Kəkələmə — loqopediyada eyni səslərin təkrarlanması, onların uzadılması və ya uzun fasilədən sonra tələffüz edilməsi kimi müəyyən edilən nitq xüsusiyyətidir. Bu səhifədə kəkələmənin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: İnfeksionist Loqoped-afazioloq Nevroloq Neyrocərrah Psixiatr Psixoloq
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Kəkələmə — loqopediyada eyni səslərin təkrarlanması, onların uzadılması və ya uzun fasilədən sonra tələffüz edilməsi kimi müəyyən edilən nitq xüsusiyyətidir. Bu pozuntu nitqi qırıq-qırıq və parçalanmış edir. Bu simptomun yaranmasına beynin nitqə cavabdeh olan mərkəzinin və ya artikulyasiya əzələlərinin zədələnməsi səbəb olur. Uşaqlarda bu patologiyanın müalicəsinə nə qədər tez başlanılsa, onun böyük yaşa qədər aradan qaldırılması ehtimalı bir o qədər yüksək olur.
Növləri
Uşaqda kəkələmə aşkar edildikdə həkimlər onu iki formaya bölür:
- Nevrotik. Psixi travmalar nəticəsində inkişaf edir və dalğavari gedişlə fərqlənir. Əlamət nevrotik tipli pozulmalar (əsəbilik, qorxu) fonunda özünü göstərir.
- Nevrozabənzər. Bu növ tədricən özünü göstərir. Nitq pozulması daimidir və bütün bədəndə əsəb tiklərinin yaranması ilə müşayiət olunur.
Xəstəliyin gedişindən asılı olaraq onun dörd növü ayırd edilir:
- Stasionar. Yüngül formalara xasdır və bir neçə il ərzində pozulmaların sabitliyi ilə fərqlənir.
- Dalğavari. Ən çox uşaqlarda aşkarlanır və normal və pozulmuş nitq dövrlərinin növbələşməsi ilə fərqlənir.
- Reqradiyent. Bu əlamət uşaqlarda müşahidə olunur, böyüdükcə nitq normallaşır.
- Proqradiyent. Zaman keçdikcə patologiya irəliləyir, 20 yaşına qədər tələffüz aydın olmur.
Yaranma mexanizminə və zədələnən strukturlara görə kəkələmənin aşağıdakı növləri ayırd edilir:
- Respirator. Digər adı — tənəffüs kəkələməsi. Tənəffüs sisteminin əzələ liflərinin spazmında yaranır.
- Vokal. Pozulma səs aparatı səviyyəsində inkişaf edir.
- Artikulyasion-fonetik. Nitq problemləri artikulyasiya sisteminin spazmlarında yaranır.
- Qarışıq. Bu, yuxarıda sadalanan iki növün birləşməsidir.
Patologiya qüsurun xarakterinə görə də fərqlənir: tonik kəkələmədə xəstə fasilə verir və ya heca uzadır, klonik kəkələmədə səsi təkrarlayır, qarışıq formada isə fasilə və təkrarların birləşməsi müşahidə olunur.
Səbəbləri
Uşaqlarda tələffüz çətinliklərinin yaranmasında irsi və ya bətndaxili amillər əsas rol oynayırsa, böyüklərdə əsas səbəb baş beyin toxumalarının struktur dəyişiklikləridir. Nitqin axıcılığı ilə bağlı problemlərin aşağıdakı səbəbləri ayırd edilir:
- Nitqin reproduksiyasına cavabdeh olan beyin mərkəzlərinin işinin pozulması;
- Nitq və ya tənəffüs aparatı əzələlərinin qıcolmalı yığılması;
- Somatik və ya infeksion xəstəliklərdən sonra sinir sisteminin funksional qabiliyyətlərinin azalması;
- Beyin qan dövranının kəskin pozulması;
- Uşağın ana bətnindəki patoloji vəziyyətləri, doğuş travmaları və ya dünyaya gəldikdən dərhal sonra beynin oksigen aclığı;
- Qabıqaltı çatışmazlığa irsi meyllik.
Alimlər hələ də kəkələmənin dəqiq mexanizmlərini və səbəblərini müəyyən etməyiblər. Böyüklərdə və uşaqlarda bu patologiya tez-tez aşağıdakı amillərin olması ilə yaranır:
- Güclü stress vəziyyəti (qorxu, çəkinmə);
- Sürətli danışığa meyllik — taxilaliya;
- Ailədə bir neçə dilin istifadəsi;
- Nitq qüsuru olan valideynlərə təqlid;
- Hecaların, hərflərin tələffüzü ilə bağlı problemlər.
Diaqnostika
Kəkələmədə diaqnostik tədbirlər nevroloqun müayinəsindən başlanır. Bu üsul baş beyin fəaliyyətində struktur pozuntularının əlamətlərini görməyə və ya bu ehtimal səbəbi istisna etməyə kömək edir. Müayinə zamanı zədələnmə aşkar edilmirsə, həkim bir və ya bir neçə instrumental müayinə təyin edir:
- Analizlər
- Baş beynin MRT-si
- Braxiosefal arteriyaların dupleks skanlaşdırılması
- Baş və boyun damarlarının USDM-i
- EKQ — Elektrokardioqrafiya
- Baş beyin damarlarının MRT-si
- EEQ — Elektroensefaloqrafiya
- Kontrastlı baş beyin KT-si
- Boyun onurğasının rentgeni
- EEQ. Üsul patologiyanın növünü müəyyən etmək üçün baş beynin sahələrində qıcolma fəallığının əlamətlərini aşkar etməyə yönəlib.
