Horner sindromu gözə gedən simpatik sinir yolunun pozulması nəticəsində yaranan ptoz, mioz və bəzən üzün həmin tərəfində tərləmənin azalması ilə xarakterizə olunan sindromdur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Bernard-Horner sindromu
- okulosimpatik parez
Xəstəlik haqqında
Göz bəbəyini genişləndirən əzələ və göz qapaqlarının tarzal (Müller) əzələləri simpatik sinir sistemi tərəfindən innervasiya olunur. Bu əzələləri innervasiya edən sinir kökləri boyun simpatik siniri tərkibində birinci döş düyünündən çıxır.
Şərti olaraq bu sistemdə 3 neyron ayırd edilir:
- Birinci neyron. Bu, sinir liflərinin hipotalamusdan uzunsov beyin vasitəsilə boyun mərkəzinə qədər keçdiyi yoldur.
- İkinci neyron. Bu, boyun mərkəzindən yuxarı boyun düyününə qədər olan yoldur.
- Üçüncü neyron. Bu, sinir liflərinin yuxarı boyun düyünündən innervasiya olunan göz əzələsinə qədər keçdiyi məsafədir.
Bu üçneyronlu yolun istənilən səviyyədə zədələnməsi Horner sindromuna səbəb ola bilər. Nəticədə göz əzələlərinə gedən sinir impulsunun ötürülməsi pozulur.
- Ptoz yuxarı və aşağı tarzal əzələlərin işinin qismən və ya tam blokada olunması hesabına inkişaf edir.
- Mioz göz bəbəyini genişləndirən əzələnin işinin pozulması nəticəsidir.
- Enoftalm gözün orbital əzələsinin iflici/parezi səbəbindən inkişaf edir.
Horner sindromu həmçinin konyunktival qişanın qızarması ilə də təzahür edə bilər. Bu vəziyyətin təbiəti bundadır ki, qidalandırıcı damarların tonusuna simpatik innervasiya cavabdehdir. Simpatik liflərin zədələnməsi nəticəsində arteriyalar daim genişlənmiş vəziyyətdə qalır ki, bu da gözün qızarmasına səbəb olur. Həmçinin göz yaşı sekresiyası pozula, üzün müvafiq yarısının tərləməsi bloklana bilər.
Horner sindromu çox zaman başqa xəstəliyin təzahürüdür. Lakin nadir hallarda təcrid olunmuş vəziyyət ola bilər. Bu simptomokompleks həyat üçün təhlükəli deyil. Ancaq bununla yanaşı, həyat keyfiyyətini pisləşdirir və buna görə də korreksiya tələb edir. Vaxtında müalicə üzün estetikasını bərpa etməyə və görmə funksiyalarını yaxşılaşdırmağa kömək edir.
Səbəbləri
Horner sindromunun səbəbləri 3 kateqoriyaya bölünür:
- Anadangəlmə. Onların mənfi təsiri döl gözünün innervasiya sisteminin inkişaf etdiyi bətndaxili mərhələdə reallaşır. Anadangəlmə səbəblər kimi ananın zərərli vərdişləri, hamiləlik dövründə keçirdiyi kəskin virus infeksiyaları, intoksikasiyalar və s. çıxış edə bilər.
- Qazanılmış, baş və ya boynun zədələnməsi ilə bağlı olanlar – kəllə-beyin travmaları, baş beyin arteriyalarının anevrizmatik zədələnməsi, serebral bədxassəli törəmələr, orta qulağın iltihabı, ağciyər zirvəsinin şişi, qalxanabənzər vəzinin ölçülərinin böyüməsi.
- Yatrogen – sinir sistemi xəstəliklərinin medikamentoz müalicəsi və ya aparılmış cərrahi müdaxilə nəticəsində sinir liflərinin zədələnməsi.
Təsnifat
Bernar-Horner sindromu çox zaman qazanılmış vəziyyətdir və simpatik innervasiyanın müxtəlif səviyyələrdə pozulması ilə bağlıdır. Lakin bəzi uşaqlarda sindromun anadangəlmə forması da ola bilər.
Patoloji prosesin lokalizasiya səviyyəsinə görə aşağıdakılar ayırd edilir:
- mərkəzi variant – zədələnmələr baş beyin səviyyəsində lokalizasiya olunur (baş beyin qan dövranının kəskin pozulmasının, şişin böyüməsinin və ya bərk beyin qişasının iltihabi zədələnməsinin nəticəsi ola bilər);
- periferik variant – baş beynin hüdudlarından çıxan neyron çıxıntılarının zədələnməsi ilə şərtlənir (ifadəli ur, boynun travmatik zədələnməsi, yuxu arteriyasının anevrizması və s. zamanı rast gəlinə bilər).
