çox yaşlı insanlarda aşkar olunur, lakin anadangəlmə və gənclik formalarına da rast gəlinir. İnkişafın ilkin mərhələlərində xəstəlik simptomsuz inkişaf edir, buna görə xəstələr artıq ciddi görmə pozğunluqları olduqda yardım üçün müraciət edirlər.

Qlaukoma müstəqil patologiya kimi (ilkin) inkişaf edə və ya başqa xəstəliyin səbəb-nəticə nəticəsi ola bilər (ikinci dərəcəli). Göz daxilində maye təzyiqinin artma mexanizminə görə qapalıbucaqlı və açıqbucaqlı formalar fərqləndirilir.

Patologiyanın gedişi ikili ola bilər:

Stabilləşmiş – 6 ay müşahidə müddətində mənfi dinamika yoxdur;
stabilləşməmiş – xəstəliyin proqressivləşməsi fonunda görmə sahələri tədricən daralır.

Səbəbləri

Qlaukomanın səbəbləri və risk faktorları

Qlaukomada göz daxili mayenin axını və daxilolması arasında tarazlıq pozulur. Bu sekret göz strukturlarında həddindən artıq miqdarda toplanır ki, bu da göz daxili təzyiqin artması, göz strukturlarının sıxılması, sinir liflərinin destruksiyası və görmə sinirində atrofiya dəyişiklikləri ilə müşayiət olunur.

Xəstəlik multifaktorial mənşəyə malikdir, yəni onun inkişafı üçün eyni vaxtda bir neçə provokasiyaedici vəziyyətin təsiri tələb olunur. Anadangəlmə forma görmə orqanlarının inkişaf anomaliyaları, travmalar və şişlərlə assosiasiya olunur.

Birincili qlaukoma daha çox ailə anamnezi ağır olan pasiyentlərdə yaranır. İkincili formanın inkişafına meyillilik aşağıdakı xəstəlikləri olan şəxslərdə qeyd edilir:

Ateroskleroz;
hipertenziya;
boyun osteoxondrozu;
şəkərli diabet;
hipermetropiya;
katarakta;
gözlərin iltihabi zədələnmələri (üveit, iridosiklit, sklerit, keratit və s.).

Patologiyanın inkişafı üçün təkanverici mexanizm travma, gözlərin yanığı, cərrahi əməliyyatlar, şişin proqressivləşməsi ola bilər.

Mərhələlər

Qlaukomanın mərhələləri

Qlaukomanın mərhələsi görmə siniri liflərinin nə qədərinin itirildiyini və bunun görmə sahəsinə necə təsir etdiyini əks etdirir.

Başlanğıc (erkən) mərhələ. Görmə siniri diskində ilk dəyişikliklər var, görmə sahəsində isə yalnız xüsusi müayinə ilə aşkarlanan kiçik defektlər olur. İnsan adətən heç bir dəyişiklik hiss etmir. Bu mərhələdə müalicəyə başlamaq görməni uzun illər qorumağa imkan verir.
Orta (inkişaf etmiş) mərhələ. Görmə sahəsində defektlər genişlənir, lakin mərkəzi görmə hələ qorunur. Çox vaxt insan hələ də problem hiss etmir. Müalicə daha intensiv olur.
Uzaq getmiş mərhələ. Görmə sahəsi əhəmiyyətli dərəcədə daralır, mərkəzi görmə də təhlükə altındadır. İnsan kənarlarda olan əşyaları görmür, qaranlıqda çətinlik çəkir. Təzyiqin daha aşağı hədəf səviyyəyə endirilməsi, çox vaxt lazer və ya cərrahi müalicə tələb olunur.
Terminal mərhələ. Görmə demək olar ki, tam itir. Müalicə ağrının aradan qaldırılmasına yönəlir.

Qlaukoma nəticəsində itirilmiş görmə bərpa olunmur, müalicə yalnız qalanı qoruyur. Mərhələni oftalmoloq görmə sahəsinin, görmə siniri diskinin və optik koherent tomoqrafiyanın nəticələrinə əsasən müəyyən edir və bu, müalicə taktikasının seçiminə təsir göstərir.

