Günəş işığının, ilk növbədə ultrabənövşəyi şüaların təsiri ilə yaranan və ya kəskinləşən dəri xəstəlikləri qrupu.
Fotodermatozlar dərinin günəş işığına qeyri-adi reaksiya verdiyi vəziyyətlərin ümumi adıdır. Adi günəş yanığından fərqli olaraq, reaksiya insanların əksəriyyətinə zərər verməyən şüa dozasında yaranır və ya qeyri-adi görünüşə malik olur: qaşınan düyüncüklər, qabarcıqlar, qovuqlar, ləkələr. Səpgilər açıq sahələrdə — üzdə, boyunda, dekolte nahiyəsində, əllərin və bazuönlərinin arxa səthində çıxır.
Səbəblər və risk amilləri
- Polimorf fotodermatoz — ən çox rast gəlinən forma: ilk yaz günəşindən saatlar–bir gün sonra qaşınan səpgi, daha çox gənc qadınlarda.
- Dərmanlara (tetrasiklinlər, xüsusən doksisiklin, ftorxinolonlar, tiazid diuretiklər, amiodaron, bəzi QSİV) və kosmetikaya, ətirlərə fototoksik və fotoallergik reaksiyalar.
- Fitofotodermatit — bitki şirəsi (baldırğan, əncir, sitrus meyvələri, cəfəri) ilə təmasdan və günəşdən sonra yanığa bənzər ləkələr və qabarcıqlar.
- Günəş övrəsi — şüalanmadan bir neçə dəqiqə sonra qovuqlar.
- İşığın kəskinləşmə törətdiyi xəstəliklər: sistem qırmızı qurdeşənəyi, porfiriyalar, rozasea.
Simptomlar
Dərinin işıq düşən sahələrində qızartı, qaşınma, göynəmə, düyüncüklər, qabarcıqlar, qovuqlar, ödem; paltarla örtülü yerlər təmiz qalır. Fototoksik reaksiyalardan sonra çox vaxt davamlı piqmentasiya qalır.
Diaqnostika
Dermatoloq səpgini günəşdə olmaqla əlaqələndirir, dəri ilə hansı dərmanların, kremlərin və bitkilərin təmasda olduğunu aydınlaşdırır. Fototestləmə, fotoaplikasion sınaqlar, antinüvə anticisimlərinə (qurdeşənəyindən şübhə olduqda) və porfirinlərə analizlər aparılır.
Müalicə
Əsas müalicə fotomüdafiədir: günorta saatlarında günəşdən qaçmaq, örtücü geyim və papaq geyinmək, SPF 30–50 olan geniş spektrli (UVA və UVB) günəşdən qoruyucu vasitədən istifadə etmək və onu hər 2 saatdan bir yeniləmək. Təhrikedici dərmanı həkim mümkün olduqda əvəz edir. Kəskinləşmədə yerli qlükokortikoidlər, antihistamin preparatlar təyin olunur. Polimorf fotodermatozda yazda bəzən dərini «möhkəmləndirmək» üçün kiçik dozalarla profilaktik fototerapiya aparılır.
Profilaktika
Yazda günəşdə qalma müddətini tədricən artırmaq, çimərlikdə bitkilər və sitrus meyvələri ilə ehtiyatlı olmaq, dərmanların təlimatında işığa həssaslıq barədə məlumatı oxumaq.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Günəşdən sonra üzün və dilin şişməsi ilə geniş qovuqlar, nəfəs almada çətinlik, halsızlıq və başgicəllənmə yaranarsa, təcili tibbi yardım (103) çağırın. Geniş qabarcıqlar, yüksək hərarət, həmçinin üzdəki səpgi oynaq ağrıları və zəifliklə birlikdə olduqda təcili həkimə müraciət edin.
Əlaqəli terminlər
- Övrə
- Sistem qırmızı qurdeşənəyi
- Toksikodermiya
- Səpgi
- Aktinik keratoz
- Dəri xərçəngi
- Fototerapiya
- Yanıq