Klinik mənzərə
Horner sindromunun triada təzahürlərinə aşağıdakılar daxildir:
- yuxarı qapağın qüzehli qişadan 2 mm-dən çox aşağı sallanması (aşağı qapağın az elevasiyası baş verdikdə «tərsinə (əks) ptoz» da rast gəlinə bilər);
- göz bəbəyi dəliyinin daralması (miozis): işığa reaksiya saxlanılır, lakin qaranlıqda bəbəyin genişlənməsi ləngiyir;
- göz almasının içəriyə batması.
Həmçinin simpatik innervasiyanın pozulması ilə şərtlənən əlavə simptomlar aşağıdakılar ola bilər:
- tərləmənin pozulması ilə əlaqədar zədələnmiş üz tərəfinin dərisinin quruluğu;
- konyunktival damarların genişlənməsi;
- zədələnmə tərəfində üzün yarısının qızarması.
Uşaqlarda Horner sindromunun simptomlarına klassik triadadan əlavə qüzehli qişanın müxtəlif rəngi də daxildir. Uşağın adətən bir gözü tünd, digəri isə açıq rəngdə olur. Normada qüzehli qişanın rəngi melanositlərin sintez etdiyi melanin miqdarı ilə müəyyən edilir. Simpatik innervasiyanın pozulması şəraitində melanin əmələ gəlməsi blokada olunur ki, bu da heteroxromiyaya səbəb olur.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Horner sindromunun diaqnostikası ilk növbədə bu simptomokompleksin obyektiv identifikasiyasına və səbəbin aşkarlanmasına (zədələnmə səviyyəsinin və patoloji prosesin xarakterinin müəyyən edilməsi) yönəlmişdir.
Birinci vəzifənin həlli üçün obyektiv müayinədən əlavə müxtəlif dərman preparatları ilə funksional sınaqlar aparıla bilər. Bu zaman onların konyunktival kisəyə yeridilməsinə göz bəbəyinin reaksiyası qiymətləndirilir. Oftalmoloq geniş müayinə aparır – oftalmoskopiya, biomikrofotoqrafiyalaşdırma, tonometriya, görmə itiliyinin qiymətləndirilməsi və s.
Simpatik yolun zədələnmə səbəbini aşkar etmək üçün klinik tövsiyələrə əsasən nativ şəkildə və ya kontrastlaşdırma ilə kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyası aparılır. MRT-nin üstünlüyü ondadır ki, bu üsul şüa yükü ilə müşayiət olunmur, buna görə də uşaq təcrübəsində təhlükəsiz şəkildə tətbiq oluna bilər.
Müalicə
Horner sindromunun müalicəsi onu yaradan səbəbdən asılı olaraq həm konservativ üsullarla, həm də cərrahi yolla aparıla bilər. Bu patoloji vəziyyətin təzahürlərindən kökündən qurtulmağa səbəbkar xəstəliyin aradan qaldırılması imkan verir. Yüngül dərəcələrdə üzün estetikasını və göz əzələlərinin normal fəaliyyətini bərpa etmək üçün bu kifayət edir. Kəskinləşmiş hallarda isə sinir toxumasının trofikasının yaxşılaşdırılmasına yönəlmiş kompleks terapiya da tələb oluna bilər.
Konservativ terapiyaya neyrotrofik preparatların qəbulu və fizioprosedur kursunun keçirilməsi daxildir. Sinir liflərinin az güclü cərəyanlarla stimulyasiyası özünü effektiv göstərmişdir. Bu, kifayət qədər ağrılı prosedur olduğundan onu elektrostimulyasiya üsuluna mükəmməl yiyələnmiş mütəxəssis aparmalıdır.
Konservativ terapiya çərçivəsində mimika əzələlərinin masajı və kinezioteypləmə də aparılır. Nevroloq sinir toxumasının metabolizmini optimallaşdıran və qan dövranını yaxşılaşdıran preparatlar təyin edir.
Cərrahi müalicə
Baş beyin nahiyəsində və ya boyun qanqlionlarında həcmli proseslərdən söhbət gedirsə, Horner sindromunun səbəbini aradan qaldırmaq üçün cərrahi müdaxilə həyata keçirilə bilər. Belə ki, şişin, xeyli böyümüş qalxanabənzər vəzinin, qansızma ocağının və s. neyrocərrahi yolla çıxarılması tələb oluna bilər.
Bundan əlavə, mürəkkəb klinik hallarda üzün estetikasını bərpa etmək üçün ptozun aradan qaldırılmasına yönəlmiş plastik əməliyyatın aparılması məsələsi həll edilir. Əksər hallarda bu məqsədlə yuxarı qapağın levator əzələsinin ölçüsünü azaltmaq tələb olunur.