Klinik mənzərə

Qlaukomanın əsas əlamətləri

Açıqbucaqlı qlaukoma uzun müddət xəstəni narahat edən, nəzərəçarpan simptomlar olmadan keçir. Patoloji dəyişikliklər bir neçə il ərzində inkişaf edir. Bu müddət ərzində vaxtaşırı aşağıdakı qeyri-spesifik simptomlar yarana bilər:

Alatoranda görmənin pisləşməsi;
görmənin dumanlı olması hissi;
gözlər önündə «milçəklərin», rəngli dairələrin, torcuğun yanıb-sönməsi;
baş ağrıları;
qaşların nahiyəsində təzyiq və ya sızıltı hissi.

Adətən hər iki görmə orqanı zədələnir. Xəstələr adətən oftalmoloqa yan görmənin əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşması və ya bir gözdə tam korluq ilə bağlı müraciət edirlər.

Qlaukomanın qapalıbucaqlı forması 3 formada keçə bilər:

Preqlaukoma. Simptomatika yoxdur, dəyişikliklər yalnız oftalmoloji müayinə zamanı müəyyən edilir. Bəzi xəstələri vaxtaşırı rəngli dairələrin yanıb-sönməsi, görmənin qısamüddətli pisləşməsi, gözlərlə hərəkətlər zamanı narahatlıq hissi narahat edir.
Qlaukomanın kəskin tutması. Vəziyyət əsəb-psixi gərginlik, qaranlıqda və ya əyilmiş vəziyyətdə uzun müddət qalma, dərmanlarla bəbəyin genişlənməsi nəticəsində inkişaf edir. Göz daxili təzyiq 80 mm c.st.-ə qədər arta bilər, bu zaman göz alması palpasiya zamanı çox sərt olur. Gözdə kəskin ağrı, qızartı yaranır, ürəkbulanma, qusma, ürək nahiyəsində ağrı mümkündür. Bəbəklər genişlənir, yaşılımtıl rəng alır. Bu vəziyyət sinirin ölməsinə gətirib çıxara bilər, buna görə də təcili tibbi yardım tələb edir.
Xroniki forma. Göz daxili təzyiqin yüksəlməsi daimi olur və zamanla artır. Xəstəni vaxtaşırı kəskin gedişə nisbətən daha az ifadəli təzahürlərə malik tutmalar narahat edir. Paralel olaraq görmə sinirində atrofiya dəyişiklikləri baş verir ki, bu da korluğa gətirib çıxarır.

Şəkillərdə əlamətlər

Sxem: qlaukomada görmə sahəsinin tədricən daralması — kiçik qüsurlardan "boru" görməyə qədər. Şəkil: Broadway DC, CC BY 2.0 · mənbə

Kampimetriya: qlaukomalı sağ gözdə görmə sahəsinin qüsurları (qaralmış zonalar). Şəkil: Pignol23, CC BY 3.0 · mənbə

Xəstəliyin simptomları

Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?

Özünüzü müalicə etməyin

Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
Mütləq həkimə müraciət edin

Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
Müalicəni təxirə salmayın

İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103

Diaqnostika

Qlaukomanın diaqnostikası

Qlaukoma üzrə müayinə aşağıdakı testlərin aparılmasını nəzərdə tutur:

Göz daxilində maye təzyiqi göstəricilərinin təyini (adi və sutkalıq tonometriya, həmçinin elastotonometriya aparılır);
hidrodinamika göstəricilərinin ölçülməsi (elektron tonoqrafiya vasitəsilə);
ön kameranın bucağının və trabekulanın vəziyyətinin qiymətləndirilməsi (qonioskopiya və ya gözün USM-i aparılır);
göz siniri diskisinin vəziyyətinin öyrənilməsi (oftalmoskopiya aparılır).

Görmə orqanlarının funksional yetərliliyini qiymətləndirmək üçün görmə itiliyi, periferik və mərkəzi sahə, rənglərə həssaslıq ölçülür.

Mürəkkəb klinik hallarda digər diaqnostik prosedurlar tələb oluna bilər (lazer oftalmoskopiyası, polarimetriya, optik koherent tomoqrafiya və s.) Müayinələrin siyahısını oftalmoloq klinik halın xüsusiyyətlərini əsas götürərək fərdi qaydada tərtib edir.

Xidmətlər

Müalicə

Qlaukomanın müalicə istiqamətləri

Müalicə cərrahi və ya konservativ yolla aparıla bilər. Müalicə taktikasının seçilməsində xəstəliyin inkişaf mərhələsi, göz daxili təzyiqin yüksəlmə dərəcəsi, pasiyentin yaşı, görmə vəziyyəti və yanaşı patologiyaların mövcudluğu həlledici rol oynayır.