- MRT (maqnit-rezonans tomoqrafiya) və ya KT (kompüter tomoqrafiya). Beyin toxumalarının strukturunu ətraflı öyrənmək və onlarda üzvi zədələnmələri aşkar etmək üçün nəzərdə tutulub.
- EKQ (elektrokardioqramma). Səs tələffüzü ilə bağlı çətinliklərin vegetativ sistemin funksiyalarının pozulması ilə birləşdiyi hallarda aparılır.
- Holter monitorinqi. Sinir sisteminin artmış labilliyi olan böyüklərə aparılır, üsul bəzən simptomu qabaqlaşdıran ürək qüsurlarının olub-olmadığını müəyyən etməyə kömək edir.
Ümumi və biokimyəvi qan, sidik analizi kimi laborator müayinələr pasiyentin ümumi vəziyyətini qiymətləndirmək, infeksiyaları, hipoksiyanı və s. Aşkar etmək üçün istifadə olunur.
Müalicə
Nitq qüsurunun səbəbi nevrotik patologiyalardırsa, müalicə üçün sakitləşdirici təsirli dərman vasitələrindən istifadə olunur. Tələffüzün korreksiyası üçün fərdi və ya qrup şəklində psixoterapevtik üsullar da tətbiq edilir.
Baş beynin struktur dəyişiklikləri və ya insult və ya travma nəticəsində yaranan zədələr aşkar edildikdə mərkəzi sinir sistemində mübadilə proseslərini yaxşılaşdıran preparatlar istifadə olunur. Beynin funksiyalarını saxlamaq üçün vitamin kompleksləri, metabolitlər, antioksidantlar təyin olunur.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Tam danışa bilməyən insan aşağıdakı psixoloji problemlərlə üzləşir:
- Qapalılıq;
- Əsəbilik;
- Tez-tez əhval-ruhiyyə dəyişikliyi;
- Yeni tanışlıqlardan qorxu;
- Özünəqiymətlə bağlı problemlər;
- Ehtiyatlılıq.
Tez-tez belə pasiyentlərdə konkret vəziyyətlər qarşısında güclü qorxular müşahidə olunur, bu «fobiya» adlanır. «Mən kəkələyirəm» sözləri tez-tez ünsiyyətdən imtina istəyi doğurur və insan özünü dəyərsiz hiss edir. Camaat qarşısında danışmaqdan və öz söhbətini başlamaqdan qorxu özünəməxsus ada malikdir — loqofobiya.
Uşaqlıqda inkişaf etmiş səs tələffüzü qüsurları yaşlı həyatda problemlərə gətirib çıxara bilər:
- Peşə sahəsi seçimində çətinliklər;
- Nitqin və ya psixikanın ümumi inkişaf gecikməsi;
- Məktəbdə aşağı müvəffəqiyyət, materialı qavramaqda çətinliklər;
- Karyera yüksəlişinin olmaması;
- Gələcək həyat yoldaşı axtarışında problemlər.
Kəkələmə üçün təhrikedici amil tez-tez stress olur, digərləri ilə danışarkən isə insan daha da çox həyəcan keçirir. Beləliklə, qırılmaz bir qısır dövrə yaranır: pasiyent narahat olur, səsləri tələffüz edə bilmir, daha da qapanır, tələffüz çətinlikləri güclənir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Kəkələmənin səbəblərini axtarmaq, həmçinin müalicəni seçmək müxtəlif mütəxəssislərin işidir. Əvvəlcə nevroloqa, psixoloqa və ya loqopedə müraciət etmək olar, onlar isə zərurət olduqda pasiyenti digər profil həkiminə yönləndirəcək.
Yadda saxla!
Böyük yaşda kəkələmədən əziyyət çəkən xəstələr tez-tez ətrafdakılarla və yeni insanlarla ünsiyyətdə çətinlik çəkirlər. Belə xəstələrə peşə sahəsi seçmək və həmkarlarla münasibət qurmaq çətin olur.
Bu cür nəticələrin qarşısını almaq üçün erkən uşaqlıq dövründən mütəxəssisə müraciət etmək vacibdir. Bu yaşda bütün nitq qüsurları 10 yaşdan sonrakı dövrə nisbətən daha yaxşı müalicə olunur. Bu edilməzsə, uşaq bağçasında və ya məktəbdə uşaqlar balaca ilə lağ edə bilər, onun oxu göstəriciləri isə aşağı olar. Daha bir ağırlaşma logonevrozdur — uşaq kəkələməsinin davamlı formasıdır.
Suallar və cavablar
Kəkələmə — insanın səsi dərhal tələffüz edə bilmədiyi və ya bundan əvvəl sait səsi uzatdığı nitq qüsurudur.
Bu patologiyaya mərkəzi sinir sisteminin infeksion xəstəlikləri (meningit, ensefalit), insult, kəllə-beyin travmaları, Parkinson xəstəliyi və s. gətirib çıxarır.
Uşaqda səs tələffüzü ilə bağlı çətinliklərin ilk əlamətlərində müalicəyə başlanılsa, qüsurları aradan qaldırmaq mümkündür. Böyük yaşda baş beynin zədələnməsi səbəbindən patologiya inkişaf etdikdə psixoterapiya nitq qüsurlarını korreksiya etməyə kömək edir.
Ən informativ müayinə EEQ-dir.
