Böyrəküstü vəzlərdə və cinsi vəzilərdə əmələ gələn steroid hormon, kortizol sintezinin aralıq məhsuludur. Anadangəlmə böyrəküstü vəzi qabığı disfunksiyasının əsas markeridir.
Sinonimlər: 17-OHP
17-hidroksiprogesteron (17-OHP) böyrəküstü vəzin qabığında xolesterindən kortizola gedən yolda yaranır, az miqdarda yumurtalıqlarda və xayalarda da sintez olunur. Özünün hormonal təsiri demək olar ki, yoxdur, lakin səviyyəsi kortizol sintezinin necə getdiyini göstərir. 21-hidroksilaza fermenti zəif işlədikdə 17-OHP toplanır və artığı androgenlərin – kişi cinsi hormonlarının – yaranmasına yönəlir.
Nə üçün təyin edilir
- Yenidoğulmuşların skrininqi: analiz anadangəlmə böyrəküstü vəzi qabığı disfunksiyasının (ABVQD) klassik formasını erkən aşkar etmək üçün aparılır; bu forma təhlükəli duz itirən gedişlə üzə çıxa bilər.
- Qadınlarda hiperandrogeniyanın səbəbini axtarmaq: həddindən artıq tüklənmə (hirsutizm), akne, qeyri-müntəzəm aybaşı, sonsuzluq. Qeyri-klassik ABVQD-ni polikistoz yumurtalıq sindromundan ayırmaq lazımdır.
- Uşaqda vaxtından əvvəl cinsi yetişkənlik və ya xarici cinsiyyət orqanlarının qeyri-müəyyən quruluşu.
- Təsdiqlənmiş ABVQD zamanı qlükokortikoid müalicəsinə nəzarət.
Hazırlıq
Hormonun səviyyəsi gün ərzində dəyişdiyi üçün qan səhər, təxminən saat 8-dən 10-dək götürülür. Müntəzəm tsikli olan qadınlara analiz adətən erkən follikulyar fazada (tsiklin 3–5-ci günü) təyin edilir: ovulyasiyadan sonra 17-OHP fizioloji olaraq artır və nəticə yalançı yüksək çıxa bilər. Ərəfədə ağır fiziki yük və stressdən çəkinmək, qlükokortikoidlər və kontraseptivlər daxil olmaqla hormonal dərmanlar barədə həkimə məlumat vermək lazımdır.
Normalar
Böyüklərdə səhər follikulyar fazada səviyyə təxminən 0,3–6 nmol/l (təqribən 0,1–2 ng/ml) olur. Nəticənin təxminən 6 nmol/l-dən aşağı olması qeyri-klassik ABVQD ehtimalını azaldır. Yenidoğulmuşlarda, xüsusən vaxtından əvvəl doğulanlarda, eləcə də hamiləlikdə göstəricilər xeyli yüksəkdir. İstinad intervalları laboratoriyadan və metoddan (immunoanaliz və ya kütlə-spektrometriya), cinsdən, yaşdan və tsiklin fazasından asılıdır, ona görə nəticəni həkim qiymətləndirir.
Kənarlaşmaların səbəbləri
Artım 21-hidroksilaza çatışmazlığı (klassik və qeyri-klassik ABVQD) üçün səciyyəvidir, daha nadir hallarda digər ferment defektləri, böyrəküstü vəzin və yumurtalıqların androgen hasil edən şişləri zamanı rast gəlinir. Lütein fazasında və hamiləlikdə mülayim artım normal ola bilər. Sərhəd nəticələrdə həkim AKTH ilə stimulyasiya sınağı və genetik müayinə təyin edə bilər.
Azalma adətən klinik əhəmiyyət daşımır, lakin böyrəküstü vəz çatışmazlığında və qlükokortikoid qəbulu fonunda müşahidə oluna bilər.
Əlaqəli terminlər
- Hiperandrogeniya
- Polikistoz yumurtalıq sindromu
- Kortizol
- Adrenokortikotrop hormon
- Dehidroepiandrosteron-sulfat
- Testosteron
- Hirsutizm
- Böyrəküstü vəz çatışmazlığı