Müalicə göz daxili təzyiqin azaldılmasına və stabilləşdirilməsinə, göz hidrodinamikasının tənzimlənməsinə, həmçinin trofikanın yaxşılaşdırılmasına və görmənin qorunması, pasiyentin həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsi məqsədilə görmə sinirinin atrofiyasının profilaktikasına yönəldilir.

Konservativ müalicə

Terapiyanın əsas məqsədi təzyiqin normallaşdırılmasıdır, qan dövranının və trofikanın yaxşılaşdırılması (bu məqsədlə istifadə olunan vasitələrin sübut bazası məhduddur) isə onun səviyyəsini stabilləşdirməyə və görmə orqanlarının strukturunda distrofik dəyişikliklərin qarşısını almağa imkan verir.

Antiqlaukomatoz preparatı həkim-oftalmoloq xüsusi sınaqlar vasitəsilə seçir. Vasitə təyin edildikdən sonra pasiyent 1-3 həftə ərzində nəzarət müayinələri üçün müntəzəm olaraq həkimə müraciət edir. Sonradan nəzarət 3 ayda 1 dəfə aparılır. Preparat müəyyən müddətdən sonra planlı şəkildə deyil, yalnız göz daxili təzyiq hədəf səviyyəyə çatmadıqda, xəstəlik irəlilədikdə və ya preparat pis keçirildikdə dəyişdirilir; «rezistentliyin qarşısını almaq» üçün dövri dəyişdirilmənin faydası sübut olunmayıb. Göz daxili təzyiqin azaldılması üçün göz daxili mayenin axınını yaxşılaşdıran və sulu nəm ifrazının intensivliyini azaldan vasitələr tətbiq edilir. Bəzi hallarda kombinə olunmuş təsirli preparatların istifadəsi zəruridir.

Cərrahi müalicə

Bir sıra hallarda dərman preparatlarının köməyi ilə göz daxili təzyiqi sabitləşdirmək mümkün olmur. Konservativ müalicənin səmərəsizliyi cərrahi müdaxilə aparılması üçün göstərişdir, çünki xəstəliyin irəliləməsini başqa yolla dayandırmaq mümkün deyil.

Göz daxili mayenin axınını bərpa etmək məqsədilə antiqlaukoma mikrocərrahi əməliyyatlar, o cümlədən drenaj implantlarının yerləşdirilməsi, bəzi hallarda (xüsusən qapalı bucaqlı qlaukomada) billurun süni linza ilə əvəz edilməsi, ənənəvi penetrasiya edən və qeyri-penetrasiya edən cərrahi müdaxilələr (trabekulektomiya, sklerektomiya), habelə lazer əməliyyatları (lazer iridotomiya, selektiv lazer trabekuloplastika) aparılır. Açıq bucaqlı qlaukomada lazer trabekuloplastikası bəzən damcılardan əvvəl, müalicənin ilk addımı kimi də tətbiq edilə bilər. Cərrahi müalicənin məqsədi gözdə hidrodinamikanı çətinləşdirən blokların aradan qaldırılmasıdır.

Reabilitasiya

Əməliyyatlar yerli damcı anesteziyası altında aparılır, 15–40 dəqiqə çəkir. Əməliyyatdan sonrakı stasionar müşahidə 3 saatdan bir sutkayadək davam edir. Evə buraxıldıqdan sonra pasiyent dərman müalicəsi alır və nəzarət müayinələri üçün mütəmadi olaraq həkimə müraciət edir.

Reabilitasiya mərhələsində pasiyentə xüsusi qoruyucu eynəklərin taxılması, birbaşa günəş şüaları altında qalma müddətinin məhdudlaşdırılması göstərilir. Rasional qidalanma prinsiplərinə əməl etmək, vitamin-mineral kompleksləri qəbul etmək məqsədəuyğundur. Həmçinin göz daxili təzyiqin yüksəlməsinə meyli olan pasiyentlərə bədənin yuxarı hissəsinin əyilmiş vəziyyətini və böyük fiziki güc tətbiqini tələb edən fiziki əməkdən çəkinmək tövsiyə olunur.

Profilaktika

Qlaukomanın profilaktikası

Qlaukomanın yaranmasının qarşısını tam almaq mümkün deyil, lakin onun görməni zədələməsinin qarşısını almaq olar. Əsas profilaktika xəstəliyi erkən, hələ görmə itmədən aşkarlamaqdır.