Reabilitasiya
Cərrahi müdaxilədən sonra reabilitasiyanın xarakteri onun növü və həcmi ilə müəyyən edilir. Bərpa dövrünün xüsusiyyətləri barədə cərrah məlumat verəcək.
Yuxarı qapağın əzələ plastikasından sonra toxumaların tam bərpasına qədər aşağıdakı qaydalara riayət etmək tövsiyə olunur:
- aktiv mimika hərəkətlərindən çəkinmək (gülümsəməmək, qapaqları qıymamaq);
- küçədə günəş eynəyi taxmaq;
- günəşli havada geniş kənarlı şlyapa və ya papaq geyinmək;
- ağırlıq qaldırmamaq;
- sauna və hovuza getməmək;
- çimərkən gözdəki sarğını çıxarmamaq.
Profilaktika
Horner sindromunun profilaktikası üçün spesifik tədbirlər işlənib hazırlanmayıb. Bu vəziyyətin anadangəlmə formasının risklərini azaltmaq üçün hamilə qadına praqravidar hazırlıq, zərərli vərdişlərdən imtina və mümkün qədər soyuqdəymə xəstəlikləri olan insanlarla təmasın istisna edilməsi tövsiyə olunur. Bu, döl mərhələsində göz almasının strukturlarının simpatik və parasimpatik innervasiyasının inkişafı üçün optimal şəraitin yaradılmasına imkan verəcək.
Horner sindromunun qazanılmış formasının risklərini azaltmağa aşağıdakı tədbirlər kömək edə bilər:
- qida, su və əlavələr şəklində kifayət qədər yod qəbulu – optimal yod səviyyəsi qalxanabənzər vəzinin tam funksionallaşması və onun zobdan qorunması üçün zəruridir;
- farmakoloji vasitələrin sinir sisteminə mümkün toksik təsirindən qaçmaq üçün dərman preparatlarını yalnız həkimin təyinatı ilə qəbul etmək;
- sinir liflərinin və hüceyrələrinin patoloji prosesə ikinci dərəcəli cəlb olunmasından qaçmaq üçün infeksiyaları, xüsusən virus təbiətli olanları vaxtında müalicə etmək.
Yadda saxla!
Tam və ya natamam Horner sindromu olan xəstələr çox zaman bu patologiyanın subyektiv təzahürləri ilə üzləşirlər. Görmə keyfiyyəti, xüsusilə işıqlanma səviyyəsi dəyişdikdə pozula bilər, göz yaşı istehsalının azalması səbəbindən gözdə quruluq və «qum» hissi meydana çıxa bilər. İşıq selinin torlu qişada fokuslanmasının pozulması çox zaman baxılan təsvirlərin ikiləşməsinə səbəb olur. Görmə funksiyalarının keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq üçün mümkün qədər tez oftalmoloqa müraciət etmək tövsiyə olunur. Mütəxəssis gözdaxili strukturların vəziyyətini qiymətləndirəcək, Horner sindromu diaqnozunu təsdiqləyəcək və nevroloqla birlikdə onun yaranma səbəbini müəyyən edəcək. Qalxanabənzər vəzinin patologiyası aşkar edildikdə endokrinoloqun köməyi də tələb olunur. Ətraflı diaqnostika əsasında müalicə planı tərtib ediləcək.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, yanaşı xəstəliklər və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Gözün diafanoskopiyası
Gözün diafanoskopiyası — göz almasının istiqamətlənmiş, dar konsentrasiyalı işıq dəstəsi ilə şəffaflandırılmasına əsaslanan müayinədir. Eyni zamanda yaxınlıqda yerləşən…
İstiqamət: Oftalmologiya
Kompüter və görmə
Kompüterlə işləyərkən, rahat vəziyyəti asanlıqla tapmağın mümkün olduğu kitab oxumaqdan fərqli olaraq, insan tamamilə displeyin vəziyyətindən asılı olur.…
İstiqamət: Oftalmologiya
Gözün deşici olmayan yaralanmaları
Gözün deşici olmayan yaralanması digər travmalardan onunla fərqlənir ki, göz almasının kapsulu zədələnməmiş qalır. Ən çox belə yaralanmalar…
İstiqamət: Oftalmologiya
Göz bülluru cərrahiyyəsinin müasir üsulları
Kataraktanın ultrasəslə kənarlaşdırılmasının (fakoemulsifikasiyanın) geniş klinik praktikaya tətbiqi büllur cərrahiyyəsi sahəsində təhlükəsizlik və proqnozlaşdırıla bilənlik baxımından əhəmiyyətli tərəqqiyə…
İstiqamət: Oftalmocərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
