İmmun sistemin mədəaltı vəzinin insulin hasil edən hüceyrələrini dağıtdığı autoimmun diabet forması; ömürlük insulinoterapiya tələb edir.
Sinonimlər: 1 tip diabet, İnsulindən asılı şəkərli diabet
1-ci tip şəkərli diabet immun sistemin səhvən mədəaltı vəzinin beta-hüceyrələrini məhv etməsi nəticəsində inkişaf edir. Orqanizmin öz insulini çox az qalır və ya heç qalmır, onu yeritmədən qlükoza mənimsənilə bilmir. Xəstəlik daha çox uşaqlarda, yeniyetmələrdə və gənclərdə başlayır, lakin istənilən yaşda, o cümlədən yavaş irəliləyən böyüklərin latent autoimmun diabeti (LADA) şəklində ilk dəfə üzə çıxa bilər.
Səbəblər və risk amilləri
İrsi meyil (müəyyən HLA genləri) və xarici tətikləyici amillər, xüsusən virus infeksiyaları rol oynayır. 1-ci tip diabet qidalanma və ya həyat tərzi ilə yaranmır və insandan insana keçmir. Risk xəstələrin qohumlarında və digər autoimmun xəstəlikləri olanlarda yüksəkdir.
Simptomlar
Adətən bir neçə həftə ərzində inkişaf edir: güclü susuzluq, bol sidik ifrazı (uşaqlarda gecə sidik saxlamama), yaxşı iştaha baxmayaraq sürətli arıqlama, zəiflik, əsəbilik, görmənin dumanlanması. Çox vaxt xəstəlik ilk dəfə diabetik ketoasidozla özünü göstərir.
Diaqnostika
Qlükoza, qlikozilləşmiş hemoqlobin, qanda və ya sidikdə ketonlar təyin edilir. Tipi autoanticisimlər (qlutamatdekarboksilazaya, IA-2, ZnT8 və s.) və aşağı C-peptid təsdiqləyir.
Müalicə
- ilk gündən və ömürlük insulinoterapiya: çoxsaylı inyeksiya rejimi (bazal və bolyus insulin) və ya insulin pompası;
- qlükometrlə özünənəzarət və ya qlükozanın fasiləsiz monitorinqi;
- “diabet məktəbində” karbohidratların hesablanmasına, fiziki yük və xəstəlik zamanı dozanın düzəldilməsinə öyrənmə;
- gözlərin, böyrəklərin, ayaqların, qalxanabənzər vəz funksiyasının müntəzəm yoxlanılması.
Dozaları və sxemi endokrinoloq müəyyən edir. İnsulindən imtina həyat üçün təhlükəlidir; pəhriz, bitkilər və ya əlavələrlə “müalicə” yolverilməzdir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
- ürəkbulanma, qusma, qarın ağrısı, ağızdan aseton qoxusu, tez və dərin nəfəs, yuxululuq — təcili tibbi yardım (103) çağırın, bu ketoasidozdur;
- ağır hipoqlikemiya: insan uda bilmir, huşunu itirir, qıcolmalar var — 103 çağırın; yaxınlar qlükaqon varsa, yeridə bilər;
- uşaqda susuzluq, tez-tez sidiyə getmə və arıqlama — həmin gün həkimə göstərin.
Üst termin: Şəkərli diabet
Əlaqəli terminlər
- Şəkərli diabet
- İnsulinoterapiya
- İnsulin pompası
- Qlükozanın fasiləsiz monitorinqi
- Diabetik ketoasidoz
- Hipoqlikemiya
- C-peptid
- Autoimmun poliqlandulyar sindrom