40 yaşdan sonra şikayət olmasa belə, müntəzəm olaraq oftalmoloji müayinədən keçin: göz daxili təzyiq ölçülməli, görmə siniri diski və görmə sahəsi yoxlanılmalıdır. Yoxlamaların tezliyini həkim müəyyən edir.
Yaxın qohumlarınızda qlaukoma varsa, güclü miopiya və ya hipermetropiya, şəkərli diabet olduqda, müayinəyə daha erkən başlayın və daha tez-tez gedin.
Hormon (kortikosteroid) tərkibli göz damcılarından, məlhəmlərdən və tabletlərdən yalnız həkim nəzarəti altında istifadə edin: onlar göz daxili təzyiqi artıra bilər.
Ön kamera bucağı dar olduqda həkim profilaktik lazer müdaxiləsi təklif edə bilər: bu, kəskin tutmanın riskini azaldır.
Belə hallarda bəbəyi genişləndirən dərmanları qəbul etməzdən əvvəl həkimə qlaukoma riskiniz barədə məlumat verin.
Arterial təzyiqi və qanda şəkəri nəzarətdə saxlayın, siqareti tərgidin.
İdman və təhlükəli işlər zamanı gözləri travmadan qoruyun.

Yadda saxla!

Oftalmoloqlar bir daha pasiyentlərə xatırladırlar ki, qlaukoma hiyləgər xəstəlikdir və tədricən inkişaf edir. Parlaq simptomların olmaması patologiyanın artıq gec mərhələlərdə aşkar olunmasına gətirib çıxarır; bu zaman bu və ya digər dərəcədə görmə sinirinin zədələnməsi mövcud olur.

Bu o deməkdir ki, baş vermiş pozğunluqlar praktik olaraq geridönməzdir. Buna görə də aydın və dəqiq görməni qorumaq üçün göz daxili təzyiqin təyini ilə müntəzəm oftalmoloji müayinələrdən keçmək lazımdır. Bu qayda xüsusilə 40 yaşdan yuxarı insanlar üçün aktualdır.

Əlaqəli Xəstəliklər

Faydalı Məqalələr

Göz büllurunun erkən cərrahiyyəsi

Korluğun ən çox rast gəlinən səbəbi kataraktadır (büllurun bulanması), ikinci yerdə isə qlaukoma dayanır (görmə sinirinin gözdaxili təzyiqin…

İstiqamət: Oftalmocərrahiyyə

Suallar və cavablar

Qlaukoma zamanı baş verən görmə itkisi görmə sinirinin liflərinin zədələnməsi ilə bağlıdır və bu dəyişikliklər adətən dönməzdir, yəni artıq itirilmiş görmə funksiyasını bərpa etmək mümkün olmur. Müalicənin əsas məqsədi göz daxili təzyiqi nəzarətdə saxlayaraq prosesin irəliləməsinin qarşısını almaq və qalan görmə funksiyasını qorumaqdır. Bu səbəbdən erkən aşkarlanma və müntəzəm müalicə xüsusilə əhəmiyyətlidir.

Cərrahi və ya lazer müalicəsi əsasən damcılar və digər konservativ üsullar göz daxili təzyiqi kifayət qədər nəzarətdə saxlaya bilmədikdə, ya da xəstəlik müalicəyə baxmayaraq irəlilədikdə nəzərdən keçirilir. Bu, hər pasiyentə tələb olunan ilk addım deyil. Qərar qlaukomanın növü, mərhələsi və əvvəlki müalicəyə cavab nəzərə alınmaqla oftalmoloq tərəfindən fərdi qaydada verilir.

Bəli, yaxın qohumlarda qlaukoma olması xəstəliyin inkişaf ehtimalını artıran tanınmış risk amillərindən biridir, yaş və digər amillərlə yanaşı. Bu, xəstəliyin mütləq inkişaf edəcəyi demək deyil, lakin ailə anamnezi olan şəxslərə, xüsusən müəyyən yaşdan sonra, göz daxili təzyiqin müntəzəm yoxlanılması tövsiyə olunur. Erkən aşkarlanma görmənin qorunmasında həlledici rol oynayır.

Konsultasiya alın

Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.

Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:

*1103

Qlaukoma

Sinonimlər

Xəstəlik haqqında

Səbəbləri

Mərhələlər